| Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa | |
 Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa, 1952 | |
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość | Warszawa |
| Typ budynku | zespół architektoniczno-urbanistyczny |
| Styl architektoniczny | socrealizm |
| Architekt | Stanisław Jankowski Jan Knothe Józef Sigalin Zygmunt Stępiński |
| Rozpoczęcie budowy | 22 lipca 1950 |
| Ukończenie budowy | 22 lipca 1952 |
Położenie na mapie   Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa | |
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (MDM) – przedsięwzięcie inwestycyjne w południowej części śródmieścia Warszawy, zaprojektowane i zrealizowane w latach 1950–1953.
Gdy w roku 1949 sukcesem zakończyła się budowa warszawskiej trasy W-Z, ówczesne władze zamierzały stworzyć w stolicy sztandarową inwestycję w rodzaju moskiewskiej ulicy Gorkiego lub wschodnioberlińskiej Stalinallee. Zdecydowano się poszerzyć ulicę Marszałkowską przez wyburzenie zabudowy po stronie zachodniej na odcinku od ulicy Królewskiej do Koszykowej. Dalsze poszerzanie okazało się niemożliwe ze względu na zachowaną zabudowę na odcinku między placami Zbawiciela i Unii Lubelskiej. Zdecydowano się ominąć ten odcinek, wytyczając objazd skrajem Pola Mokotowskiego, tworząc ulicę Waryńskiego. W rejonie ulic Koszykowej i Pięknej miał powstać plac stanowiący miejsce zakończenia pochodów pierwszomajowych. Ponieważ budowa licznych budynków dla ministerstw i centralnych zarządów spotykała się z niechęcią warszawiaków, nowej inwestycji nadano nazwę Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, by podkreślić jej przeznaczenie. Teren objęty projektem rozciągał się wzdłuż ulicy Marszałkowskiej od ulicy Wilczej do placu Unii Lubelskiej. Projektowanie powierzono doświadczonemu zespołowi projektantów trasy W-Z. Inwestycji nadano rozgłos pod hasłem „lud wejdzie do Śródmieścia”.
Autorzy – laureaci Państwowych Nagród Artystycznych I stopnia 1950 i 1952 r.:
Współpracownicy: Janusz Błażejowski, Irena Brygiewicz, Tadeusz Brygiewicz, Józef Bubicz, Lucyna Burdyńska, Leon Dębnicki, Jan Gosk, Jan Laube, Arnold Majorek, Aleksander Markiewicz, Lech Rogowski, Eleonora Sekrecka, Jerzy Stanisławski, Janina Szulecka, Tadeusz Szulecki, Pinkus Teitelbaum, Kazimierz Tor, Lech Załęski.
W miejscu, w którym miał powstać plac nazwany w roku 1952 placem Konstytucji, zbiegało się wiele ulic przecinających się pod różnymi kątami. Zamiast stworzyć węzeł komunikacyjny, zdecydowano się poukrywać ulice, i tak ulicę Śniadeckich i wschodni odcinek Koszykowej wpuszczono na plac pod prześwitami, zachodni odcinek Koszykowej połączono ze wschodnim odcinkiem Pięknej, a zachodni odcinek Pięknej utknął ślepo w podwórku.
W widoku w stronę północną plac zachowywał zwierciadlaną symetrię, w widoku w stronę południową wlot ul. Waryńskiego psuł symetrię i dlatego wzniesiono trzy kandelabry, które miały porządkować układ placu.
W skład Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej wszedł też plac Zbawiciela. Miał zostać przebudowany na regularny zespół o jednolitej klasycystycznej architekturze. Przedsięwzięcie zrealizowano tylko we fragmentach.
Obowiązujący w architekturze od roku 1949 realizm socjalistyczny wymagał monumentalnej skali budowli i ich obfitego wystroju. W parterach budynków zaprojektowano szerokie podcienia oraz lokale usługowe o często nadmiernej wysokości. Rozmieszczono dziesiątki rzeźb i płaskorzeźb przedstawiających przedstawicieli przodującej klasy robotniczej. Ściany obłożono płytami piaskowca i polerowanego granitu. Budynki zwieńczono potężnymi gzymsami i attykami.
Projektanci dość swobodnie potraktowali wystrój architektoniczny budynków. Nie zastosowali form architektury klasycystycznej, lecz ich daleko idące transpozycje. Mimo pośpiechu budowy i prymitywnych warunków uzyskali dobrą jakość robót wykończeniowych.
Mimo upływu ponad połowy stulecia, MDM i plac Konstytucji nie wykazują oznak starzenia. Wskutek decyzji o rezygnacji z budowy stacji metra straciły szansę na ożywienie. Sytuacja ta może ulec zmianie, ponieważ 24 stycznia 2006 roku władze miasta zadecydowały o dobudowaniu brakującego przystanku metra. Architektura dzielnicy cierpi wskutek żywiołowego rozmieszczania reklam. Wymieniono nawierzchnię jezdni i chodników. Udało się usunąć większość straganów. Na placu odbywa się obecnie niewiele imprez, które przeniosły się przeważnie na odnowione Krakowskie Przedmieście.
Macierzyństwo przy ul. Marszałkowskiej (proj. K. Tchorek)
