Parapsychologia ( gr. : para - obok + psychologia ) − dziedzina badająca rzekome zjawiska psychiczne, wywołane przez siły, zdające się posiadać charakter inteligentny lub przez nieznane moce utajone w umyśle ludzkim[1].
Spis treści |
Parapsychologia dzieli się na 4 działy:
Jasnowidztwo, telepatię i prekognicję można nazwać ogólnie nazwą anomalna kognicja, natomiast wszystkie zjawiska paranormalne nazywane są anomalnymi zjawiskami mentalnymi.[3]
Termin parapsychologia został wprowadzony w 1889 roku przez M. Dessoira. Upowszechnił się wraz z założeniem Laboratorium Parapsychologicznego na Uniwersytecie Duke'a w Durham, w Karolinie Północnej.
W 1930 badania nad parapsychologią rozpoczęli J. B. Rhine i L. Rhine. Celem ich było wykazanie, że zdolności parapsychologii: jasnowidzenie, telepatia, prekognicja, pirokineza, wzmocniona empatia, teleportacja i psychokineza, mogą być demonstrowane i kontrolowane w warunkach laboratoryjnych. Wyniki badań Rhine'ów zostały opublikowane w Extra-Sensory Perception (1934). Wyniki tych badań zostały jednak zakwestionowane przez innych badaczy, ze względu na to, że eksperymenty Rhina nie były przeprowadzane w sposób uniemożliwiający dokonywanie oszustw i miały niewłaściwą metodologię (m.in. całkowicie błędną technikę statystycznej oceny wyników).
Pramatką parapsychologii była magia. Magia, jak mówi encyklopedyczna formuła, opiera się na odwiecznej wierze człowieka w istnienie sił i istot nadprzyrodzonych. Dzięki określonym rytuałom i praktykom magicznym, wykorzystywanym przez osoby obdarzone nadprzyrodzoną mocą. Ludzie od zawsze chcieli zapanować nad siłami natury i nawiązać kontakty z innymi poziomami codziennej rzeczywistości, z innymi wymiarami.
Niektórzy naukowcy uważają, że z pierwotnej magii zaczęły się wyodrębniać kulty religijne, które stosując często podobne środki, szybko się od niej uniezależniły stając się nawet dla niej konkurencyjne. W oparciu o nauki magiczne wytworzyły się skomplikowane i rozbudowane ezoteryczne systemy rozwoju i samokształcenia duchowego oraz poznania otaczającego nas świata. Z magii wyodrębniły się również i inne nauki i paranauki takie jak alchemia, astrologia czy też toksykologia, radiestezja oraz parapsychologia.
Parapsychologia zajmuje się sferą naszej psychiki i niecodziennymi zjawiskami z nią związanymi, które znajdują się obok zainteresowań tradycyjnie pojmowanej psychiki. Specyfika prezentowanych przez parapsychologię zjawisk polega przede wszystkim na tym, że wymykają się one opisom oficjalnej nauki. Obecna nauka często kwestionuje ich istnienie ze względu na brak rzetelnych dowodów badań.
Oprócz pojęcia parapsychologia można napotkać również takie terminy jak: metapsychologia czy psychotronika. Określają one to samo zjawisko, ukazując nieco inne podejście do badanych domniemanych fenomenów. Metapsychologia to niemal archaiczne, rzadko używane w Polsce określenie. Przedrostek „meta” sugeruje, że źródła badanych zjawisk leżą poza naszą psychiką.
Parapsychologia jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowań osób, które interesują się teoriami i praktykami okultystycznymi.
Przedmiotem sporów pozostaje istota parapsychologii - czy jest to nauka, pseudonauka, paranauka, czy może protonauka. Ocena parapsychologii zależy zwykle od światopoglądu oceniających. Dla sceptyków często jest to pseudonauka; sceptycy zwracają uwagę na - według nich - nierzetelność testów na prawdziwość zjawisk paranormalnych przeprowadzanych przez parapsychologów. Zwolennicy parapsychologii twierdzą, że wiele zjawisk paranormalnych występuje spontanicznie, nieregularnie, nie są powtarzalne, więc nie da się ich badać wedle ściśle określonych przez pozostałych naukowców reguł. Trudno jest też oceniać całe środowisko parapsychologiczne jedną miarą. Nawet, jeśli jego częścią są celowi oszuści oraz osoby badające zjawiska paranormalne w sposób nieumiejętny, to nie brakuje w nim osób kompetentnych. Przykładem może być brytyjski psycholog Richard Wiseman, który często jest uważany za sceptyka, a w rzeczywistości jest on rzetelnym badaczem zjawisk paranormalnych, który na antenie BBC demaskował oszustów utrzymujących, że posiadają parapsychiczne zdolności. Sam Wiseman mówi, że dopuszcza istnienie sił paranormalnych, lecz uważa je za nieznaczne, które występują niekiedy w codziennym życiu "i nie da się ich zademonstrować publiczności, wzbudzając przy tym okrzyki zdumienia"[4].
