Oscar dla najlepszego aktora pierwszoplanowego (The Academy Award for Best Actor) – nagroda przyznawana aktorom, pracującym w przemyśle filmowym, przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej; nominacje są przyznawane przez aktorów i aktorki – członków Akademii. Zwycięzcy są wybierani przez wszystkich jej członków.
Spis treści |
| Ranking | Najlepszy aktor pierwszoplanowy | Najlepszy aktor drugoplanowy | ||
|---|---|---|---|---|
| Aktor z największą liczbą nagród | Spencer Tracy, Fredric March, Gary Cooper, Marlon Brando, Dustin Hoffman, Tom Hanks, Jack Nicholson, Daniel Day-Lewis i Sean Penn | 2 | Walter Brennan | 3 |
| Aktor z największą liczbą nominacji | Spencer Tracy i Laurence Olivier | 9 | Walter Brennan, Claude Rains, | 4 |
| Aktor z największą liczbą nominacji (bez zdobytej nagrody) | Peter O'Toole | 8 | Claude Rains i Arthur Kennedy | 4 |
| Najstarszy laureat | Henry Fonda | 76 | Christopher Plummer | 83 |
| Najstarszy nominowany | Richard Farnsworth | 79 | Christopher Plummer | 83 |
| Najmłodszy laureat | Adrien Brody | 29 | Timothy Hutton | 20 |
| Najmłodszy nominowany | Jackie Cooper | 9 | Justin Henry | 8 |
Z wyjątkiem dwóch wypadków, nagroda przyznawana jest za występ w jednym filmie. W 1929 i 1930 roku, aktorzy zostali nominowani za ich pracę w ponad jednym filmie.
Dziewięciu mężczyzn wygrało Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego dwukrotnie; w kolejności chronologicznej, byli to:
Spencer Tracy i Tom Hanks byli jedynymi zwycięzcami, którzy otrzymywali swoje nagrody dwa lata pod rząd.
Aktorzy, którzy otrzymali największą liczbę nominacji w tej kategorii to:
Nicholson wygrał swoje statuetki w rekordowym odstępie czasowym – 22 latach. Warto dodać, że Nicholson oprócz 8 nominacji do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, otrzymał także 4 nominacje do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego co czyni go najczęściej nominowanym aktorem w historii Akademii. Do O'Toole'a należy rekord w czasie, który minął od przyznania pierwszej i ostatniej nominacji – 44 lata, jego rekordem jest również liczba nominacji (8) bez wygrania statuetki.
Sześciu aktorów wygrało dwie nagrody; dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz dla najlepszego aktora drugoplanowego, byli to:
W historii tej kategorii był tylko jeden "remis". W 1932 roku, Fredric March prześcignął Wallace'a Beery'ego jednym głosem, jednak tego samego dnia Akademia zdecydowała, że obydwaj zdobędą nagrodę. Obecnie podwójne statuetki przyznawane są w wyjątkowych sytuacjach; taka nie zdarzyła się nigdy więcej w kategorii Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, ale miała miejsce w kategorii Oscar dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej w 1968 roku.
Najmłodszym aktorem, który otrzymał statuetkę był Adrien Brody, który w wieku 29 lat wygrał rolą w "Pianiście" (2002). Najstarszym natomiast był Henry Fonda, który w wieku 76 lat otrzymał nagrodę za rolę w filmie "On Golden Pond" (1981). Najmłodszym nominowanym w tej kategorii aktorem był Jackie Cooper, który mając 9 lat został nominowany za grę w filmie "Skippy" (1930/31). Najstarszym nominowanym aktorem był Richard Farnsworth, który w wieku 79 lat, otrzymał nominację za występ w filmie "Prosta historia" (1999).
Peter Finch i Heath Ledger jako jedyni otrzymali pośmiertnie statuetkę; poza nimi James Dean, Spencer Tracy i Massimo Troisi byli jedynymi nie żyjącymi aktorami nominowanymi do Oscara.
Dwóch zwycięzców odmówiło przyjęcia nagrody, byli to: George C. Scott za rolę w filmie "Patton" w 1970 (Scott odmówił również przyjęcia nominacji dla najlepszego drugoplanowego aktora, za rolę w filmie "Bilardzista" w 1961 roku.) oraz Marlon Brando, kiedy wygrał swojego drugiego Oscara za Ojca chrzestnego w 1972 roku.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||