| Małpy człekokształtne | |
| Hominoidea | |
| Gray, 1825 | |
 Szympans – genetycznie najbliższy człowiekowi | |
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | naczelne |
| Podrząd | Haplorrhini |
| Nadrodzina | człekokształtne |
 Systematyka w Wikispecies | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
Człekokształtne (Hominoidea) – nadrodzina naczelnych, w której skład wchodzą człowiekowate (hominidy)[1] oraz gibonowate.
Według obecnych przypuszczeń ostatni wspólny przodek tej grupy żył 15-20 mln lat temu, kiedy to linia ewolucyjna prowadząca do gibonowatych oddzieliły się od linii człowiekowatych[2].
Spis treści |
Zgodnie ze współczesną klasyfikacją, do tej grupy należą dwie rodziny:
Oprócz tych dwóch rodzin, do człekokształtnych zalicza się następujące wymarłe rodziny:
Spośród najwcześniejszych człekokształtnych warto wymienić rodzaje: Propliopithecus, Aegyptopithecus, Oligopithecus, Pliopithecus, Proconsul, Ramapithecus, Kenyapithecus, Dryopithecus.
Małpy człekokształtne różnią się od innych gatunków naczelnych brakiem ogona, większą długością kończyn przednich w porównaniu do tylnych oraz bardzo ruchliwymi dłońmi i ramionami. Jest dla nich charakterystyczny także duży, o złożonej strukturze mózg. Czaszka małpy człekokształtnej ma wydatne wały nadoczodołowe[4]. Oprócz ludzi, wszystkie inne rodzaje z nadrodziny człekokształtnych mają jedynie częściową umiejętność stania na dwóch nogach, budowa poszczególnych kości kręgosłupa sprawia, że nie jest to ich normalna postawa.
Gatunki żyjące częściowo na ziemi, jak szympansy, lub całkowicie na ziemi, jak goryle, także ze względu na długość kończyn górnych chodzą zwykle na czterech kończynach, opierając się na kostkach zgiętych palców[1].
U małp człekokształtnych dzieci rodzą się całkowicie bezradne, potrzebna jest im długa opieka. Okres ten może trwać miesiące, a nawet kilka lat. Nawet jeśli młode będą w stanie zadbać o siebie same, pozostają w bliskim kontakcie z matką. W ciągu kilku lat, w zależności od gatunku, młode naczelne nie tylko znajdują się pod opieką matki, ale także przechodzą u niej kurs nauki życia.
Skłonność do tworzenia grup jest utrwaloną cechą naczelnych, a wśród człowiekowatych jest ona szczególnie wyraźnie zaznaczona. Wybór konkretnych form organizacyjnych jest uzależniony od warunków środowiska przyrodniczego. Orangutany i gibony są małpami nadrzewnymi, szympansy są w dużym stopniu naziemne, na drzewach tylko żerują i śpią, goryle jeszcze rzadziej wracają na drzewa. Wyjście na bardziej otwarty teren sprzyjało rozwojowi zbiorowych form życia, tworzeniu coraz liczniejszych i coraz bardziej złożonych zgrupowań osobników. Z jednej strony zwierzęta pozbywają się fizycznych przeszkód, utrudniających gromadzenie się i zbiorowe komunikowanie się, a z drugiej strony – pozbawione tradycyjnych bezpiecznych, drzewiastych osłon – w grupie szukają na nowo poczucia bezpieczeństwa. Wśród form naziemnych widoczna jest też tendencja do tworzenia ścisłych hierarchii dominacji, a także do zwiększania dymorfizmu płciowego, stanowiącego przystosowanie tak do obrony przed drapieżnikami, jak i do konkurowania o status wewnątrz grupy[5].
