Męczennica (Passiflora L.) – rodzaj ok. 500 gatunków tropikalnych pnączy z Ameryki podzwrotnikowej, należący do rodziny męczennicowatych. Gatunkiem typowym jest Passiflora incarnata L.[2].
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Krzewiaste pnącza, zwykle posiadające pochodzące z przekształconch pędów wąsy czepne.
- Kwiaty
- O bardzo charakterystycznej budowie. Wyrastają pojedynczo w kątach liści i otoczone są od dołu 3-listkową okrywą. Mają krążkowate, silnie rozwinięte dno kwiatowe, 5-działkowy kielich, 5-płatkową koronę i złożony z 3 okółków przykoronek. Najbardziej zewnętrzny z tych okółków jest zazwyczaj silnie postrzępiony, wewnętrzny zaś przylega do androgyneforu, na szczycie którego znajduje się 5 pręcików otaczających 1 słupek z trójdzielnym znamieniem
[edytuj] Systematyka
- Synonimy[3]
Anthactinia Bory ex M. Roem., Asephananthes Bory, Baldwinia Raf., Ceratosepalum Oerst., Cieca Medik., Decaloba M. Roem., Disemma Labill., Granadilla Mill., Hollrungia K. Schum., Monactineirma Bory. Murucuja Medik., Pentaria M. Roem., Poggendorffia H. Karst., Tacsonia Juss., Tetrapathea (DC.) Rchb., Tetrastylis Barb. Rodr.
- Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)
Rodzaj należy do podrodziny Passifloroideae, rodziny męczennicowatych, rzędu malpigiowców (Malpighiales), należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.), podrodzina Passifloroideae Burnett, plemię Passifloreae DC., rodzaj męczennica (Passiflora L.)[4].
- Gatunki (część)
- męczennica błękitna, m. modra (Passiflora caerulea)
- męczennica cielista (Passiflora incarnata)
- męczennica groniasta (Passiflora racemosa)
- męczennica jadalna (Passiflora edulis)
- męczennica miękka (Passiflora mollissima)
- męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis)
- męczennica wawrzynolistna (Passiflora laurifolia)
- Passiflora amalocarpa
- Passiflora amethystina
- Passiflora aurantia
- Passiflora capsularis
- Passiflora citrina
- Passiflora coccinea
- Passiflora foetida
- Passiflora helleri
- Passiflora holosericea
- Passiflora karwinskii
- Passiflora ligularis
- Passiflora mucronata
- Passiflora murucuja
- Passiflora pinnatistipula
- Passiflora serratifolia
- Passiflora tarminiana
- Passiflora tenuifila
- Passiflora tripartita
- Passiflora tulae
- Passiflora vitifolia
- Passiflora yucatanensis
[edytuj] Zastosowanie
- Niektóre gatunki posiadają jadalne owoce.
- Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne
Męczennica była używana przez Indian w Ameryce Północnej i Ameryce Środkowej w leczeniu bezsenności, histerii i epilepsji. Rośliny są również uważane za środek przeciwbólowy. Stwierdzono, ze kwiaty zawierają substancje, które mają działanie uspokajające i są halucynogenne w dużych ilościach[potrzebne źródło].
- Światło: Rośliny można uprawiać w pełnym słońcu, na południowym oknie lub balkonie.
- Gleba: Stosuje się mieszankę ziemi liściowej, darniowej, torfu i piasku w równych ilościach.
- Temperatura: Z reguły większość odmian jest ciepłolubna.
- Przycinanie: Pod koniec okresu spoczynku pędy należy skrócić o około 1/3 długości.
- Rozmnażanie z nasion jest mało efektywne, gdyż tak wyhodowane rośliny są słabsze. Najlepiej rozmnażać przez podział bryły korzeniowej. Po wykopaniu rośliny należy rozerwać roślinę mateczną na mniejsze tak by każda miała korzenie. Można też rozmnażać przez sadzonki pędowe. W tym sposobie używa się pędów półzdrewniałych, które mają minimum 3 liście. Należy takim sadzonkom obciąć wąsy. Żeby proces szybciej przebiegał sadzonki muszą być w temperaturze 25-30 °C.
- Pielęgnacja: pędy nie mogą oplątywać się wzajemnie, gdyż to osłabia roślinę.
- Nazwa łacińska pochodzi od słowa passio oznaczającego cierpienie i flos – kwiat. Nazwę tę nadali roślinie w początkach XVIII w. misjonarze w Ameryce Południowej. 5 pylników symbolizowało wg nich pięć ran Chrystusa, trójdzielne znamię słupka trzy gwoździe, którymi przybito go do krzyża, a szyja słupka ramię krzyża. 5 płatków i 5 działek kielicha to 10 apostołów (bez Judasza i Piotra), zaś postrzępiony przykoronek to korona cierniowa[5].
Przypisy
