Muchomor sromotnikowy

Muchomor sromotnikowy

Systematyka^[1]
Królestwo	grzyby
Gromada	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	muchomorowate
Rodzaj	muchomor
Gatunek	muchomor zielonawy
Nazwa systematyczna
Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link^[2] Handbuch zur Erkennung der Nutzbarsten und am Häufigsten Vorkommenden Gewächse 3: 272 (1833)

Zdjęcia i grafiki w Commons

Muchomor sromotnikowy, muchomor zielonawy (Amanita phalloides (Vaill. ex Fr.) Link) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae). Dla ludzi grzyb śmiertelnie trujący.

[edytuj] Morfologia

Kapelusz: Średnica 5-15 cm, za młodu półkulisty, potem dzwonkowato-łukowaty, w końcu rozpostarty. Skórka gładka, przy brzegu nieprążkowana, składa się z przylegających i promieniście ułożonych włókienek. Kolor białozielonkawy, oliwkowozielonkawy, szarozielony, brunatnozielony, na brzegu zwykle jaśniejszy, czasem żółtawy. Na słońcu, oraz u starszych okazów kolor jest wypłowiały^[3]. Skórka łatwo daje się ściągnąć i często występują na niej białe resztki osłony^[4].
Trzon: Wysokość do 15 cm, grubość do 2 cm. Jest walcowaty, w nasadzie zakończony bulwą o średnicy do 4 cm. Bulwa otoczona jest wysoką, białawą i odstającą pochwą. Kolor trzonu białawy z odcieniem żółtawozielonkawym. Posiada wyraźny, zwisający pierścień o kolorze od białego do żółtawego. Powyżej pierścienia trzon jest gładki, pod pierścieniem występują delikatne łuski, czasami tworzące zygzakowaty wzór^[3].
Miąższ: Biały, nie zmienia koloru po przełamaniu. U młodych okazów miąższ ma łagodny zapach, u starych pachnie nieco ziemniakami. Smak przyjemny^[3].
Blaszki: Gęste, białe, u starych okazów z lekkim odcieniem żółtawozielonkawym. U młodych okazów są niewidoczne, gdyż przykryte są białawą osłoną^[3].
Wysyp zarodników: Biały. Zarodniki gładkie, szerokoelipsoidalne, lub niemal kuliste, o rozmiarach 8 × 11 μm^[5].

[edytuj] Występowanie

W Europie Środkowej jest pospolity. Występuje najczęściej w lasach liściastych, także w mieszanych; rośnie pojedynczo, lub w małych grupkach. Grzyb mikoryzowy. Najczęściej rośnie pod dębami i bukami rzadziej pod innymi drzewami liściastymi. Najczęściej występuje na glebach o odczynie obojętnym lub zasadowym, ale potrafi rosnąć także na glebach kwaśnych^[4]. Owocniki wyrastają od lata do późnej jesieni. W Polsce występuje na całym terytorium i jest pospolity^[5].

[edytuj] Znaczenie

Dla ludzi grzyb śmiertelnie trujący. Dla wielu drobnych zwierząt, np. ślimaków i owadów jest nieszkodliwy^[6]. Muchomor sromotnikowy wraz z muchomorem jadowitym (Amanita virosa) są najsilniej trującymi grzybami występującymi w Polsce. Muchomor sromotnikowy jest też niebezpieczny z tego powodu, że ma łagodny smak i może być pomylony z wieloma innymi gatunkami grzybów^[5].

[edytuj] Własności trujące

Muchomor sromotnikowy zawiera dwa rodzaje toksyn: fallotoksyny (falloidyna, falloina, fallizyna, fallicydyna) oraz amatoksyny (amanityna, amanina, amanullina). Główną toksyną odpowiedzialną za zatrucie po spożyciu muchomora sromotnikowego jest alfa-amanityna. Toksyny te powodują nieodwracalne uszkodzenie wątroby i innych narządów ciała^[4]. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się późno, bo dopiero po 8-12 godzinach od spożycia grzybów, gdy większość trucizny została już wchłonięta do krwi. Są to dolegliwości żołądkowo-jelitowe, objawiające się zawrotami i bólami głowy, nudnościami, wymiotami, bólem brzucha, biegunkami, przyspieszeniem tętna, trudnościami w oddychaniu. Czasami następuje na jakiś czas poprawa samopoczucia, jednak jest ona złudna, toksyny nie przestają działać i niszczą wątrobę, nerki i inne narządy ciała. W wątrobie następuje jej stłuszczenie, martwica i zanik glikogenu. Skutkuje to przecukrzeniem krwi, hipoglikemią, a nawet drgawkami hipoglikemicznymi. Wskutek uszkodzenia nerek występuje azotemia, hipochloremia, mocznica. Trucizny te uszkadzają również inne narządy. W wyniku uszkodzenia jelit występują krwawe biegunki, w wyniku uszkodzenia szpiku kostnego niedokrwistość, w wyniku uszkodzenia serca jego stłuszczenie i niedomoga krążenia (sinica)^[7].

Przy każdym podejrzeniu zatrucia grzybami należy się bezzwłocznie udać do lekarza. Należy zachować resztki niespożytych grzybów (oznaczenie gatunku jest istotne przy leczeniu). Nie należy leczyć się we własnym zakresie. Zatrucie muchomorem sromotnikowym leczy się w szpitalu. Jest trudne i nie zawsze skuteczne^[6].

[edytuj] Synonimy

Agaricus phalloides Vaill. ex Fr., 1821
Agaricus phalloides Bull., 1792
Amanita phalloides var. alba Costantin & L.M. Dufour, Nouv. Fl. Champ., 1895
Amanita viridis Pers., 1797
Amanitina phalloides (Vaill. ex Fr.) E.-J. Gilbert, in Bresadola, 1941
Fungus phalloides Vaill., 1727
Venenarius phalloides (Vaill. ex Fr.) Murrill, 1912

(na podstawie Species Fungorum^[2])

[edytuj] Gatunki podobne

Przez niedoświadczonych grzybiarzy bywa mylony z gąską zielonką (Tricholoma equestre), gołąbkiem zielonawym (Russula virescens), muchomorem cytrynowym (Amanita citrina). Młode, słabo wybarwione okazy mogą też być pomylone z pieczarkami^[3]^[6].

Przypisy

↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 29 maja 2012].
↑ ^2,0 ^2,1 CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 2012-01-02].
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 Henryk Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa isbn= 978-83-245-9550-1, 2007.
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
↑ Tadeusz Chmielewski: Farmakologia. PZWL: 1966.