| Morgan Freeman | |||||||||||||||||||||
 Morgan Freeman podczas Festiwalu Filmowego w Cannes, w 2005 roku | |||||||||||||||||||||
| Prawdziwe imię i nazwisko | Morgan Porterfield Freeman, Jr. | ||||||||||||||||||||
| Data i miejsce urodzenia | 1 czerwca 1937 Stany Zjednoczone Memphis, Tennessee | ||||||||||||||||||||
| Zawód | aktor, reżyser, narrator | ||||||||||||||||||||
| Współmałżonek | Jeanette Adair Bradshaw (1967−1979) Myrna Colley-Lee (1984−2010) | ||||||||||||||||||||
| Lata aktywności | 1971−obecnie | ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||||||||||||||||||||
 Morgan Freeman w Wikicytatach | |||||||||||||||||||||
Morgan Porterfield Freeman, Jr. (ur. 1 czerwca 1937 w Memphis) – amerykański aktor, narrator i reżyser filmowy, laureat Nagrody Akademii Filmowej oraz Złotego Globu.
Spis treści |
Morgan Freeman urodził się w Memphis, w stanie Tennessee jako syn Mayme Edny i Morgana Porterfielda, Sr., fryzjera, który w 1961 roku zmarł na marskość wątroby. Jako niemowlę, Freeman trafił pod opiekę swojej babki, zamieszkującej Charleston w Missisipi[1][2][3]. Wraz z rodziną, a w tym z trójką rodzeństwa, często zmieniał miejsce zamieszkania, osiadając w Greenwood, Gary i, ostatecznie, w Chicago[3]. Morgan zadebiutował aktorsko w wieku 9 lat, biorąc udział w szkolnym przedstawieniu. Trzy lata później, kiedy uczęszczał do Broad Street High School, wygrał aktorski konkurs stanowy i pojawił się na antenie stacji radiowej z Nashville. W 1955 roku ukończył szkołę średnią, odrzucając jednocześnie propozycję stypendium w Jackson State University na rzecz posady mechanika w United States Air Force.
Na początku lat 60. Morgan Freeman przeprowadził się do Los Angeles, aby tam podjąć się pracy w Los Angeles Community College. W tym samym okresie zamieszkiwał również w Nowym Jorku, gdzie był tancerzem, a także w San Francisco, gdzie stał się członkiem grupy muzycznej Opera Ring. W 1967 roku Freeman zadebiutował w off-broadwayowskiej sztuce The Nigger Lovers, natomiast rok później po raz pierwszy wystąpił na Broadwayu, w wersji musicalu Hello, Dolly!, w której pojawili się wyłącznie afroamerykańscy aktorzy[4].
Mimo że pierwszym filmem, w którego napisach został wymieniony był Who Says I Can't Ride a Rainbow? z 1971 roku, Freeman stał się znany w mediach dzięki rolom w operze mydlanej Another World oraz w programie dla dzieci The Electric Company[3].
Począwszy od połowy lat 80., Freeman zaczął grać role drugoplanowe w filmach pełnometrażowych, dzięki czemu zyskał reputację aktora wcielającego się w "mądre, opiekuńcze" postacie[3]. Jego popularność wzrastała, objawiając się w coraz poważniejszych angażach, a w tym do obrazów: Wożąc panią Daisy oraz Chwała (oba w 1989)[3]. Za rolę w pierwszym z nich aktor otrzymał nominację do Nagrody Akademii Filmowej. W 1994 roku zagrał Reda, więźnia, który przeszedł wewnętrzną przemianę, w obrazie Skazani na Shawshank. Wzrastając do rangi jednej z najważniejszych postaci Hollywood, Freeman występował w kolejnych produkcjach, a w tym m.in.: Robin Hood - książę złodziei, Bez przebaczenia, Siedem oraz Dzień zagłady[5]. W 1997 roku Morgan założył wraz z Lori McCreary niezależną wytwórnię filmową Revelations Entertainment.
Po zdobyciu trzech nominacji — dla najlepszego aktora drugoplanowego za film Cwaniak oraz dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za role w Wożąc panią Daisy i Skazani na Shawshank — Freeman otrzymał Nagrodę Akademii Filmowej dla najlepszego aktora drugoplanowego za Za wszelką cenę podczas 77. ceremonii wręczenia Oscarów[3].
Freeman znany jest ze swojego charakterystycznego głosu, dzięki któremu często wciela się w rolę narratora. W 2005 roku pełnił tę funkcję w dwóch filmach: Wojna światów oraz dokumencie nagrodzonym Oscarem, Marsz Pingwinów.
W 1991 roku Freeman otrzymał propozycję głównej roli w filmie Park Jurajski. Niepewny decyzji, odwiedził American Museum of Natural History, aby obejrzeć szkielety oraz figury dinozaurów. W 2007 roku, w jednym z wywiadów, Morgan przyznał, że był zdumiony, kiedy dowiedział się, iż ptaki mają swoich przodków wśród dinozaurów. Jednocześnie dodał, że kiedy odrzucił ofertę występu w obrazie, kolejne wakacje spędził na czytaniu książek ornitologicznych. Wydarzenia te miały również wpływ na to, że Freeman z chęcią podjął się narratorstwa Marszu Pingwinów.
Morgan Freeman wcielił się w rolę Boga w filmie Bruce Wszechmogący, a także w jego kontynuacji Evan Wszechmogący. Zagrał także Luciusa Foxa w obrazie Batman: Początek oraz jego sequelu Mroczny rycerz. W 2007 roku wystąpił u boku Jacka Nicholsona w Choć goni nas czas. Rok później Freeman powrócił na Broadway, aby zagrać w sztuce The Country Girl, w reżyserii Mike'a Nicholsa.
Freeman wielokrotnie wspominał, że chciałby nakręcić film poświęcony Nelsonowi Mandeli. Początkowo próbował oprzeć scenariusz na jego autobiografii, Long Walk to Freedom, jednak projekt w tym założeniu nie mógł zostać sfinalizowany[6]. W 2007 roku Morgan zakupił prawa do ekranizacji książki Playing the Enemy: Nelson Mandela and the Game that Made a Nation autorstwa Johna Carlina[7]. Ostatecznie reżyserii filmu biograficznego o Mandeli podjął się Clint Eastwood. Invictus miał premierę w 2009 roku; w rolę Nelsona wcielił się Freeman, zaś Matt Damon zagrał kapitana drużyny rugby, François Pienaara[8].
Na początku 2010 roku Freeman zastąpił Waltera Cronkite'a w roli osoby, która użycza głosu we wprowadzeniu do programu CBS Evening News, prowadzonego przez Katie Couric[9]. W tym samym roku aktor wystąpił w roli prezentera podczas charytatywnego telethonu Hope for Haiti Now: A Global Benefit for Earthquake Relief na rzecz ofiar trzęsienia ziemi na Haiti.
W 2010 roku premierę miał kolejny obraz z udziałem Freemana, Red, oparty na komiksie o tym samym tytule. Wraz z Bruce'em Willisem, Helen Mirren i Johnem Malkovichem wcielili się w grupę emerytowanych agentów specjalnych CIA, którzy muszą powrócić do dawnego zajęcia[5].
W 2012 roku premierę będzie miała następna odsłona przygód Batmana, znana pod robocznym tytułem jako Batman 3, w której Morgan ponownie wcieli się w rolę Luciusa Foxa[5].
Obecnie Freeman jest prowadzącym oraz narratorem programu Through the Wormhole, emitowanego na antenie Discovery Channel[10].
Freeman pozostawał w związku małżeńskim z Jeanette Adair Bradshaw od 22 października 1967 roku, do 1979 roku. 16 czerwca 1984 roku aktor poślubił Myrnę Colley-Lee, jednak para pozostawała w separacji od grudnia 2007 roku. Jego partner biznesowy, Bill Luckett, ogłosił w sierpniu 2008 roku, że Morgan i jego żona są w trakcie procesu rozwodowego, który został sfinalizowany 15 września 2010 roku[11][12]. Freeman ma dwóch synów z wcześniejszych związków; zaadoptował również córkę swojej pierwszej żony. Bradshaw jest poza tym matką jego czwartego dziecka.
Freeman większość czasu spędza w Nowym Jorku oraz Charleston w Missisipi, gdzie posiada prywatne posiadłości. Poza tym jest współwłaścicielem restauracji Madidi i klubu bluesowego Ground Zero, które znajdują się w Clarksdale, w stanie Missisipi. 24 kwietnia 2008 roku nastąpiło oficjalne otwarcie drugiego lokalu Ground Zero w Memphis, w stanie Tennessee.
Freeman publicznie skrytykował obchody Black History Month i nie uczestniczy w żadnym z wydarzeń z nimi powiązanych, twierdząc: "Nie chcę, aby Black History Month miał miejsce. Historia Afroamerykanów jest amerykańską historią."[13] Dodał również, że jedynym sposobem na powstrzymanie rasizmu jest zaprzestanie rozmów o nim, co poparł słowami, iż "nie istnieje White History Month"[14]. W wywiadzie dla programu 60 Minutes, Freeman powiedział: "Zamierzam przestać nazywać cię białym człowiekiem i mam zamiar poprosić cię, abyś przestał nazywać mnie czarnym człowiekiem."[13] Morgan poparł wniosek o zmianę flagi stanowej Missisipi, w której kantonie znajduje się bojowa flaga Skonfederowanych Stanów Ameryki[15][16].
Morgan Freeman poparł kandydaturę Baracka Obamy na stanowisko Prezydenta Stanów Zjednoczonych w 2008 roku, jednak nie zdecydował się na dołączenie do jego kampanii wyborczej[17]. Freeman jest narratorem multimedialnej sekcji poświęconej Obamie w The Hall of Presidents[18][19].
13 maja 2006 roku Freeman otrzymał honorowy tytuł doctor honoris causa na Delta State University, a w 2010 roku to samo wyróżnienie przyznał mu Brown University[20][21]. Aktor jest również, od 1997 roku, posiadaczem doctor honoris causa w Rhodes College[22].
W 2004 roku Freeman był jednym z współzałożycieli Grenada Relief Fund, mającej na celu pomoc ludziom, którzy ucierpieli w wyniku huraganu Ivan. Od tego czasu fundacja przeistoczyła się w PLANIT NOW, organizację wspomagającą osoby, które mieszkają w miejscach nawiedzanych przez huragany i sztormy[23].
Aktor współpracował jako narrator z globalnymi organizacjami, a w tym One Earth, użyczając głosu w krótkich klipach reklamowych, mających na celu zwrócenie uwagi na kwestie dotyczące środowiska naturalnego[24].
Freeman przekazał fundusze na rzecz parku dla koni w Starkville, w stanie Missisipi, wchodzącego w skład Uniwersytetu Stanowego Missisipi. Aktor jest właścicielem kilku koni, które na co dzień przebywają w jego posiadłości w Charleston, i które często zabiera do Starkville[25].
Aktor był uczestnikiem wypadku samochodowego, który miał miejsce 3 sierpnia 2008 roku w Ruleville. Pojazd, którym podróżował, Nissan Maxima, wypadł z trasy i kilkakrotnie dachował. Freeman oraz pasażerka, Demaris Meyer, zostali wydostani z samochodu dzięki nożyco-rozpieraczowi hydraulicznemu. Morgan został przetransportowany helikopterem do The Regional Medical Center w Memphis[26][27]. Policja wykluczyła, ażeby alkohol był czynnikiem sprawczym wypadku, a jej przedstawiciele poinformowali, że dwójka pasażerów miała zapięte pasy bezpieczeństwa[28]. Freeman złamał rękę i obojczyk, w wyniku czego, 5 sierpnia, przeszedł operację; lekarze przez cztery godziny naprawiali uszkodzone nerwy[29]. Krótko po zdarzeniu, jego rzecznik przyznał, że aktor czuje się coraz lepiej i powinien powrócić do zdrowia[30][31]. Meyer, pasażerka samochodu, oskarżyła Freemana o niedbalstwo, twierdząc, że w dzień wypadku pił alkohol[32]. Zaprzeczyła jednocześnie, jakoby z aktorem łączyły ją zażyłe stosunki[33].
Freeman jest aktywnym graczem w golfa. W wieku 65 lat, zdobył również prywatną licencję pilota (PPL)[34]. Aktor jest lub był właścicielem co najmniej trzech prywatnych samolotów, a w tym Cessna Citation 501 oraz Cessna 414. W 2007 roku nabył za 7 milionów dolarów biznes jeta Emivest SJ30[35][36].
W 2008 roku historia rodziny aktora została przedstawiona w programie African American Lives 2. Test DNA wykazał, że przodkowie Freemana wywodzili się z nigryjskich ludów Tuareg oraz Songhaj.
W lipcu 2009 roku Freeman był jednym z prezenterów podczas koncertu 46664, celebrującego urodziny Nelsona Mandeli.
Morgan Freeman, wraz z byłym prezydentem Billem Clintonem, przewodniczącym komitetu Sunilem Gulatim i piłkarzem Landonem Donovanem, reprezentował Stany Zjednoczone podczas ogłoszenia finałowej prezentacji kandydatury USA do organizacji Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2022[37]. Oficjalna uroczystość miała miejsce 1 grudnia 2010 roku w Zurychu.
| Rok | Tytuł | Rola | Informacje |
|---|---|---|---|
| 1971– 1977 | The Electric Company | Spokojny Jeździec, DJ Mel Mounds, Drakula, Vincent, wampir-wegetarianin | program telewizyjny dla dzieci |
| 1978 | Roll of Thunder, Hear My Cry | wuj Hammer | film telewizyjny |
| 1981 | The Marva Collins Story | Clarence Collins | film telewizyjny |
| 1985 | Strefa mroku | Tony | serial telewizyjny, odcinek: "Dealer's Choice" |
| 1986 | Miejsce spoczynku | Luther Johnson | film telewizyjny |
| 1987 | Walka o życie | doktor Sherard | film telewizyjny |
| 2008 | Smithsonian Channel's Sound Revolution | on sam | program dokumentalny, prowadzący |
| Stephen Fry in America | program telewizyjny, gość | ||
| 2010 | Through the Wormhole with Morgan Freeman | naukowy program telewizyjny, prowadzący | |
| Saturday Night Live | gość w segmencie What Up with That | ||
| 2011 | Ciekawość | seria 1., odcinek 5.: "Is There a Parallel Universe?" |
| Wydarzenie | Informacje | Data |
|---|---|---|
| Tsunami Aid: A Concert of Hope | Koncert charytatywny, zorganizowany przez aktora George'a Clooneya i transmitowany globalnie, aby zebrać fundusze na rzecz ofiar trzęsienia ziemi na Oceanie Indyjskim. | 15 stycznia 2005 |
| Hope for Haiti Now: A Global Benefit for Earthquake Relief | Koncert charytatywny w formie telethonu, zorganizowany przez aktora George'a Clooneya i transmitowany globalnie, miał na celu pozyskanie środków na pomoc poszkodowanym w wyniku tragicznego trzęsienia ziemi na Haiti, które pochłonęło co najmniej 100 tysięcy ofiar. | 22 stycznia 2010 |
| Poprzednik Tim Robbins za Rzeka tajemnic | Oscar dla najlepszego aktora drugoplanowego 2005 za Za wszelką cenę | Następca George Clooney za Syriana |
| Poprzednik Tom Hanks za Duży | Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu 1990 za Wożąc panią Daisy | Następca Gérard Depardieu za Zielona karta |
| Poprzednik Tim Robbins za Rzeka tajemnic | Nagroda Gildii Aktorów Filmowych dla najlepszego aktora drugoplanowego 2005 za Za wszelką cenę | Następca Paul Giamatti za Człowiek ringu |
| Poprzednik Mike Nichols | Nagroda honorowa Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2011 za dorobek artystyczny i wkład w rozwój kinematografii | Następca Shirley MacLaine |
| Poprzednik Robert De Niro | Nagroda honorowa im. Cecila B. DeMille'a 2012 za dorobek artystyczny i wkład w rozwój kinematografii | Następca nieogłoszony |
