Obszar metropolitalny − spójny funkcjonalnie wielkomiejski układ wielu jednostek osadniczych oraz terenów o wysokim stopniu zurbanizowania, którego główną cechą jest występowanie funkcji metropolitalnych, a także powiązań funkcjonalnych i ekonomicznych. Obszar metropolitalny obejmuje strefę o znacznym bezpośrednim zasięgu stałego oddziaływania oraz tereny potencjalnych możliwości rozwojowych[1].
Miasto centralne (lub miasta centralne) obszaru metropolitalnego tworzy tzw. hub - centrum rozrządowe całego obszaru, przez które przebiegają wszystkie linie komunikacyjne.[potrzebne źródło]
Obszar metropolitalny jest głównym, wielofunkcyjnym ośrodkiem danego regionu, w którym skupiają się funkcje wyższego rzędu: ekonomiczne, naukowe i kulturalne.
Granice obszaru metropolitalnego mogą przekraczać granice jednostek administracyjnych czy państw.
We współczesnym świecie, w krajach rozwiniętych, kontakty między regionami następują właśnie poprzez ich obszary metropolitalne, które pozostają ze sobą w powiązaniach komunikacyjnych i instytucjonalnych.
Rozwijające się obszary metropolitalne tworzą rozległe, gęsto zaludnione i wysoko zurbanizowane obszary zwane megalopolis.
Według ustawy z 2003 r. obszar metropolitalny jest obszarem wielkiego miasta oraz powiązanego z nim funkcjonalnie bezpośredniego otoczenia, ustalony w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju[2].
Dwa ostatnie projekty tego dokumentu z 2010 r. i 2011 r. przedstawiają 12 obszarów metropolitalnych[3][4]:
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 nie wskazuje granic obszarów metropolitalnych, które mają zostać wytyczone przez właściwe zespoły, w skład których będą wchodzić przedstawiciele właściwych resortów, będą także wchodzić przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego: urzędów miast wchodzących w skład obszaru metropolitalnego, urzędów marszałkowskich oraz wojewódzkich jednostek planowania przestrzennego. Dla wyznaczonych wskutek delimitacji obszarów metropolitalnych będą w przyszłości opracowane plany zagospodarowania przestrzennego oraz strategie rozwoju[5].
W ramach programu ESPON zidentyfikowano obszary funkcjonalne FUA (ang. Functional Urban Area), gdzie wyróżniono Europejskie Metropolitalne Obszary Wzrostu MEGA (ang. Metropolitan European Growth Areas). Wśród MEGA wydzielono 4 charakterystyczne kategorie metropolii. Do takich obszarów zaliczono 8 ośrodków w Polsce[6][7]:
