Koło podbiegunowe

Mapa świata z zaznaczonym arktycznym kołem podbiegunowym

Mapa świata z zaznaczonym antarktycznym kołem podbiegunowym

Mapa Arktyki; niebieska linia przerywana – koło podbiegunowe północne

Mapa Antarktyki; niebieska linia przerywana – koło podbiegunowe południowe

Koło podbiegunowe – równoleżnik ziemski o szerokości geograficznej 66°33'39"N (na półkuli północnej) lub 66°33'39"S (na półkuli południowej).

Na kole podbiegunowym Słońce powinno znajdować się na horyzoncie, gdy nad Zwrotnikiem Raka lub Zwrotnikiem Koziorożca znajduje się ono w zenicie. W rzeczywistości Słońce jest widoczne wówczas trochę wyżej z powodu refrakcji. Odległość koła podbiegunowego od bieguna wynika z nachylenia osi obrotu Ziemi do płaszczyzny ekliptyki. Gdyby to nachylenie było mniejsze niż 45°, koła podbiegunowe znajdowałoby się bliżej równika niż zwrotniki – z taką konfiguracją mamy do czynienie np. na planecie Uran.

Na wyższych szerokościach geograficznych w dniach przesilenia letniego lub zimowego Słońce przez całą dobę znajduje się pod horyzontem – odpowiednio na półkuli północnej na przełomie 4. kwartału i 1. kwartału następnego roku, na południowej – na przełomie 2. i 3. kwartału, gdy panuje tam zima. Występuje tam wówczas tzw. noc polarna. Sytuacja odwrotna, kiedy Słońce znajduje się cały czas ponad horyzontem, to dzień polarny.

Ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej obszary występowania nocy polarnych i dni polarnych nie pokrywają się ze sobą. Obszar występowania dni polarnych jest nieco większy niż obszar zawarty wewnątrz koła podbiegunowego i wynosi φ >65°42', zaś obszar nocy polarnych – nieco mniejszy wynoszący φ >67°24'.