| Mocznik | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
 Próbka mocznika krystalicznego | |||||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | CH4N2O | ||||||||||||||||||
| Inne wzory | CO(NH2)2 | ||||||||||||||||||
| Masa molowa | 60,06 g/mol | ||||||||||||||||||
| Wygląd | białe kryształy lub proszek, pachnące po pewnym czasie amoniakiem[5] | ||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||
| Numer CAS | 57-13-6 | ||||||||||||||||||
| PubChem | 1176[6] | ||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||
| Pochodne | alantoina, dimetylomocznik, dulcyna, kwas barbiturowy, kwas kargluminowy | ||||||||||||||||||
| Podobne związki | fosgen, tiomocznik, acetamid, aceton, biuret, guanidyna | ||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||
Mocznik (karbamid, E927b), CO(NH2)2 – organiczny związek chemiczny, diamid kwasu węglowego[8]. Ogrzewany ulega kondensacji do biuretu[2].
Spis treści |
Jest to końcowy produkt przemiany białek i innych związków azotowych w organizmie, powstaje w cyklu ornitynowym. Jest wydalany z moczem, a w niewielkich ilościach z potem[2]. Jego stężenie w osoczu wynosi 2,5–6,4 mmol/dm3[9].
Związek ten został po raz pierwszy otrzymany syntetycznie przez Friedricha Wöhlera w 1828 r. Był to pierwszy związek organiczny otrzymany z całkowicie nieorganicznych substratów w wyniku ogrzewania cyjanianu amonu[2]:
czym dowiedziono niesłuszność teorii "siły życiowej", rzekomo niezbędnej do syntezy związków produkowanych przez żywe organizmy.
W przemyśle mocznik jest otrzymywany w bezpośredniej reakcji dwutlenku węgla z amoniakiem, przebiegającej w autoklawach pod ciśnieniem 100÷200 atm, w temperaturze 160÷200 °C[2]:
Mocznik jest metabolizowany przez bakterie glebowe Sporosarcina pasteurii (zwana też Bacillus pasteurii; podobny metabolizm wykazuje Sporosarcina ureae[10]) zawierające wysoce aktywny enzym ureazę, katalizujący reakcję:
W obecności jonów wapnia Ca2+ prowadzi to do wytrącania się kalcytu (tzw. wytrącanie kalcytu indukowane bakteryjnie):
Proces ten wykorzystać można do poprawienia właściwości gleby[11], a także do produkcji cegieł niewymagających wypalania. W technologii opracowanej przez Ginger Krieg Dosier z American University of Sharjah (Zjednoczone Emiraty Arabskie), cegły wytwarzane są przez nanoszenie cienkich warstw piasku, mocznika, chlorku wapnia i bakterii, a po zakończeniu wiązania mogą uzyskać twardość porównywalną ze zwykłymi cegłami[12][13][8].
Tworzy bezbarwne kryształy w formie długich i bezbarwnych igieł bez zapachu o temperaturze topnienia ok. 133 °C, przy dalszym ogrzewaniu ulega rozkładowi przed osiągnięciem temperatury wrzenia[5].
Jest stosowany jako nawóz sztuczny, surowiec do produkcji żywic mocznikowych (zaliczanych do aminoplastów), a także w przemyśle farmaceutycznym[2].
