Pentarchia - w układ sił polityce w którym dominacje sprawuje wspólnie pięć głównych ośrodków. W stosunkach międzynarodowych jest to wspólna dominacja pięciu mocarstw ("koncert mocarstw").
Przykłady:
- "System wersalsko-waszyngtoński" ukształtowany w wyniku traktatów l. 1919-22 po I wojnie światowej, w którym nowy ład miały gwarantować mocarstwa zwycięskie: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Japonia i Włochy[1]. System ów załamał się pod koniec lat 20 XX w. w związku z geopolitycznymi roszczeniami mocarstw nieusatysfakcjonowanych: Włoch, Japonii, Niemiec i ZSRR, a także powrotu USA do polityki izolacjonizmu.
- System kairsko-jałtańsko-poczdamski po II wojnie światowej. Świat w 1945 miał być zarządzany przez pięć głównych mocarstw: USA, ZSRR, Wielką Brytanię, Francję i Chiny. Znalazło to odzwierciedlenie w przyznaniu tym państwom stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i prawa veta. Jednakże już wkrótce okazało się że Francja i Chiny są zbyt słabe do odgrywania roli globalnej, Imperium Brytyjskie zaczęło się rozpadać, zaś między USA a ZSRR (określanymi mianem supemocarstw) rozpoczęła się zimna wojna.
- W l. 70 XX w. idea pentarchii powróciła na skutek konfliktu radziecko-chińskiego i uniezależniania się ekonomicznego Europy Zachodniej. W 1973 Saul Coehen wymienił 5 mocarstw pierwszej rangi - o znaczeniu globalnym: USA, ZSRR, Wspólnota Europejska, Chiny i Japonia[2]. Wcześniej te same mocarstwa wymienił - jako wiodące w przyszłości - prezydent USA Richard Nixon w 1971[3].
- Nowa Pentarchia. Po rozpadzie ZSRR wydawało się, że również USA zrezygnują z roli supermocarstwa, a na świecie zapanuje system, nad którego stabilizacją czuwać będzie pięć ośrodków siły, zdolnych utrzymać równowagę polityczną, militarną i ekonomiczną. Nową Pentarchię miałyby tworzyć Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny, Unia Europejska i Rosja [4]. Okazało się jednak iż USA pozostały jedynym supermocarstwem, zaś pozostałe cztery państwa mogą najwyżej odgrywać rolę wielkich mocarstw.
Obecnie pojawiają się także opinie o możliwości zaistnienia koncertu 6 mocarstw ("sextet") - Chiny, Unia Europejska, Indie, Japonia, Rosja i Stany Zjednoczone[5].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
