Nikiel

Nikiel
kobalt ← nikiel → miedź
– ↑ Ni ↓ Pd 28 Ni
Wygląd
srebrzystobiały
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	nikiel, Ni, 28 (łac. niccolum)
Grupa, okres, blok	10, 4, d
Stopień utlenienia	II, III
Właściwości metaliczne	metal przejściowy
Właściwości tlenków	średnio zasadowe
Masa atomowa	58,6934 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	8908 kg/m³
Temperatura topnienia	1455 °C
Temperatura wrzenia	2913 °C
Numer CAS	7440-02-0
PubChem	935[3]
Właściwości atomowe Promień • atomowy • walencyjny 135 (obl. 149) pm 163 pm Konfiguracja elektronowa [Ar]3d84s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 16, 2 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 1,91 1,75 Potencjały jonizacyjne I 737,1 kJ/mol II 1753 kJ/mol III 3395 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 370,4 kJ/mol Ciepło topnienia 17,47 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 237 Pa (1726 K) Konduktywność 14,3×106 S/m Ciepło właściwe 440 J/(kg·K) Przewodność cieplna 90,7 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny ściennie centrowany Twardość • w skali Mohsa 4 Prędkość dźwięku 4970 m/s (293,15 K) Objętość molowa 6,59×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 56Ni {syn.} 6,077 dnia w.e. 2,136 56Co 58Ni 68,077% stabilny izotop z 30 neutronami 59Ni {syn.} 7,6×104 roku w.e. 1,072 59Co 60Ni 26,233% stabilny izotop z 32 neutronami 61Ni 1,14% stabilny izotop z 33 neutronami 62Ni 3,634% stabilny izotop z 34 neutronami 63Ni {syn.} 100,1 roku β− 2,137 63Cu 64Ni 0,926% stabilny izotop z 36 neutronami
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI[1] Niebezpieczeństwo Zwroty H H317, H351, H372, H412 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P273, P280, P314[4] Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia wg Dyrektywy 67/548/EWG, zał. I[1] Toksyczny (T) Zwroty R R40, R43, R48/23, R52/53 Zwroty S S2, S36/37/39, S45, S61 NFPA 704[2] 0 2 3
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło nikiel w Wikisłowniku

Nikiel (Ni, łac. niccolum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez Cronstedta. W 1804 r. otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.

[edytuj] Nazwa

W średniowieczu arsenek niklu NiAs był niepożądaną domieszką do rud miedzi zwaną z niemieckiego "diablą miedzią" (Kupfernickel)^[5].

[edytuj] Charakterystyka

Nikiel metaliczny jest srebrzystobiałym połyskującym metalem, trudno korodującym i odpornym na ścieranie. Stosuje się go do tworzenia błyszczących powłok galwanicznych na powierzchni elementów stalowych. Stopy niklu i miedzi (tzw. miedzionikiel) są stosowane do wyrobu monet, sztućców itp. Nikiel jest też dodawany do stopów stali o podwyższonej odporności na korozję. Jest ferromagnetykiem.

[edytuj] Występowanie

Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 80 ppm w postaci minerałów garnieryt i pentlandyt. Rudy dzieli się na tlenowe, siarczkowe i arsenkowe, w zależności od ich składu chemicznego.

Posiada 29 izotopów z przedziału mas 50-78, z których 5 (58, 60, 61, 62, 64) jest trwałych.

[edytuj] Właściwości chemiczne

Nikiel w związkach występuje najczęściej na +2, rzadziej na +3 stopniu utlenienia. Tworzy szereg związków kompleksowych, takich jak niklocen czy fosfiny i karbonylki niklu, które znalazły zastosowanie jako katalizatory wielu reakcji, m.in. na kompleksach niklu oparte są katalizatory polimeryzacji polietylenu wysokociśnieniowego.

[edytuj] Zastosowanie

Znaczenie biologiczne – nikiel jest mikroelementem obecnym w centrach reaktywności wielu enzymów. Jego minimalne, dzienne dobowe spożycie wynosi 0,3 mg.

W Polsce rudy niklu były wydobywane i przetwarzane w miejscowości Szklary do 1982 roku. Nikiel używany jest często do produkcji oprawek okularów i taniej biżuterii co może sprawić problemy alergikom. Osoby uczulone na nikiel narażone są na zaczerwienienie skóry w miejscu styczności metalu ze skórą. W dodatku pewnemu zniszczeniu ulegają też oprawki (widoczne są wżery, jakby po wytrawieniu kwasem).

Nikiel wykorzystuje się głównie jako pokrycie mniej szlachetnego żelaza i stali (elektroliza), gdzie zwiększa wytrzymałość i odporność na korozję. Stale takie wykorzystuje się w przemyśle samochodowym. Sieć krystaliczna niklu posiada właściwość absorpcji atomów wodoru. W silnie rozdrobnionym metalu może się zmieścić około 17 razy więcej wodoru niż wynosi jego objętość. Właściwość ta wykorzystywana jest jako katalizator w wielu procesach, m.in. w hydrogenizacji (chemicznym utwardzaniu) tłuszczów. Jest składnikiem baterii niklowo-kadmowych. Jego stopy z miedzią służą do produkcji monet.

[edytuj] Przypisy