Litr (skrót l) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 m³ = 1 dm³.
W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę „L”, w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery „l”, choć stosowanie wielkiej litery jest również dopuszczalne[1].
Spis treści |
Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:
| Wielokrotność | Nazwa | Symbole | Równoważna objętość | Podwielokrotność | Nazwa | Symbole | Równoważna objętość | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 100 l | litr | l | L | dm3 | decymetr sześcienny | 100 l | litr | l | L | dm3 | decymetr sześcienny | |
| 101 l | dekalitr | dal | daL | 10−1 l | decylitr | dl | dL | |||||
| 102 l | hektolitr | hl | hL | 10−2 l | centylitr | cl | cL | |||||
| 103 l | kilolitr | kl | kL | m3 | metr sześcienny | 10−3 l | mililitr | ml | mL | cm3 | centymetr sześcienny | |
| 106 l | megalitr | Ml | ML | dam3 | dekametr sześcienny | 10−6 l | mikrolitr | µl | µL | mm3 | milimetr sześcienny | |
| 109 l | gigalitr | Gl | GL | hm3 | hektometr sześcienny | 10−9 l | nanolitr | nl | nL | 106 µm3 | ||
| 1012 l | teralitr | Tl | TL | km3 | kilometr sześcienny | 10−12 l | pikolitr | pl | pL | 103 µm3 | ||
| 1015 l | petalitr | Pl | PL | 103 km3 | 10−15 l | femtolitr | fl | fL | µm3 | mikrometr sześcienny | ||
| 1018 l | eksalitr | El | EL | 106 km3 | 10−18 l | attolitr | al | aL | 106 nm3 | |||
| 1021 l | zettalitr | Zl | ZL | Mm3 | megametr sześcienny | 10−21 l | zeptolitr | zl | zL | 103 nm3 | ||
| 1024 l | jottalitr | Yl | YL | 103 Mm3 | 10−24 l | joktolitr | yl | yL | nm3 | nanometr sześcienny | ||
Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron, która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty.
W 1793 r. litr został zdefiniowany we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego "Republikańskiego Układu Miar", po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.
W 1879 r., Międzynarodowy Komitet Miar (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem "l" (mała litera L).
W 1901 r. 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:
W 1964 r., na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³, po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy w 3,98 °C zajmuje 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.
Wbrew rozpowszechnionym opiniom 1 l wody wodociągowej w warunkach domowych (czyli w temperaturze ok. 20 °C) nie ma nigdy masy 1 kg. Woda wodociągowa, zawierająca pewne, zmienne ilości jonów nieorganicznych oraz inne śladowe zanieczyszczenia, ma nieco mniejszą gęstość od wody destylowanej. Różnice w gęstości między wodą destylowaną i wodociągową mogą dochodzić do ok. 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się z temperaturą w granicach 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 °C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40 °C już tylko 0,9922175 kg/l[2]. Sumując oba efekty, 1 l wody wodociągowej w temperaturze pokojowej może mieć masę w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg.
Pikolitr jest używany do określenia objętości kropli atramentu zużywanego w drukarkach (np. w drukarce serii HP DeskJet 3420, kropla ma objętość 17 pikolitrów).
