Opat (łac. abbas – ojciec, arm. abba – ojciec) – wyższy przełożony w męskich zakonach katolickich należących do kręgu zakonów mniszych. Odpowiednikiem w zakonach żeńskich jest ksieni[1].
Opaci mogą używać infuły (czyli mniej uroczystej mitry) oraz pastorału. Posiadają zwyczajną władzę ordynariusza wobec swoich podwładnych. Opatowi przysługują także niektóre uprawnienia liturgiczne.
