Koncerz – broń biała wywodząca się od miecza, znana też w Polsce pod nazwą granat.
Spis treści |
Nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa contus (wł. stocco, tur. kandziar, czes. koncir , ros. konczar, koczar (кончар) staropol. hanczar).
Koncerz, podobnie jak estok, to rodzaj długiego miecza, posiadającego wiele cech wspólnych z długim mieczem rycerskim. Cechy charakterystyczne tej broni to długość 150-180 cm i prosta głownia o przekroju trój- lub czterokątnym (rzadziej soczewkowatym, płaskim lub graniastym o wklęsłych bokach). Początkowo jako broń sieczna, później przekształciła się w broń do kłucia. Typowy koncerz był jednoręczny, jednak istnieje jego odmiana, zwana estokiem, która jest dwuręczna.
Pochodzenie tej broni nie jest do końca znane - pojawiła się w XV wieku jednocześnie na Bliskim Wschodzie, Węgrzech i pograniczu francusko-niemieckim. w zależności od miejsca powstania rozróżnia się trzy typy koncerzy: Turecki, Węgierski (najczęściej używany przez Polaków) i Zachodnioeuropejski. Pomimo faktu, że koncerze są nieodmiennie kojarzone z bronią husarii, to w I Rzeczypospolitej nie wykształcił się oryginalny rodzaj koncerza.
Pierwotnie koncerze z okresu XV-XVI w. były bardzo zbliżone do mieczy (długość około 130 cm, prosty jelec, rękojeść mieczowa), w okresie XVI-XVII wiek stały się lżejsze i praktycznie przystosowane wyłącznie do kłucia (do 160 cm długości, półotwarta rękojeść i dodatkowo kulista głowica), to w okresie XVII-XVIII możemy mówić o najlżejszych typach koncerzy (rękojeść zamknięta typu szablowego). W Polsce odmianę koncerzy o trójkątnym przekroju w XVII wieku nazywano granatami.
Broń ta używana była przez jazdę do walki z piechotą uzbrojoną w broń drzewcową (stąd jej długość) i tylko do walki z konia (troczony był pod lewym lub prawym kolanem jeźdźca). Stosowany po skruszeniu kopii lub gdy nie było miejsca na rozpędzenie konia do szarży.
Koncerze używane w Polsce i na Węgrzech używane były w oddziałach jazdy husarskiej i lekkiej, zwłaszcza przez oficerów, i posiadały zwykle rękojeści zamknięte podobne do tych z szabli husarskich. Koncerze typu węgierskiego i zachodnioeuropejskiego były bronią wyłącznie o przeznaczeniu bojowym, natomiast w przypadku broni tureckiej bogate zdobienia sprawiały, że była to głównie broń paradna.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
