| Ten artykuł od 2012-04 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Morfina |
|
 |
| Nazewnictwo |
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC) |
|---|
| (5α,6α)-7,8-didehydro-4,5-epoksy-17-metylmorfinan-3,6-diol |
|
| Ogólne informacje |
| Wzór sumaryczny | C17H19NO3 |
| Masa molowa | 285,34 g/mol |
| Wygląd | bezbarwne błyszczące słupki[1] lub biały proszek[1] |
| SMILES |
|---|
CN1CC[C@]23[C@@H]4[C@H]1CC5=C2C(=C(C=C5)O)O[C@H]3[C@H](C=C4)O |
|
| Identyfikacja |
| Numer CAS | 57-27-2 (wolna zasada)
64-31-3 (siarczan) |
| PubChem | 5288826[3] |
| DrugBank | APRD00215[4] |
|
| Niebezpieczeństwa |
|---|
| MSDS | | Globalnie Zharmonizowany System
Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów | | Zagrożenia wg MSDS (siarczan morfiny) | | | | Zwroty H | H225, H301, H311, H331, H370 | | Zwroty EUH | brak zwrotów EUH | | Zwroty P | P210, P260, P280, P301+P310, P311 | | Europejska klasyfikacja substancji | | Zagrożenia wg MSDS (siarczan morfiny) |  |  | Łatwopalny
(F) | Toksyczny
(T) |
| | | Zwroty R | R11, R23/24/25 | | Zwroty S | S7, S16, S36/37, S45 | | NFPA 704[2] | |
|
| Podobne związki |
| Pochodne | kodeina, tebaina, heroina, hydromorfon, etylomorfina |
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
|
| Klasyfikacja |
| ATC | N02 AA01 |
| Legalność w Polsce | środek odurzający grupy I-N |
| Stosowanie w ciąży | kategoria C |
|
| Uwagi terapeutyczne |
|---|
| | Drogi podawania | dożylnie, domięśniowo, podskórnie, wziewnie, doustnie |
|
Morfina (łac. Morphinum) – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów. Wchodzi w skład opium i jest jego najistotniejszym składnikiem psychoaktywnym. Została wyodrębniona w roku 1804. W stanie czystym jest białą substancją stałą, o gorzkim smaku, słabo rozpuszczalną w wodzie.
Ma działanie narkotyczne (odurzające), przeciwbólowe, przeciwkaszlowe, przeciwbiegunkowe, działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (zalicza się do depresantów). Nadmierne dawki mogą prowadzić do śpiączki z depresją ośrodka oddechowego (niewydolność oddechowa). Kilkunastokrotne użycie morfiny prowadzi do uzależnienia fizycznego, uzależnienie psychiczne występuje znacznie szybciej. Powtarzanie dawek morfiny, podobnie jak innych leków opioidowych, powoduje powstawanie tolerancji na lek.
W medycynie używany jest chlorowodorek morfiny w formie tabletki oraz siarczan morfiny do iniekcji. Stosuje się podskórnie, domięśniowo i doustnie, rzadziej dożylnie i w postaci czopków doodbytniczych. Ze względu na krótki okres półtrwania dawki morfiny należy często podawać w celu utrzymania działania przeciwbólowego. Opracowano tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu leku, które zapewniają działanie przeciwbólowe do 12 godzin. Mimo iż istnieje wiele nowszych, syntetycznych leków o działaniu przeciwbólowym opioidów lub farmakologicznie odmiennych, morfina nadal jest stosowana w leczeniu bólu o pochodzeniu nowotworowym. Morfina była wykorzystywana na dużą skalę przez wojska walczące w II wojnie światowej.
Do jej pochodnych należą m.in.:
Nazwa morfiny wywodzi się od imienia greckiego boga marzeń sennych – Morfeusza, ze względu na jej dawniej wykorzystywane nasenne właściwości. W starożytności i średniowieczu pito wywar z maku w celach narkotycznych oraz nasennych, między innymi dawano go małym dzieciom, aby były spokojniejsze i więcej spały.
[edytuj] Przeciwwskazania
Bezwzględne: ostra niewydolność oddechowa, alergia na lek, zatrucie środkami narkotycznymi i atropiną, podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, porfiria, okres karmienia piersią.
Względne: zabiegi na drogach żółciowych, przewlekłe serce płucne, nadczynność tarczycy, niewydolność wątroby i nerek.
[edytuj] Interakcje
Wykazuje synergizm z innymi środkami tłumiącymi OUN (anestetyki wziewne i dożylne, opioidowe leki przeciwbólowe, leki uspokajające, nasenne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, alkohol itd.), przez co ich łączne stosowanie może doprowadzić do spadku ciśnienia tętniczego, nadmiernego uspokojenia, śpiączki i bezdechu. β-adrenolityki i leki przeciwhistaminowe nasilają działanie depresyjne morfiny na OUN. Metoklopramid przyspiesza wchłanianie morfiny i nasila jej działanie. Morfina może nasilać działanie antyagregacyjne leków przeciwzakrzepowych. Doustne środki antykoncepcyjne i ryfampicyna zwiększają klirens morfiny. Nie stwierdzono niekorzystnych interakcji z fluoksetyną.
[edytuj] Działanie niepożądane
Przewlekłe nadużywanie morfiny może w ciągu długiego czasu, a nawet w ciągu lat, nie powodować poważniejszych następstw. Sprawność intelektualna może długi czas w ogóle nie wykazywać obniżenia. Otępienie pojawia się dopiero po wielu latach i tylko w najcięższych przypadkach. Natomiast na pierwszym planie występują zaburzenia charakterologiczne: osłabienie woli, rozleniwienie, zanik obowiązkowości i uczuciowości, spłycenie dążeń życiowych, zawężenie zainteresowań, które ześrodkowują się na pogoni za morfiną[5]. Może wystąpić bradykardia, spadek ciśnienia tętniczego, zwiększenie napięcia zwieracza Oddiego, wymioty, nudności, zaparcia, zaburzenie sprawności psychicznej, trudności w oddawaniu moczu, objawy psychotyczne, nadmierna senność. W razie podawania zewnątrzoponowego morfina może powodować świąd skóry, zatrzymanie moczu, nudności i depresję oddechową. Lek może powodować uzależnienie. Minimalna dawka śmiertelna wynosi 200 mg, ale w przypadku nadwrażliwości – 60 mg może spowodować nagłą śmierć. W przypadku uzależnienia od narkotyków, 2–3 g/dzień są tolerowane[6].
[edytuj] Preparaty handlowe
Lek jest dostępny w wersjach: roztworów do wstrzykiwań oraz w systemie o przedłużonym uwalnianiu.
- Doltard
- Kapanol (brak w obrocie w Polsce)
- M-Eslon
- Morphini Sulfas
- MST Continus
- MSI
- Morphinum hydrochloricum
- Morphinum
- Sevredol
- Skenan (brak w obrocie w Polsce)
- Vendal retard
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 255. ISBN 83-71-83-240-0.
- ↑ Siarczan morfiny (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych.
- ↑ Morfina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ Morfina – karta leku (APRD00215) (ang.). DrugBank.
- ↑ Tadeusz Bilikiewicz: Psychiatria Kliniczna. 1989, s. 152.
- ↑ L. Macchiarelli, P. Arbarello, G. Cave Bondi, N.M. Di Luca, T. Feola: Medicina Legale (compendio). Wyd. 2. Turyn: Minerva Medica Publications, 2002.
| ATC (A07) – Leki przeciwbiegunkowe, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe stosowane w chorobach przewodu pokarmowego |
|---|
| A 07 A – Leki przeciwdrobnoustrojowe stosowane
w chorobach przewodu pokarmowego | | | | A 07 AB - Sulfonamidy | | | A 07 AC - Pochodne imidazolu | | | A 07 AD - Inne leki przeciwdrobnoustrojowe stosowane
w chorobach przewodu pokarmowego | |
| | | A 07 B – Leki adsorbujące | A 07 BA – Węgiel aktywowany | | | A 07 BC - Inne leki adsorbujące | |
| | A 07 D – Leki hamujące perystaltykę
przewodu pokarmowego | A 07 DA – Leki hamujące perystaltykę
przewodu pokarmowego | |
| | A 07 E – Leki przeciwzapalne stosowane
w chorobach przewodu pokarmowego | A 07 EA – Kortykosteroidy do stosowania
miejscowego | | | A 07 EB – Leki przeciwalergiczne z wyłączeniem
kortykosteroidów | | | A 07 EC – Kwas aminosalicylowy
i inne podobne leki | |
| | A 07 F – Preparaty przywracające prawidłową florę
jelitową, hamujące biegunkę | A 07 FA – Preparaty przywracające prawidłową florę
jelitową, hamujące biegunkę | |
| | | A 07 X – Różne leki przeciwbiegunkowe | A 07 XA – Inne leki przeciwbiegunkowe | |
|
|
| ATC (N02) – Leki przeciwbólowe |
|---|
| N 02 A – Opioidy
| N 02 AA – Naturalne alkaloidy opium | | | N 02 AB – Pochodne fenylopiperydyny | | | N 02 AC – Pochodne difenylpropylaminy | | | N 02 AD – Pochodne benzomorfanu | | | N 02 AE – Pochodne orypawiny | | | N 02 AF – Pochodne morfinanu | | | N 02 AX – Inne | |
| | N 02 B – Inne leki przeciwbólowe i
przeciwgorączkowe
| | | | | | | N 02 BE – Anilidy | | | N 02 BG – Inne | |
| | | N 02 C – Leki przeciwmigrenowe | | | | N 02 CB – Pochodne kortykosteroidów | | | N 02 CC – Selektywni agoniści
receptora 5-HT1 | | | N 02 CX – Inne | |
|
|
