Współrzędne: 
12h30m49,40s; +12°23'28,00"
| Messier 87 | |
 galaktyka M87 | |
| Odkrywca | Charles Messier |
| Data odkrycia | 18 marca 1781 |
| Dane obserwacyjne (J2000) | |
| Gwiazdozbiór | Panna |
| Typ | E0 pec[1] |
| Rektascensja | 12h 30m 49,4s[1] |
| Deklinacja | +12° 23' 28"[1] |
| Odległość | 52 ± 4 mln ly (15,9 ± 1,3 Mpc) |
| Przesunięcie ku czerwieni | 0,004360[1] |
| Jasność obserwowana | 9,6[1]m |
| Rozmiary kątowe | 8′,3 × 6′,6[1] |
| Alternatywne oznaczenia | |
 | |
Panna A (znana również jako Messier 87, M87 lub NGC 4486) – wielka galaktyka eliptyczna znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny w odległości około 50 milionów lat świetlnych od Ziemi. Jest to największy i najjaśniejszy obiekt w obrębie gromady galaktyk w Pannie[2]. Została odkryta 18 marca 1781 przez francuskiego astronoma Charlesa Messiera.
Galaktyka ta należy do klasy galaktyk aktywnych ze względu na procesy zachodzące w jej jądrze i jest źródłem silnej emisji w szerokim zakresie widmowym, w szczególności radiowym[3], i jest najbliższą nam radiogalaktyką. Najnowsze badania sugerują, że masa tej galaktyki zawarta wewnątrz promienia o rozmiarze 32 kpc wynosi około 1014 mas Słońca[a]. Ocenia się, że M87 może zawierać nawet do 100 bilionów gwiazd.
Spis treści |
Dżet w tej galaktyce został zaobserwowany już w roku 1918, kiedy to Heber Curtis zaobserwował dziwną prostą smugę wychodzącą z centrum galaktyki. Dżet ten rozciąga się na odległość co najmniej 5000 lat świetlnych i świeci w zakresie optycznym, radiowym, rentgenowskim i gamma. Ostatnio odkryto także świecenie dżetu w zakresie TeV – bardzo energetycznego promieniowania gamma – przy pomocy obserwatorium HESS. Świecenie dżetu w zakresie radiowym i optycznym spowodowane jest przez promieniowanie synchrotronowe, wysyłane przez wysokoenergetyczne elektrony poruszające się po spiralnych torach wzdłuż pól magnetycznych, po raz pierwszy wykryte w 1956 roku przez Geoffreya R. Burbidge'a. Świecenie dżetu w zakresie wyższych energii spowodowane jest najprawdopodobniej zjawiskiem Comptona – ponownymi zderzeniami fotonów synchrotronowych z wysokoenergetycznymi elektronami[4], ale możliwa jest też dominująca rola par elektronowo-pozytonowych produkowanych w pobliżu centralnej czarnej dziury[5].
Istnienie dżetu jest tylko jednym z przejawów aktywności jądra galaktyki M87. Obserwacje rentgenowskie wykonane przy pomocy satelity Chandra pokazały złożoną strukturę filamentową w wewnętrznych częściach galaktyki oraz pierścień gorącej plazmy położony w odległości 13 kpc od jądra[6], związany z istnieniem rozchodzącej się fali uderzeniowej, która jest świadectwem wcześniejszej fazy silnej aktywności tej radiogalaktyki.
Aktywność jądra galaktyki wywołana jest istnieniem centralnej czarnej dziury, której masę 6,6×109 M☉ wyznaczono w oparciu o obserwacje teleskopu Gemini North na Hawajach[7]. Jest to jedna z najmasywniejszych czarnych dziur jakie zostały odkryte. Z nowych pomiarów rozkładu jasności galaktyki wynika, że czarna dziura jest przesunięta o 71 lat świetlnych od środka galaktyki[8]. Przyczyna tego zjawiska nie jest znana.
Badania galaktyki Panna A prowadzone przy użyciu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wykazały że posiada ona znacznie większą liczbę gromad kulistych niż przewidywano. Odkryto również olbrzymią ilość gromad kulistych w galaktykach karłowatych znajdujących się w odległości do 3 milionów lat świetlnych od Messier 87, przy równoczesnym ich braku lub znikomej ilości w galaktykach znajdujących się do 130 000 lat świetlnych.
Analiza budowy gromad kulistych Panny A wykazała że posiada ona trzy razy więcej gromad kulistych wykazujących niedobór metali ciężkich (na przykład żelaza) niż tych bogatych w owe pierwiastki. Ponieważ gromady kuliste ubogie w metale są typowe dla galaktyk karłowatych, odkrycie to sugeruje, że gromady ubogie w metale pochodzą najprawdopodobniej z pobliskich galaktyk karłowatych, których gromady kuliste wykazują podobne braki pierwiastków ciężkich[9].
| |||||
