Kontynent – podstawowa, obok oceanów, jednostka podziału świata. Odnosi się do olbrzymich pod względem powierzchni (rzędu kilku mln km2) obszarów lądu. Obejmuje przybrzeżne wyspy znajdujące się na tym samym cokole kontynentalnym[1].
W geologii do kontynentu włącza się również szelf kontynentalny. Geografia fizyczna zwraca uwagę na aspekt „wyspiarski” kontynentów, które otoczone są ze wszystkich stron morzami i oceanami, a z innymi kontynentami połączone są co najwyżej wąskimi przesmykami (Ameryka Północna i Ameryka Południowa, Afryka i Azja)[potrzebne źródło].
Inni[kto?] uważają, że za granice kontynentów uznać można wyraźne struktury geologiczne, np. góry. Definicja ta próbuje uzasadnić umownie przyjętą granicę między Europą i Azją przebiegającą przez góry Ural i góry Kaukaz. Granicą między Afryką a Azją jest Kanał Sueski.
Inni[kto?] odrzucają wszelkie próby stworzenia definicji kontynentu uważając, że są to twory umowne, z których każdy jest charakterystyczny sam w sobie. Ponadto liczba kontynentów jest różna w tradycjach geograficznych poszczególnych krajów (podobnie jak liczba oceanów).
Generalnie, przyjmując pierwszą z przedstawionych wyżej definicji, na gruncie geografii fizycznej, geologii i geotektoniki, można wyróżnić 6 kontynentów:
przy czym:
Spis treści |
Etymologia słowa nie jest jasna. Być może[według kogo?] pochodzi od łacińskich określeń: terra continans – ciągły obszar ziemi lub terra continente, a to od cum tenere – trzymające się razem.
Definicja kontynentu, ewoluująca przez stulecia, obrazowała aktualny stan wiedzy Europejczyków (stąd jest silnie europocentryczna). Początkowo starożytni wydzielali trzy kontynenty: Europę, Azję i Libię (czyli Afrykę). Ten podział nie zwracał w ogóle uwagi na ich „wyspiarskość”, ale na różnice między zamieszkującymi je ludami[potrzebne źródło]. Taką wizję przekazuje też[potrzebne źródło] biblijna opowieść o trzech synach Noego: Semie, Chamie i Jafecie, których potomkowie zasiedlili poszczególne kontynenty.
Odkrycie Nowego Świata przyniosło zmianę koncepcji kontynentu i zwiększyło nacisk na aspekt wyspiarski[potrzebne źródło]. Jednak Europa pozostała uznawana za jeden z kontynentów. Kolejne odkrycia geograficzne doprowadziły do odkrycia dwóch "nowych" kontynentów, Australii i Antarktydy.
Wiek dwudziesty i naukowe podejście w geografii wywołały dyskusję nad istotą kontynentu[potrzebne źródło]. Termin ten podzielił jednak los innych, których potoczne i umowne użycie mija się z naukowymi wizjami.
Jedynie w przypadku Antarktydy, wyraźnie oddzielonej od pozostałych lądów i o znacznej powierzchni, nie istnieją żadne kontrowersje co do uznania jej za kontynent. Pozostałe są przedmiotem licznych dyskusji[potrzebne źródło].
Z punktu widzenia geografii fizycznej Europa i Azja to jeden kontynent. Ich wyodrębnianie jako oddzielnych kontynentów jest głównie uwarunkowane historycznie. W świetle powyższej definicji kontynentu podział taki nie wydaje się słuszny, a Europę można uznawać jedynie za subkontynent lub silnie rozbudowany półwysep Eurazji. Zaproponowana nazwa „nowego” kontynentu jest zlepkiem istniejących nazw, co wskazuje tylko[według kogo?] na jego sztuczność. Za to w wyobrażeniach społecznych (atlasy, opracowania popularnonaukowe, dyskurs polityczny, etc.) powszechnie mówi się[kto?] o Europie i Azji jako dwóch oddzielnych całościach. Zwolennicy Eurazji proponują mówić o Europie i Azji jako o częściach świata, ale ten termin jest jeszcze bardziej niejednoznaczny[według kogo?] niż kontynent. Niektórzy[kto?] idą jeszcze dalej i do tej dwójki dołączają Afrykę, tworząc Eurafrazję, co nie ma potwierdzenia w danych geologicznych, gdyż w skorupie Ziemi istnieje wyraźna granica między płytą afrykańską a płytą eurazjatycką. Poza tym Ural świadczy o tym[potrzebne źródło], że Europa i Azja były oddzielone, więc Europa była niegdyś osobnym kontynentem; podobnie było jednak z innymi częściami płyty eurazjatyckiej, np. z Półwyspem Indyjskim, gdzie odpowiednikiem Uralu są Himalaje.
Zazwyczaj wyróżnia się dwie Ameryki, Północną i Południową. Podział ten nie pokrywa się z innym popularnym podziałem według kryterium kulturowego na Amerykę Łacińską i Anglosaską. Inni[kto?] natomiast uważają je za jedną całość, co znalazło odzwierciedlenie na fladze olimpijskiej.
Po odkryciu Australii została ona uznana za kontynent, choć niekiedy jest nazywana[przez kogo?] największą wyspą. Ale ta granica pozostaje również kwestią umowną, więc trudno podlegającą dyskusji. Inną kwestią pozostaje problem Oceanii, którą przyłącza się[kto?] do Australii. Niekiedy Australię uznaje się[kto?] jako integralną część Oceanii. Wówczas nie używa się pojęcia „Australia i Oceania”.
Model z siedmioma kontynentami jest nauczany głównie w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej[potrzebne źródło]. Choć w tej drugiej w dyskursie naukowym dominuje model z sześcioma kontynentami (z Eurazją)[potrzebne źródło]. Model z sześcioma kontynentami (ale z jedną Ameryką) pojawia się w Europie Wschodniej i Ameryce Południowej[potrzebne źródło]. Koła na fladze olimpijskiej symbolizują pięć zamieszkanych kontynentów[potrzebne źródło] z Ameryką jako jednym kontynentem.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
