
Mapa przedstawiająca brytyjskie kolonie, protektoraty i dominia przez cały okres istnienia
imperiumKolonie brytyjskie
Poniższa lista przedstawia brytyjskie kolonie, protektoraty, dominia oraz pozostałe terytoria zależne Imperium Brytyjskiego.
Wśród terytoriów należących do Wielkiej Brytanii można wyróżnić:
- Zjednoczone Królestwo (od 1801) - Anglia, Walia, Szkocja oraz Irlandia (od 1922 Irlandia Północna).
- Dependencje Korony Brytyjskiej - Wyspa Man, Jersey i Guernsey (Wyspy Normandzkie). Rząd brytyjski jest odpowiedzialny za ich obronność oraz politykę zagraniczną. Każde z tych terytoriów posiada własne prawo oraz instytucje polityczne.
- Kolonie - były terytoriami, które miały być miejscem trwałego zamieszkania osadników. Korona Brytyjska miała nad nimi pełna kontrolę, chociaż nie były częścią Zjednoczonego Królestwa. W koloniach obowiązywało prawo brytyjskie oraz wszelkie uchwały parlamentarne. Przedstawicielem monarchy brytyjskiego zazwyczaj był gubernator mianowany przez rząd w Londynie. Z czasem, w niektórych koloniach utworzono lokalny rząd. Wśród kolonii brytyjskich wyróżnia się trzy rodzaje:
- Protektoraty - były terytoriami posiadającymi własny rząd, znajdującymi się pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii. Władze brytyjskie odpowiadały m.in. za politykę zagraniczną oraz gospodarczą tych państw. Protektoraty ustanawiano zazwyczaj w celu ograniczenia wpływów innych imperiów kolonialnych oraz chronienia brytyjskich interesów na danym terenie.
- Dominia - są to byłe kolonie lub federacje kolonii, które uzyskały niepodległość, zachowując monarchę brytyjskiego, jako głowę państwa i ściśle współpracując ze Zjednoczonym Królestwem. Formalne potwierdzenie statusu dominiów zapisane jest w Statucie Westminsterskim z 1931 roku.
- Terytoria mandatowe - to niemieckie oraz tureckie kolonie i protektoraty, które po I wojnie światowej przyznano Wielkiej Brytanii oraz państwom Wspólnoty Narodów, którymi miały zarządzać w imieniu Ligi Narodów z korzyścią dla mieszkańców. Większość z nich w 1946 roku przekształcono w terytoria powiernicze ONZ.
[edytuj] Obecne terytoria zależne
W ciągu 20 lat od uzyskania niepodległości przez Indie w 1947 roku, większość terytoriów zależnych Wielkiej Brytanii uzyskało niepodległość. W dniu dzisiejszym jedynie czternaście terytoriów na świecie (od 2002 roku znanych jako "brytyjskie terytoria zamorskie") pozostaje pod brytyjskim zwierzchnictwem. Większość z nich to małe wyspy z niewielką liczbą ludności.
[edytuj] Brytyjska Wspólnota Narodów

Imperium Brytyjskie w 1897 roku
Większość byłych terytoriów Imperium Brytyjskiego należy do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, która powstała w 1931 roku wraz z przyjęciem Statutu Westminsterskiego. W szesnastu państwach należących do wspólnoty (w tym w Wielkiej Brytanii) głową państwa jest Elżbieta II.
Po trwającej osiemnaście miesięcy irlandzkiej wojnie o niepodległość w latach 1919-1921, południowa część Irlandii uzyskała niepodległość jako dominium brytyjskie pod nazwą Wolne Państwo Irlandzkie. Ostateczne zerwanie więzów z Wielką Brytanią miało miejsce w 1949 roku, gdy Irlandia została republiką. Natomiast Irlandia Północna nadal należy do Zjednoczonego Królestwa.
W latach 1714-1837 na tronie brytyjskim zasiadali elektorzy (z czasem królowie) Hanoweru, państwa w północno-zachodnich Niemczech. Była to jedynie unia personalna, a Hanower nie był uważany za część imperium.
[edytuj] Lista kolonii, protektoratów i dominiów
Lista nie uwzględnia terytoriów okupowanych przez Wielką Brytanię. W nawiasach podano współczesne nazwy terytoriów.
- Anglia
- X wiek - utworzenie królestwa
- 1536 - włączenie Walii
- 1603-1649 - unia personalna ze Szkocją
- 1649-1660 - republika
- 1660-1707 - unia personalna ze Szkocją
- 1707 - unia ze Szkocją; utworzenie Wielkiej Brytanii
- Wielka Brytania
- Zjednoczone Królestwo
- Irlandia
- Irlandia Północna
- Szkocja
- IX wiek - utworzenie królestwa
- 1603-1649 - unia personalna z Anglią
- 1653-1660 - włączona do republiki
- 1660-1707 - unia personalna z Anglią
- 1707 - unia z Anglią; utworzenie Wielkiej Brytanii
- 1999- - autonomia
- Walia
- 1282-1301 - podporządkowana Anglii
- 1301-1536 - księstwo podporządkowane Anglii
- 1536-1999 - unia z Anglią
- 1999- - autonomia
- Akrotiri i Dhekelia
- Alderney
- 1204-1279 - lenno
- 1279-1660 - część baliwatu Guernsey
- 1660-1825 - lenno
- 1825 - podporządkowane Guernsey
- Calais
- 1347-1558 - fort
- 1558 - zdobyte przez Francję
- Cypr
- 1878-1914 - administracja brytyjska
- 1914-1925 - aneksja
- 1925-1960 - kolonia koronna
- 1960 - niepodległość
- Gibraltar
- Guernsey
- 1204-1279 - lenno
- 1279- - baliwat (dependencja)
- Jersey
- 1204-1279 - lenno podporządkowane Guernsey
- 1279-1487 - baliwat podporządkowany Guernsey
- 1487- - baliwat (dependencja)
- Wyspa Man
- 1333-1594 - lenno
- 1594-1610 - posiadłość Korony Brytyjskiej
- 1610-1649 - lenno
- 1649-1660 - protektorat
- 1660-1765 - lenno
- 1765-1827 - posiadłość Korony Brytyjskiej
- 1827- - dependencja
- Helgoland
- 1814-1890 - kolonia
- 1890 - włączona do Niemiec
- Wyspy Jońskie
- 1815-1864 - protektorat
- 1864 - włączone do Grecji
- Malta
- 1814-1921 - kolonia koronna
- 1921-1933 - samorządna kolonia
- 1933-1947 - kolonia koronna
- 1947-1964 - samorządna kolonia
- 1964 - niepodległość
- Minorka
- 1714-1756 - kolonia
- 1798-1802 - kolonia
- 1802 - zwrócona Hiszpanii
- Dominium Kanady (Kanada)
- Prowincja Kanada
- Quebec
- Dolna Kanada
- Górna Kanada
- Nowa Szkocja
- 1621-1632 - kolonia szkocka
- 1713-1848 - kolonia
- 1848-1867 - samorządna kolonia
- 1867 - włączona do Dominium Kanady
- Cape Breton
- 1784-1820 - kolonia wydzielona z Nowej Szkocji
- 1820 - ponowne włączenie do Nowej Szkocji
- Nowy Brunszwik
- Wyspa Księcia Edwarda
- Nowa Fundlandia
- 1497-1583 - roszczenia angielskie
- 1583-1818 - kolonia
- 1818-1907 - kolonia koronna
- 1907-1934 - dominium
- 1934-1949 - kolonia koronna
- 1949 - włączenie do Kanady
- Labrador
- Terytorium Północno-Zachodnie
- Ziemia Ruperta
- Kolumbia Brytyjska
- Terytorium Stikine
- Vancouver
- Trzynaście kolonii (Stany Zjednoczone)
- Dominium Nowej Anglii
- New Hampshire (New Hampshire, USA)
- New Plymouth
- Massachusetts Bay (Massachusetts, USA)
- Rhode Island i Plantacje Providence (Rhode Island, USA)
- New Haven
- Connecticut (Connecticut, USA)
- Nowy Jork (Nowy Jork, USA)
- New Jersey (New Jersey, USA)
- Pensylwania (Pensylwania, USA)
- Delaware (Delaware, USA)
- Maryland (Maryland, USA)
- Wirginia (Wirginia, USA)
- 1607-1624 - kolonia
- 1624-1776 - kolonia koronna
- 1776 - ogłoszenie niepodległości jako część Stanów Zjednoczonych
- Karolina
- Karolina Północna (Karolina Północna, USA)
- Karolina Południowa (Karolina Południowa, USA)
- Georgia (Georgia, USA)
- 1732-1755 - kolonia
- 1755-1776 - kolonia koronna
- 1776 - ogłoszenie niepodległości jako część Stanów Zjednoczonych
- Floryda Zachodnia
- Floryda Wschodnia (Floryda, USA)
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Dawne kolonie, protektoraty i terytoria zależne Wielkiej Brytanii |
|---|
| | Europa | | | | Afryka | | | | Ameryka Północna | | | | Ameryka Łacińska i Karaiby | | | | Antarktyda i Ocean Atlantycki | | | | Azja | | | | Ocean Indyjski | | | | Australia i Oceania | | | | Imperium brytyjskie • Brytyjskie terytoria zależne |
|