Na mapach:
ORP Błyskawica | |
 | |
| Historia | |
| Stocznia | J. Samuel White & Co. Ltd., Cowes Wielka Brytania |
| Położenie stępki | 9 września 1935 |
| Wodowanie | 1 października 1936 |
 Marynarka Wojenna | |
| Wejście do służby | 25 listopada 1937 |
| Wycofanie ze służby | 1975 |
| Los okrętu | okręt muzeum |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność | standardowa: 1975 t pełna: 2400 t |
| Długość | 114 m |
| Szerokość | 11,3 m |
| Zanurzenie | 3,3 m |
| Prędkość | 39,5 w vmaks./15 w vek. lub 42 węzły (według innych źródeł) |
| Zasięg | 3500 Mm/przy vek.; ? Mm/przy vmaks. |
| Załoga | 192 |
| Napęd | |
| 2 zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładnią o mocy łącznej 54 000 KM, 3 kotły wodnorurkowe walczakowe opalane mazutem; 2 śruby | |
| Uzbrojenie | |
| 7 dział kalibru 120 mm wz. 34/36 Bofors (3 x II i 1 x I) 2 podwójnie sprzężone działka przeciwlotnicze 40 mm wz. 36 Bofors (2 x II) 4 podwójnie sprzężone nkm przeciwlotnicze 13,2 mm Hotchkiss wz.30 (4 x II) 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III) | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
ORP Błyskawica – niszczyciel typu Grom wprowadzony do służby Marynarki Wojennej w 1937 roku. Od 1976 roku pełniący rolę okrętu-muzeum (zastąpił w tej roli ORP „Burza”). Do wybuchu II wojny światowej jeden z najszybszych i najnowocześniejszych niszczycieli świata. Jest jednostką bliźniaczą ORP „Grom”. Jedyny ocalały polski okręt zbudowany przed wojną, najstarszy na świecie wciąż istniejący niszczyciel oraz jedyna istniejąca jednostka koalicji antyhitlerowskiej, która walczyła od pierwszego do ostatniego dnia wojny.
Spis treści |
We wrześniu 1935 roku miało miejsce położenie stępki w stoczni J. Samuel White & Co. Ltd. w Cowes (Wielka Brytania), a 1 października następnego roku nastąpiło wodowanie. 25 listopada w Gdyni nastąpiło uroczyste podniesienie bandery i okręt wszedł do służby przechodząc wytężony okres szkolenia załogi. W zbliżającej się wojnie obronnej Polski nie miał odegrać jednak żadnej roli, bowiem wraz z bliźniaczym „Gromem” i „Burzą” został 30 sierpnia 1939 roku − w ramach planu Peking − skierowany do Leith (dziś dzielnica Edynburga) w Wielkiej Brytanii[1].
Wszystkie trzy polskie niszczyciele weszły natychmiast do akcji. „Błyskawica” już 7 września bezskutecznie atakowała okręt podwodny, po czym 18 września wyszła z Liverpoolu eskortując statek z materiałami wojennymi dla Polski. Jednak po pięciu dniach rejsu okazało się, że granice Polski są zamknięte, więc okręt − idąc z Gibraltaru w eskorcie konwoju − wrócił do portów brytyjskich. W końcu września polskie okręty skierowane zostały na południowy odcinek Western Approaches, gdzie okazało się, że nie nadają się do działań na Atlantyku, więc skierowano je do stoczni celem „odciążenia”[2], a następnie do Harwich, skąd miały operować na Morzu Północnym[3].
W kwietniu 1940 roku oba niszczyciele typu Grom skierowane zostały do Rosyth, skąd wyruszyły do Norwegii, gdzie brały udział w bojach pod Narwikiem i gdzie 5 maja „Grom” został zatopiony. „Błyskawica” zawinęła 12 maja do Scapa Flow[3], skąd skierowana została ponownie do Harwich, by wziąć udział w operacji Dynamo, czyli ewakuacji brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego i wojsk francuskich między 26 maja i 4 czerwca spod Dunkierki[4].
Wiosną 1942 roku okręt udał się do macierzystej stoczni w Cowes. W nocy z 4 na 5 maja „Błyskawica”, pod dowództwem kmdr. por. Wojciecha Franckiego, odpierała ogniem dział niemiecki nalot na miasto, a jej załoga pomagała usuwać jego skutki. Rocznica tego zdarzenia jest upamiętniana w Cowes, a w 2004 roku jeden z placów otrzymał nazwę Francki Place[5].
W listopadzie 1942 roku „Błyskawica” − w ramach operacji Torch − toczyła boje osłonowe konwojów z wojskiem, odpierając ataki niemieckich samolotów i okrętów podwodnych pod Bougie[6]. Następnie, aż do jesieni 1943 roku operowała na Morzu Śródziemnym, by następnie przejść do służby konwojowej na Północnym Atlantyku[3].
6 czerwca 1944 roku rozpoczęła się operacja Overlord. Polskie okręty, w tym również „Błyskawica”, aktywnie uczestniczyły w działaniach. W nocy z 8 na 9 czerwca doszło do bitwy niszczycieli pod Ushant, w czasie której 10 Flotylla starła się z 6 Flotyllą Kriegsmarine. Podczas trwającego blisko cztery godziny boju brytyjskie, polskie („Błyskawica” i „Piorun”) i kanadyjskie niszczyciele zatopiły dwa niemieckie: ZH1 i Z32[3][7].
„Błyskawica” do zakończenia działań wojennych pozostawała u wybrzeży europejskich, kończąc szlak bojowy udziałem w operacji Deadlight, a 28 maja 1946 roku nastąpiło przejęcie okrętu przez Royal Navy, zaś 4 lipca 1947 – powrót do kraju[3].
W okresie od września 1949 do kwietnia 1950 roku trwał remont i przezbrajanie okrętu, który otrzymał m.in. sowieckie armaty kalibru 100 mm, a w październiku 1957 i w kwietniu 1961 roku miały miejsce kolejne remonty kapitalne, dzięki którym w latach 1964 i 1966 „Błyskawica” zdobywała miano najlepszego okrętu floty.
Okręt dochodził jednak kresu swych dni. 9 sierpnia 1967 roku nastąpiło pęknięcie głównego rurociągu pary, zginęło siedmiu marynarzy, a specjaliści orzekli, że ewentualny remont byłby nieopłacalny. W tej sytuacji 13 czerwca 1969 roku okręt został przeholowany do Świnoujścia, gdzie stał się pływającą baterią przeciwlotniczą bez napędu.
W roku 1975 „Błyskawica” skreślona została z listy floty, a 1 maja 1976 przejęła od „Burzy” obowiązki okrętu-muzeum i od tego czasu kotwiczy przy Molo Południowym (przedłużenie Skweru Kościuszki) w Gdyni.
28 czerwca 1987 „Błyskawica” jako jedyny polski okręt została udekorowana Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
W okresie od 24 lutego 2004 do 10 stycznia 2006 roku trwał remont niszczyciela w Stoczni Marynarki Wojennej (wymiana ponad 30% blach kadłuba), zmiana kamuflażu[8][9].
W lipcu 2006 roku odbyła się w Gdyni uroczystość, podczas której Błyskawica i kanadyjski niszczyciel HMCS „Haida”, również okręt-muzeum, zostały uznane za okręty „bliźniacze”. Oba wchodziły podczas wojny w skład 10 Flotylli Niszczycieli i brały udział w bojach pod Ushant. W uroczystości uczestniczyli żyjący członkowie załóg obu okrętów (w rok później ceremonia została powtórzona w Kanadzie).
25 listopada 2007 roku „Błyskawica” otrzymała odznaczenie stowarzyszenia The World Ship Trust jako „historycznie ważny okręt”[10]
Jako okręt muzeum od 1976 roku cumuje w Gdyni przy Skwerze Kościuszki. Udostępniony jest do zwiedzania od 1 maja do połowy listopada codziennie z wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych w godzinach 10-13 i 14-17. W 1995 roku okręt zwiedziło ponad 70 tysięcy gości.
| |||||||||||||||||
