| Jednostka Wojskowa Formoza | |
 | |
| Oznaka JW Formoza noszona na mundurze wyjściowym | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 1975 |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | kmdr por. Józef Rembisz |
| Obecny | kmdr Dariusz Wichniarek |
| Działania zbrojne | |
| Zatoka Perska, Irak, Afganistan | |
| Organizacja | |
| Numer | 4026 |
| Dyslokacja | Gdynia |
| Podporządkowanie | Dowództwo Wojsk Specjalnych |
| Rodzaj wojsk | Komandosi |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska Specjalne RP |
Jednostka Wojskowa Formoza, dawniej m. in. Morska Jednostka Działań Specjalnych - jednostka wojskowa płetwonurków bojowych, zwana popularnie „Formoza”. Pododdział Wojsk Specjalnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Spis treści |
Idea jednostki wojskowej typu dywersji morskiej zapoczątkowana została w roku 1974, kiedy powstał Zespół Badawczy ds. Płetwonurków Morskich. Miał on opracować koncepcję organizacji i formowania specjalnego dywizjonu płetwonurków morskich. Rozkazem Szefa SG WP Jednostkę Wojskową 4026 sformowano 13 listopada 1975. Wchodziła ona w skład 3 Flotylli Okrętów i podlegała pod rozkazy Dowódcy 3 FO. Pierwszym dowódcą jednostki nazwanej Wydziałem Płetwonurków a niejawnie określanej Wydziałem Działań Specjalnych był kmdr por. dypl. Józef Rembisz (dziś komandor dyplomowany w stanie spoczynku). We wrześniu 1987 jednostka zmieniła nazwę na Wydział Działań Specjalnych. W 12.11. 1990 powstały z niej Grupy Specjalne Płetwonurków. Włączono je w skład Grupy Okrętów Rozpoznawczych. Następnie płetwonurkowie bojowi operowali jako Sekcje Działań Specjalnych. W 2004 ponownie nazwane GSP w podporządkowaniu gOR 3 FO.
9.3.2007 Rozkazem Dowódcy MW RP utworzono Morską Jednostkę Działań Specjalnych podporządkowaną rozkazom Dowódcy Marynarki Wojennej RP. JW 4026 stała się samodzielna, w jej skład weszli żołnierze-marynarze wyżej wymienionej struktury. Pierwszym Dowódcą MJDS wyznaczony został kmdr por. Jan Pawłowski.
Organizacyjna podległość tzw. Formozy pod rozkazy Dowódcy MW RP nie trwała jednak długo. Dnia 12.9.2007 Minister Obrony Narodowej wydał Decyzję by morskich komandosów Marynarki Wojennej RP włączyć w struktury nowo powołanych mocą ustawy Wojsk Specjalnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z decyzją ministra Morska Jednostka Działań Specjalnych z dniem 1.1.2008 stała się jednostką wojskową najmłodszego rodzaju sił zbrojnych SZ RP. Od tamtej pory podlega rozkazom Dowódcy Wojsk Specjalnych. Jednakże specyfika JW 4026 powoduje ciągłą współpracę z MW RP.
W 2011 r. Decyzją Ministra ON jednostce zmieniono etat na większy i nazwę na Jednostka Wojskowa Formoza. Wieloletni przydomek jednostki stał się nazwą formalną.
Nazwa JW 4026 pochodzi od potocznej nazwy bazy jednostki, poniemieckiej torpedowni w Gdyni-Oksywiu, nazywanej "Formoza". Nazwa jest związana z tym, że baza JW 4026 jest zbudowana na morzu jak wyspa (nieuwzgledniając kładki, łączącej ją z lądem) niedaleko lądu. W latach 50 XX w. głośna medialnie była wojna RCh-ChRL, relacja wyspa - ląd. Więc podobieństwo wyspy Formoza do budynku torpedowni (późniejszej bazy JWF), miejsca ćwiczeń żołnierzy ówczesnej MW PRL wywołało u nich skojarzenie tego budynku z chińską wyspą Formoza, blisko kontynentalnych Chin (Gdynia).
JW Formoza najczęściej współpracuje z zespołem wodnym JW Grom oraz z pododdziałem płetwonurków bojowych JW Komandosów. Z dniem 1 stycznia 2008 r. jednostka przeszła pod rozkazy Dowódcy Wojsk Specjalnych. Podczas, IX zmiany PKW Afganistan wydzielona grupa żołnierzy JW 4026 (wspólnie z JW 4101) prowadziła działania bojowe w składzie Zadaniowego Zespołu Bojowego Wojsk Specjalnych (Task Force 50, TF-50) w Afganistanie. Za wykazane męstwo i odwagę w trakcie działań bojowych w Afganistanie żołnierz jednostki został odznaczony OKW kl. III. Gdyńska JW 4026 jest najmniejszą liczebnie jednostką bojową WS RP.
W JW 4026 obowiązują stopnie wojskowe i mundury wyjściowe jak w Marynarce Wojennej RP.
Żołnierze JW 4026 służyli w :
Jednostka cały czas prowadzi rekrutację do swych szeregów. Kandydaci do służby są poszukiwani wśród bardzo sprawnych i inteligentnych żołnierzy, funkcjonariuszy i rezerwistów.
Wbrew informacjom podawanym w wielu źródłach, Formoza nie używała polskiej broni w postaci karabinków Beryl, Mini Beryl, pistoletów WIST. Miała je tylko na testach i nie przyjęła na wyposażenie, jako niespełniających oczekiwań jednostki.
