| Oława | |||||
| |||||
| Państwo |  Polska | ||||
| Województwo | dolnośląskie | ||||
| Powiat | oławski | ||||
| Gmina | gmina miejska | ||||
| Aglomeracja | wrocławska | ||||
| Założono | XII wiek | ||||
| Prawa miejskie | 1234 | ||||
| Burmistrz | Franciszek Październik | ||||
| Powierzchnia | 27,36 km² | ||||
| Położenie (zasięg) | Pradolina Wrocławska | ||||
| Wysokość | 129 – 140 m n.p.m. | ||||
| Ludność (31.12.2010) • liczba • gęstość | 31 025[1] 1134 os./km² | ||||
| Strefa numeracyjna | +48 71 | ||||
| Kod pocztowy | 55-200 | ||||
| Tablice rejestracyjne | DOA | ||||
Położenie na mapie Polski   Oława | |||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) | 5020315011 | ||||
Urząd miejski pl. Zamkowy 1555-200 Oława | |||||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||||
 Hasło Oława w Wikisłowniku | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Oława (niem. Ohlau, czes. Olava) – miasto leżące na Śląsku (Dolnym Śląsku), we wschodniej części województwa dolnośląskiego, w powiecie oławskim, nad rzeką Oławą (potocznie Oławką) i Odrą, 27 km na południowy wschód od Wrocławia.
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wrocławskiego.
Oława jest siedzibą dwóch gmin: gminy miejskiej (miasto Oława) i gminy wiejskiej a także powiatu ziemskiego.
Według danych z 31 grudnia 2010 miasto liczyło 31 025 mieszkańców.
W Oławie rozgrywa się część akcji Trylogii husyckiej Andrzeja Sapkowskiego.
Pod względem geograficznym Oława położona jest w Pradolinie Wrocławskiej. Pod względem administracyjnym miasto położone jest w północno-wschodniej części województwa dolnośląskiego, w środkowej części powiatu oławskiego. Graniczy z gminą Oława oraz z gminą Jelcz-Laskowice.
Od najbliższych ważniejszych ośrodków miejskich Oława oddalona jest (w linii prostej "ratusz-ratusz") o[2]:
W X wieku w okolicy przebywał najprawdopodobniej benedyktyński pustelnik, Andrzej Świerad. Gród i osada targowa powstałe przy zbiegu rzek Odry i Oławy istniały od XII wieku. Po raz pierwszy notowana jako Olewa w 1149 jako darowizna Piotra Włostowica na rzecz opactwa na Ołbinie. W 1206 Henryk Brodaty zamienił swoje ziemie w okolicach Psiego Pola na Oławę. Lokowana na prawie średzkim w 1234 roku[3]. Zasiedlana przez tkaczy walońskich, których dziedzictwem jest herb miasta przedstawiający białego, galijskiego koguta w czerwonym polu.
Zniszczona przez Mongołów w 1241, zaczyna się mimo to dynamicznie rozwijać. Działa tu mennica wypuszczająca brakteaty z wizerunkiem herbowego koguta. W 1282 Henryk IV Probus nadaje przywilej budowy 12 kramów sukienniczych oraz korzystania z łąk, wód i roli. W 1310 miasto otrzymuje od Bolesława Rozrzutnego prawo przymusu drożnego, a od 1317 burmistrza i radę. W 1329 r. Oława przechodzi wraz z księstwem legnicko-brzeskim pod zwierzchnictwo króla Czech.
Zdobyta przy pomocy ludności i spalona przez husytów w 1429. Wyludnione w 1437 epidemią dżumy, którą poprzedziła klęska głodu. W 1447 pod miastem zwycięska dla Polaków bitwa z wojskami Macieja Korwina. Połowa miasta spłonęła w wielkim pożarze 1502 roku. Ponowna epidemia dżumy nawiedziła miasto w 1588.
Kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk w czasie wojny 30-letniej. 19 maja 1634 podpalona i doszczętnie zniszczona przez wycofujące się oddziały płk. von Rostock, 17 czerwca 1642 przez Szwedów Georga Wrangla.
W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Oławy, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[4].
Od roku 1248 do 1675 w księstwie legnicko-brzeskim władanym przez najdłuższą linię Piastów śląskich. Ostatnim jej przedstawicielem był urodzony w Oławie Jerzy IV Wilhelm (ostatni panujący z całej dynastii). Po jej wygaśnięciu w latach 1691-1737 własność żonatego ze szwagierką cesarza Leopolda I Jakuba Sobieskiego, syna króla Polski, Jana III.
Po trzech wojnach śląskich od 1742 wraz z większością Śląska w granicach Królestwa Prus. Pod rządami Prus na terenach tych rozpoczęto germanizację. Zwarte osadnictwo ludności polskojęzycznej utrzymało się jednak w okolicach Oławy bardzo długo. Jeszcze w 1896 roku w niemieckiej książce "Schlesien:eine Landeskunde für das deutsche Volk" wybitny niemiecki geograf Joseph Partsch wyraża zdziwienie, że:
Od XV wieku podobnie jak w wielu innych miastach Dolnego Śląska silny rozwój sukiennictwa, potem w wiekach XVII - XVIII przeróbki bawełny. Od 1842 roku między Wrocławiem a Oławą istnieje najstarsza w dzisiejszych granicach Polski linia kolejowa, zainicjowana 22 maja[7].
Z podoławskiego lotniska wojskowego Oława-Stanowice 1 września 1939 roku wystartowały hitlerowskie samoloty, które jako pierwsze zaatakowały Polskę[potrzebne źródło]. 2 września 1939 jeden polski samolot Karaś z 21 eskadry bombowej zbombardował fabrykę w Oławie, dokonując pierwszego ataku bombowego na terytorium Niemiec w II wojnie światowej[8].
Zbliżanie się Armii Czerwonej w styczniu 1945 spowodowało ucieczkę i ewakuację ludności niemieckiej z terenów Pomorza i Śląska[9] zarządzonej przez władze niemieckie bez przygotowania[10]. Z tego powodu wielu ludzi zginęło - bądź to w wyniku działań frontowych, bądź wskutek wysokich mrozów[11].
Po wojnie miasto zostało przyłączone do Polski, zaś nieliczna pozostała jeszcze na miejscu po zimowej ucieczce niemiecka ludność, została wysiedlona do Niemiec na mocy porozumienia pomiędzy USA, Wielką Brytanią i ZSRR zawartego w konferencji jałtańskiej. Na ich miejsce zaczęli przybywać Polacy z obszarów, które po konferencji jałtańskiej znalazły się poza nową wschodnią granicą Polski. Polaków tych wysiedlano przymusowo na podstawie narzuconych przez rząd ZSRR umów, które podpisał marionetkowy i podporządkowany Stalinowi Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN.)[11].
Do roku 1992 była siedzibą silnego garnizonu Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej obsługujących pobliskie lotnisko wojskowe.
Do 1975 r. Oława była siedzibą powiatu. Status odzyskała dzięki reformie administracyjnej z 1998 r. Kolejnymi starostami byli: Stanisław Kałuża, Maria Bożena Polakowska i Marek Szponar. Po wyborach w 2010 r. funkcję tę objął Zdzisław Brezdeń.
Pierwszym burmistrzem po 1989 r. była Janina Stelmaszek. Następnie Rada Miasta wybrała Waldemara Wiązowskiego, także pierwszego w historii miasta posła na Sejm RP (1997-2001). W 2002 roku, gdy wprowadzono wybory powszechne, wygrał je Franciszek Październik. W 2010 został burmistrzem po raz trzeci. Od 2007 r. Oława ma ponownie swojego posła – Romana Kaczora.
29 maja 2009 roku Oławę odwiedził Prezydent RP prof. Lech Kaczyński – była to pierwsza w historii powojennej Oławy wizyta głowy państwa.
Po załamaniu gospodarczym na początku lat 90. XX wieku, gdy upadło wiele miejscowych zakładów, od ich końca sytuacja zaczęła się poprawiać. Powstały nowe przedsiębiorstwa – największym pracodawcą w powiecie jest istniejący od 1998 r. Autoliv Poland, producent systemów bezpieczeństwa do samochodów.
Wyodrębniono 8 jednostek funkcjonalno-przestrzennych w obrębie miasta:
Według danych z roku 2009 Oława ma obszar 27,36 km², w tym:
Miasto stanowi 5,2% powierzchni powiatu i 0,1% powierzchni województwa.
Dane z 31 grudnia 2010[1]
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 31 025 | 100 | 16 104 | 51,9 | 14 921 | 48,1 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 1133,9 | 588,6 | 545,4 | |||
Przez miasto przebiegają następujące drogi:
droga krajowa:
nr 94 (ul. ks. Kutrowskiego, gen. Andersa, 11 Listopada, Opolska)
drogi wojewódzkie:
nr 396 (ul. Oleśnicka, Chrobrego, 3 Maja, Strzelna, Wiejska, Nowy Otok)
nr 455 (niewielkim odcinkiem biegnie fragment granicy miasta)
drogi powiatowe:
nr 1567D (ul. Broniewskiego, Zaciszna)
nr 1570D (ul. Lipowa, Siedlecka)
nr 1571D (ul. Portowa, Zwierzyniecka, Janowskiego)
nr 1572D (ul. Ofiar Katynia, 3 Maja)
nr 1574D (ul. Kilińskiego)
nr 1575D (ul. Nowy Górnik, Baczyńskiego)
nr 1576D (pl. Zamkowy)
nr 1577D (ul. 1 Maja (część))
nr 1578D (ul. Żołnierza Polskiego)
nr 1580D (ul. Rybacka)
nr 1581D (ul. Zwierzyniec Duży)
nr 1582D (ul. Zielna)
nr 1584D (ul. W. Sikorskiego, Różana (część), Spacerowa)
Od 1 stycznia 1974 roku transport publiczny obługiwany jest przez autobusy PKS w Oławie S.A.
Z zachodu na wschód przechodzi dwutorowa, zelektryfikowana linia kolejowa nr 132. Na terenie miasta znajduje się 1 stacja kolejowa Oława. Na trasie Wrocław - Oława pociągi zaczęły kursować od 1842 roku i jest to najstarsze połączenie kolejowe w obecnych granicach Polski.
Położenie nad Odrą sprzyja rozwojowi żeglugi śródlądowej. Powstał Oławski Węzeł Wodny na szlaku żeglownym Odrzańskiej Drogi Wodnej
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | ROCZNIE |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Średnia temperatura w °C | -2,2 | -1,2 | 2,8 | 8,3 | 13,7 | 17,2 | 18,8 | 18,0 | 14,3 | 8,7 | 4,0 | 0,2 | 8,5 |
| Opady w cm | 2,4 | 2,8 | 3,3 | 4,0 | 6,5 | 6,2 | 10,9 | 6,6 | 4,3 | 4,0 | 3,7 | 3,3 | 58,0 |
Największe zakłady przemysłowe:
Większość mieszkańców Oławy stanowią wyznawcy Kościoła Rzymskokatolickiego.
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą także zbory Kościoła Chrześcijan Baptystów oraz Kościoła Zielonoświątkowego, będące protestanckimi Kościołami o charakterze ewangelicznym. W mieście działają również dwa zbory Świadków Jehowy z Salą Królestwa[12][13].
Miasto znane w latach 80. XX wieku z nieuznanych przez Kościół katolicki objawień maryjnych Kazimierza Domańskiego.
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||
