Płanetnik (inne nazwy: chmurnik, obłocznik[1]) – postać z wierzeń słowiańskich, demoniczna lub półdemoniczna istota uosabiająca zjawiska atmosferyczne. Wierzono, że płanetnicy kierują chmurami, zsyłają burzę i grad[1]. Nazwa "płanetnik" pochodzi od łacińskiego słowa planeta i jest stosunkowo młoda[2], w przeciwieństwie do prawdopodobnie oryginalnych form "chmurnik" i "obłocznik"[3]. Na południowej Słowiańszczyźnie w wyniku nałożenia się funkcji doszło do utożsamienia płanetników (zwanych tam zduhaczami) ze żmijami[2][1].
Płanetnikami zostawały dusze zmarłych nagłą śmiercią i samobójców (głównie wisielców i topielców)[3]. Wyobrażano ich sobie jako wysokich starców w szerokich kapeluszach bądź jako małe stworki[4].
W zależności od okoliczności, płanetnicy mogli być przychylni lub wrodzy ludziom[4]. Przychylność płanetników można było zdobyć rzucając mąkę na wiatr lub do ognia[3]. Przychylni płanetnicy zstępowali na ziemię i ostrzegali ludzi przed burzą oraz chronili przed suszą[3].
Płanetnikami byli również wybrani mężczyźni, obdarzeni mocą kontrolowania pogody. Tuż przed burzą byli oni wciągani przez niebo[3] (względnie przez tęczę[1]) i toczyli w powietrzu walkę ze smokami powietrznymi symbolizującymi chmury burzowe i gradowe, względnie wychodzili na pole i odganiali burzę magicznymi zaklęciami[4].
Mianem płanetników określano także ludzi przepowiadających pogodę[3].
Postać Płanetnika była często przywoływana w literaturze okresu Młodej Polski, np. w Powieści o Płanetniku Antoniego Langego czy Płanetnikach Władysława Orkana.
| |||||||||||||||||||
