| Mao Zedong | |
 wizerunek Mao Zedonga z placu Tian'anmen | |
| Data i miejsce urodzenia | 26 grudnia 1893 Shaoshan |
| Data i miejsce śmierci | 9 września 1976 Pekin |
| Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej[1] | |
| Przynależność polityczna | Komunistyczna Partia Chin |
| Okres urzędowania | od 27 września 1954 do 27 kwietnia 1959 |
| Następca | Liu Shaoqi |
| Przewodniczący Komunistycznej Partii Chin | |
| Przynależność polityczna | Komunistyczna Partia Chin |
| Okres urzędowania | od 20 marca 1943 do 9 września 1976 |
| Poprzednik | Chen Duxiu |
| Następca | Hua Guofeng |
| Mao Zedong | |
| Chińskie nazwisko i imię | |
| Hanyu pinyin | Máo Zédōng[2] |
| Wade-Giles | Mao Tse-tung |
| Zn. tradycyjne | 毛澤東 |
| Zn. uproszczone | 毛泽东 |
Mao Zedong, Mao Tse-tung posłuchaj po chińsku(ur. 26 grudnia 1893, zm. 9 września 1976) – chiński przywódca komunistyczny, od 1943 r. szef biura politycznego oraz Przewodniczący Komitetu Politycznego Komunistycznej Partii Chin (aż do śmierci).
1 października 1949 na placu Tian'anmen Mao ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Od lat pięćdziesiątych za jego sprawą przeprowadzono szereg kampanii politycznych i gospodarczych takich jak: kampania przeciwko prawicowcom, wielki skok naprzód, rewolucja kulturalna – doprowadziły one do śmierci dziesiątków milionów ludzi.
Razem z Zhu De założył Armię Ludowo-Wyzwoleńczą (1 sierpnia 1927) po tym, jak Czang Kaj-szek rozpoczął serię czystek przeciwko komunistom. Po zdobyciu władzy Mao zapoczątkował przebudowę systemu gospodarczego i społecznego Chin poprzez proces kolektywizacji. Przyczynił się także do rozłamu w bloku państw komunistycznych i zaognienia stosunków z ZSRR. U schyłku życia doprowadził do ocieplenia stosunków ze Stanami Zjednoczonymi.
Spis treści |
Urodził się 26 grudnia 1893 we wsi Shaoshan w prowincji Hunan w rodzinie zamożnego wieśniaka. W trakcie rewolucji Xinhai (1911) walczył przez kilka miesięcy jako żołnierz po stronie rewolucjonistów. Rok później podjął naukę w szkole pedagogicznej, gdzie w 1918 zdał maturę.
Po skończeniu szkoły wyjechał do Pekinu, gdzie zarabiał pracując jako bibliotekarz w bibliotece uniwersyteckiej, tam też po raz pierwszy zetknął się z ideologią marksistowską. W 1921 wziął udział w zjeździe założycielskim Komunistycznej Partii Chin.
W 1927 po klęsce zorganizowanego przez siebie powstania w prowincji Hunan zmuszony był uciec do Kantonu. W południowo-wschodnich Chinach organizował oddziały partyzanckie walczące z oddziałami Kuomintangu, a w 1931 stanął na czele Chińskiej Republiki Rad. Po jej likwidacji przez wojska Czang Kaj-szeka w 1934 wziął udział w Wielkim Marszu, w czasie którego w styczniu 1935 podczas kongresu w Zunyi wyrósł na głównego przywódcę KPCh. Założył pierwszą bazę zwolenników komunizmu w prowincji Shaanxi.
W latach 1936-1940 Mao napisał swoje główne prace teoretyczne i praktyczne dotyczące rewolucji, które stały się podstawą ideologii maoistowskiej.
Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej 1 października 1949 został wybrany na przewodniczącego Centralnego Rządu Ludowego. W 1950 odbył podróż do Moskwy, w trakcie której wynegocjował zwrot przez ZSRR zagarniętych w 1945 portów Lüshun i Dalian, a także Kolei Wschodniochińskiej. W 1954 roku objął stanowisko przewodniczącego ChRL, z którego zrezygnował 5 lat później. Jednakże do końca życia zachował faktyczną władzę nad państwem.
Jako przywódca ChRL zainicjował nieudaną kampanię gospodarczą zwaną wielkim skokiem (1958-1961), a następnie rewolucję kulturalną (1966-1976), które doprowadziły do zapaści gospodarczej, prześladowań politycznych i śmierci wielu milionów ludzi. Mao nie godził się na rolę państwa satelickiego ZSRR, rywalizując z nim o przywództwo w obozie socjalistycznym i samodzielność na arenie międzynarodowej, co w konsekwencji doprowadziło do rozłamu radziecko-chińskiego w 1960 roku.
Dziedzictwo po Mao ma bardzo kontrowersyjny charakter i bywa często przedmiotem sporów. Niektórzy kontynentalni Chińczycy uważają Mao Zedonga za wielkiego rewolucyjnego przywódcę, który jednak nie ustrzegł się pewnych błędów w końcu życia. W 1983 r. komitet centralny Komunistycznej Partii Chin zdecydował na wniosek Deng Xiaopinga, że Mao miał rację w 70%, a w 30% się mylił. Deng mówił też o Mao, że "jego wkład i zasługi są ważniejsze od jego pomyłek". Inni obwiniają Mao za konflikt z ZSRR i pogorszenie stosunków z dotychczasowym sojusznikiem. Wielki skok i rewolucja kulturalna kładą się cieniem na jego rządach. Mao jest też obwiniany za brak wypracowania polityki kontroli urodzeń, co sprawiło, że doszło do ogromnego przyrostu ludności i zmuszenia następnego rządu do wdrożenia programu "jednego dziecka".
Zwolennicy Mao jako przykład jego osiągnięć podają, że stopień analfabetyzmu przed rokiem 1949 wynosił 80%, a średnia długość życia 35 lat. Po jego śmierci liczby te miały wynosić odpowiednio 7% i 70 lat (przy czym prawdziwość tych danych jest kwestionowana). Ponadto ogólna populacja Chin wzrosła o 57% do 700 mln z 400 mln. Jego wielbiciele twierdzą, że za jego rządów skończyła się "epoka upokorzenia" Chin przez zachodnie mocarstwa, a ChRL stała się prawdziwą potęgą. Powołują się też na osiągnięcia w dziedzinie uprzemysłowienia kraju. Za jego zasługę poczytuje się też wyparcie "skorumpowanego" i "nieudolnego" Kuomintangu z kraju na Tajwan[3].
Po śmierci Mao w 1976 Chiny pod przywództwem Deng Xiaopinga odeszły od jego koncepcji polityczno-gospodarczych. Na zjeździe KPCh w 1981 dokonano krytycznej oceny dorobku Mao Zedonga i potępiono wielki skok oraz rewolucję kulturalną. Mao pozostał jednak w Chinach ważnym symbolem ideowym, zaś dla Chińczyków liczą się przede wszystkim jego zasługi: zjednoczenie kraju po paśmie wojen domowych i niedopuszczenie do uzależnienia Chin od Związku Radzieckiego.
Mao Zedong był postacią lubianą w PRL głównie za to, iż w 1956 poparł przemiany polskiego października[4].
W czasie, gdy po 1960 narastały konflikty radziecko-chińskie, rząd polski krytykował ChRL w przeciwieństwie do społeczeństwa, którego sympatia stała zazwyczaj po stronie chińskiej[5].
Mao Zedong zawarł małżeństwa z:
Członkowie rodziny:
Rodzeństwo:
Dzieci Mao Zedonga:
Najsławniejszym dziełem Mao są opublikowane po raz pierwszy w 1966 słynne Cytaty Przewodniczącego Mao, zwane popularnie czerwoną książeczką, które zawierają wybór jego przemówień i artykułów. Mao napisał także kilka traktatów teoretycznych, główne z nich to:
Mao był także poetą, tworzył głównie klasyczne utwory shi i ci. Był także uzdolnionym kaligrafem, który posiadał charakterystyczny styl, do dzisiaj jego kaligrafie w Chinach cieszą się dużym powodzeniem.
W języku polskim pisma Mao Zedonga ukazywały się tylko do początku lat 60., do czasu popadnięcia obozu państw demokracji ludowych, a zwłaszcza ZSRR, w konflikt z Chińską Republiką Ludową:
Oprócz tego w Pekinie wydano "czerwoną książeczkę" po polsku:
| |||||
| ||||||||||
