Kod pocztowy (pocztowy numer adresowy) – ciąg cyfr (rzadziej liter i cyfr) dodawany do adresu, mający ułatwiać sortowanie przesyłek. Format i zasady umieszczania kodów pocztowych są różne w różnych krajach.
Spis treści |
W Polsce system kodów pocztowych (Pocztowe Numery Adresowe – PNA) wprowadzono 1 stycznia 1973 na mocy rozporządzenia nr 89 Ministra Łączności z 17 listopada 1972[potrzebne źródło].
Kody pocztowe mają format dd-ddd, gdzie d oznacza cyfrę, i umieszcza się je z lewej strony nazwy miejscowości, w której znajduje się pocztowy urząd oddawczy. Pierwsza cyfra określa okręg pocztowy, a cały PNA jest przypisany albo do urzędu pocztowego, albo, w tzw. miastach wydzielonych, do poszczególnych ulic i domów.
Lista miast wydzielonych jest następująca: Białystok, Bielsko-Biała, Bydgoszcz, Częstochowa, Gdańsk, Gdynia, Katowice, Kielce, Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Opole, Poznań, Radom, Rzeszów, Sopot, Szczecin, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra.
Pierwsza – okręg kodowy – określa okręg pocztowy (obszar działania dawnego DOP) w momencie wprowadzenia PNA były to ówczesne jedno lub dwa województwa.
Podział oznaczeń okręgów kodowych ustalono od Warszawy, zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara i tak:
Druga – strefa kodowa – wskazuje część okręgu którym jest określony obszar położony wzdłuż linii komunikacyjnych lub miasto wojewódzkie.
Dla największych miast przydzielono jedną, dwie lub pięć cyfr strefowych i tak:
Trzecia-sektor kodowy – obejmuje obszar podległy rozdzielni sektorowej (dawne powiaty), a w dziewiętnastu największych miastach umowne części miast. To były założenia w chwili tworzenia systemu. Obecnie, gdy likwidacji uległy urzędy sektorowe pojęcie „sektor” jest pojęciem abstrakcyjnym, a trzecia cyfra kodu pozostanie wyróżnikiem, określającym jakiś obszar pocztowy.
Czwarta i piąta (czytane łącznie) wskazują placówkę pocztową i jej obszar działania, a w 19 największych miastach jednostkę doręczeniową.
Instytucje Poczty Polskiej otrzymały w sektorze 9 stref 0 i 5 numery od 40 do 49 70 – 9 40 do 49 instytucje poczty 75 – 9 50 do 99 posiadacze skrytek
Istnieją też odbiorcy mający osobny kod pocztowy, np.
Oprócz swojego kodu pocztowego, każdy urząd pocztowy może mieć również PNA wydzielony dla skrytek pocztowych. I tak Urząd Pocztowy Warszawa 1, który ma w adresie PNA 00-001, dla funkcjonujących w nim skrytek pocztowych ma PNA 00-950.
Celem umożliwienia poprawnego podawania i korzystania z kodowych oznaczeń, zostały opracowane dwa spisy:
Alfabetyczny – przeznaczony głównie dla klientów poczty, podający nazwę placówki pocztowej i jej numer kodowy, bądź ulicę w dużym mieście i jej jednostkę doręczeniową.
Składa się z trzech części:
Numeryczny – dla użytku wewnętrznego, głównie dla konstruktorów komunikacji pocztowej – podający nazwę placówek pocztowych ułożone według kolejności numerów w okręgu, strefie i sektorze
Celem wprowadzenia PNA było:
Kody pocztowe poszczególnych krajów są poprzedzone narodowym prefiksem składającym się z 1- lub 2-literowego oznaczenia kraju (tzw. kod kraju). W tej roli występują samochodowe oznaczenia przynależności – początkowo eksponowane na eliptycznej tabliczce, a obecnie w Unii Europejskiej włączone do tablic rejestracyjnych. Brak jest uregulowań w tej sprawie i obecnie pojawiły się kody kraju nieco różniące się od wyżej wymienionych, wzorowane na adresach elektronicznych, ale dwuliterowe (np. zamiast H – HU oznacza Węgry).
W tym wypadku kod zwykło się podawać bez dywizu. Dla przykładu:
W Bułgarii kod pocztowy składa się z czterech cyfr (np. 1000 Sofia)
Również w Belgii jak i w Bułgarii kod pocztowy składa sie zawsze z 4 cyfr (np. 1000 Bruksela)
Tak jak w Polsce, chorwackie kody pocztowe składają się z 5 cyfr (np. 10000 Zagrzeb)
We Francji dwie pierwsze cyfry są numerem departamentu – departamenty są jednocześnie okręgami pocztowymi. Pierwsze dwie cyfry kodu pocztowego – numeru departamentu są jednocześnie wyróżnikiem w samochodowych numerach rejestracyjnych.
W Irlandii w ogóle nie istnieją kody pocztowe, po nazwie miasta w adresie podaje się jedynie nazwę hrabstwa, poprzedzonego dwuliterowym skrótem Co. (ang. county – hrabstwo). Wyjątek stanowi Dublin, ze względu na rozmiar podzielony na 24 okręgi: Dublin 1 do Dublin 24.
W Japonii kod pocztowy liczy 7 cyfr. Prawidłowy zapis to znak 〒, 3 cyfry, dywiz i 4 pozostałe cyfry. Np. kod pocztowy Centralnego Urzędu Pocztowego w Tokio to 〒100-8799.
Kanadyjski kod pocztowy jest złożony z sześciu znaków w formacie: X9X 9X9, gdzie X jest literą a 9 cyfrą. Trzeci i czwarty znak jest oddzielony spacją. Dla przykładu: K1A 0B1 jest przypisany dla poczty w Ottawie, natomiast kod H0H 0H0 jest zarezerwowany dla Santa Claus.
W Niemczech kod pocztowy składa się z 5 cyfr. Tak jak w Polsce, pierwsza cyfra oznacza okręg pocztowy.
20355 – Hamburg
15236 – Frankfurt/Oder
01219 – Dresden
Po raz pierwszy oznakowania miejscowości cyframi zastosowała w 1853 r. poczta Thurn und Taxis.
W 1941 r. wprowadzono w Rzeszy Niemieckiej dwucyfrowy system kodów pocztowych.
W 1962 r. w RFN i w 1965 r. w NRD wprowadzono odrębne systemy oznakowań, składające się z czterocyfrowego kodu miast.
1 lipca 1993 r. wprowadzono obowiązujący obecnie wspólny system kodów pocztowych.
Kod pocztowy nazywany jest w Stanach Zjednoczonych ZIP (Zone Improvement Plan) Code. Tak jak i w Polsce kody są 5-cyfrowe ale bez dywizu. Pierwsza cyfra odpowiada pewnej grupie stanów jej przypisanych. Druga i trzecia cyfra odpowiada poszczególnym regionom (lub wielkim miastom) w danej grupie.
Z reguły pierwsze trzy cyfry określają urząd odpowiedzialny za sortowanie poczty dla całego regionu. Dany urząd może posiadać więcej niż jeden trzycyfrowy numer. Czwarta i piąta cyfra wyznaczają małe miasteczka, wioski lub dzielnice/przedmieścia wielkich miast. Przykład: 43209 (4=Ohio,32=Columbus,09=Bexley)
Pierwszy kod dla danego sektora najczęściej przydzielany jest największemu miastu w tym regionie. Kolejne kody zwykle korespondują alfabetycznie z nazwami kolejnych miast, miasteczek i wiosek.
Brytyjski kod pocztowy składa się z dwóch alfanumerycznych sekcji, pierwsza (o długości dwóch do czterech znaków) identyfikuje okręg pocztowy, druga (o długości trzech znaków) identyfikuje jednostkę obejmującą od jednego do kilku budynków lub instytucji.
Przykład: SW1A 1AA (kod pocztowy Pałacu Buckingham).
Skrypt dla uczestnika Kurs Zawodowy dla służb ekspedycyjno-rozdzielczych Blok VI : Geografia pocztowa str.130-132 POSTDATA 2007
