| Laotański szczur skalny | |
| Laonastes aenigmamus | |
| Jenkins, Kilpatrick, Robinson & Timmins, 2005 | |
 czaszka laotańskiego szczura skalnego | |
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | gryzonie |
| Podrząd | Hystricomorpha |
| Infrarząd | Hystricognathi |
| Rodzina | Diatomyidae |
| Rodzaj | Leonastes Jenkins et al., 2005 |
| Gatunek | laotański szczur skalny |
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |
 | |
 Systematyka w Wikispecies | |
Laotański szczur skalny, zwany czasem "szczuro-wiewiórką" (Laonastes aenigmamus) – gatunek gryzonia opisany w 2005 roku przez Paulinę Jenkins i współautorów z Muzeum Historii Naturalnej[2] na podstawie egzemplarzy zebranych w prowincji Khammouan w Laosie. Na podstawie badań morfologicznych i molekularnych zespół badawczy uznał, że odkryto gatunek tak odmienny od pozostałych gryzoni, iż utworzono nową dla świata nauki rodzinę Laonastidae. Jednakże w 2006 decyzja o potrzebie nowej rodziny w rzędzie gryzoni została zakwestionowana przez Mary Dawson. W artykule opublikowanym w czasopiśmie „Science” Dawson i współpracownicy argumentowali, że laotański szczur skalny jest członkiem uważanej za wymarłą przed 11 milionami lat rodziny Diatomyidae. Według Dawson gatunek ten jest przykładem efektu Łazarza wśród współczesnych ssaków[3].
Spis treści |
Pierwsze egzemplarze nowego gatunku zostały odkryte w 1996 przez zespół badaczy z Wildlife Conservation Society w Thakhek, w laotańskiej prowincji Khammouan. Prowadzili oni rutynowe kontrole wiejskich targowisk, na które mieszkańcy danego terenu często przynoszą zwierzęta upolowane w dżungli[4]. Według relacji szefa zespołu, Roberta Timminsa, upolowane gryzonie leżały wystawione na sprzedaż, obok stoiska z warzywami[5]. Zebrane egzemplarze zostały wysłane do londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej. W 1998 roku udało się zdobyć od tubylców kolejne trzy okazy oraz szczątki znalezione w wypluwce sowy. Kolejne wyprawy do laotańskiej dżungli przynosiły dowody na liczniejsze występowanie tego gryzonia niż wcześniej przypuszczano[6]. 13 czerwca 2006 roku kolejna wyprawa do Laosu po raz pierwszy sfilmowała laotańskiego szczura skalnego[7].
Jenkins i jej współpracownicy z Muzeum Historii Naturalnej przed opublikowaniem artykułu o nowym gatunku i rodzinie wśród gryzoni[2] nie porównali osobników z Laosu ze znanymi skamieniałościami gryzoni. W 2006 roku Dawson uzupełniła materiał badawczy o takie właśnie porównanie i opublikowała artykuł[3], w którym argumentowała, że laotański szczur skalny jest przedstawicielem wymarłej przed 11 milionami lat rodziny Diatomyidae. Mary Dawson porównała odkrycie tego gryzonia z odkryciem latimerii. Analiza mitochondrialnego DNA oraz cytochromu b przeprowadzona przez Jenkins et al. (2004) dała podstawy do włączenia Leonastes do podrzędu Hystricognathi (konkretniej – bliskiego spokrewnienia z kretoszczurami). Huchon wraz ze współpracownikami[8] przeprowadziła szeroko zakrojone badania molekularne nad filogenią gryzoni, uwzględniając wszystkie główne grupy taksonomiczne. Wyniki tych badań skorygowały pozycję taksonomiczną Leonastes i umieściły go jako takson siostrzany rodziny gundiowatych. Wyniki poprzedniego badania były obarczone błędem spowodowanym tzw. long branch attraction, czyli „przyciągania się długich gałęzi”.
Zwierzę wyglądem przypomina szczura (stąd też dość niefortunna nazwa w języku polskim). Ma dość puszysty ogon, co częściowo upodabnia laotańskiego szczura skalnego do wiewiórki – nie jest on jednak tak zwinny. Głowa jest dość duża, z okrągłymi uszami. Wibryssy Leonastes są bardzo długie. Futro jest ciemnoszarego koloru, ogon jest nieco ciemniejszy. Brzuszna strona jest nieco jaśniejsza, z małymi białawymi plamami na środku. Oczy są czarne. Są to gryzonie średniej wielkości – długość ciała wynosi 26 cm, a ogona 14 cm. Mogą ważyć do 400 g. Żyją na obszarach krasowiejących Laosu. Mieszkańcom tych terenów zwierzę to jest znane pod nazwą kha-nyou. Odławiają je czasem dla mięsa. Uważa się, że laotański szczur skalny generalnie jest roślinożercą – żywi się liśćmi, trawą i nasionami. Dietę może jednak czasem uzupełniać owadami.
Samica rodzi tylko jedno młode w miocie.
