Nukleoid (prokarion, chromosom bakteryjny) – obszar cytoplazmy komórek prokariotycznych bakterii i sinic, w którym znajduje się kolista nić kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA) w postaci genoforu. Jej odpowiednikiem u eukariontów jest jądro komórkowe, które dodatkowo otoczone jest błoną jądrową.
Genofor jest podstawową strukturą przechowującą bakteryjny materiał genetyczny, będący dwuniciowym helikalnym DNA tworzącym zamknięty okrąg. Zwinięty jest w ok. 40 pętli przy centralnie leżącym rdzeniu zbudowanym z RNA i białek histonopodobnych (→ histony), zasadowych białek HU i H. Nukleoid jest połączony z plazmalemmą, tworzy go 700–9 500 kbp i ma wielkość ok. 100-200 nm.
UWAGA! Nie należy mylić nukleoidu z genoforem. Nukleoid to tylko nieograniczony błoną komórkową obszar cytoplazmy, w którym znajduje się genofor, czyli cząsteczka DNA.
Nukleoidem nazywany jest także rdzeń peroksysomu, czyli krystaliczna postać enzymu oksydazy moczanowej albo urykazy. Nie jest to struktura obecna w każdym peroksysomie[1].
