Planeta skalista – typ planety, która posiada skalną lub skalno-lodową powłokę jądra metalicznego. Charakteryzuje je duża gęstość (w porównaniu z gazowymi olbrzymami), stała powierzchnia i niewielka masa (do kilku-kilkunastu mas Ziemi).
Spis treści |
Planety skaliste posiadają metaliczne, żelazne lub żelazno-niklowe jądro, które może generować pole magnetyczne. Natężenie pola nie jest w prosty sposób związane z wielkością ciała, chociaż wnętrza mniejszych planet stygną szybciej i ich pole magnetyczne szybciej zanika. Jądro okrywa płaszcz zbudowany ze skał w większości będących w stanie stałym, stanowiący zwykle większą część masy ciała. Najbardziej zewnętrzną warstwą jest skorupa, odróżniająca się chemicznie od płaszcza i powstała w większości na skutek procesów magmowych.
W Układzie Słonecznym planetami skalistymi są: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars. Także Księżyc Ziemi jest ciałem tego typu. Tworzą one tzw. wewnętrzny Układ Słoneczny, którego granicą jest pas planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Planety te nie posiadają pierścieni, mają też niewiele satelitów - Merkury i Wenus nie posiadają żadnych, Marsa okrążają dwie niewielkie przechwycone planetoidy, a Ziemia tworzy ze swoim jedynym Księżycem układ podwójny.
Spośród księżyców planet zewnętrznych, tylko Io i Europa, księżyce Jowisza, mają gęstość i budowę podobną do planet skalistych. Inne satelity planet-olbrzymów są ciałami skalno-lodowymi, albo obiektami podobnymi do planetoid.
Niewiele planet skalistych odkryto do tej pory poza naszym układem planetarnym; ze względu na ich znikomą (w porównaniu do gwiazd czy gazowych olbrzymów) masę są one wykrywane obecnie jedynie w wyjątkowych okolicznościach - i nie każdą techniką. Aktualnie odkrywa się najcięższe przedstawicielki tej klasy planet, tzw. superziemie (superearths), niepodobne do planet naszego Układu Słonecznego. Mimo to skaliste planety pozasłoneczne prawdopodobnie są szeroko rozpowszechnione we Wszechświecie (szacuje się, że mogą istnieć w blisko 1/3 znanych już nauce układów planetarnych). Łączna ich ilość byłaby podawana więc w miliardach, albo nawet bilionach w samej tylko Drodze Mlecznej. Żadna taka planeta nie została dotąd zaobserwowana bezpośrednio; dokładniejsze badania (obejmujące ukształtowanie powierzchni, klimat i tektonikę) pozasłonecznych planet skalistych będą mogły być prowadzone dopiero przy pomocy przyszłych teleskopów, istniejących dziś jedynie jako projekty.
Pierwszy odkryty pozasłoneczny układ planetarny, PSR 1257+12, zawiera trzy planety o masach zbliżonych do Ziemi. Jednak centralną gwiazdą układu jest pulsar, a same planety ukształtowały się z pozostałości po eksplozji supernowej.
Pierwszą planetą, co do której mamy pewność że jest ciałem skalistym, jest COROT-7 b[1]. Planeta ma gęstość nieznacznie większą niż Ziemia i pięciokrotnie większą masę, a jej powierzchnia jest prawdopodobnie pokryta lawą, ze względu na bardzo wysoką temperaturę (~2000 K) związaną z bliskością gwiazdy.
| Planeta | Gwiazda | Uwagi | |
|---|---|---|---|
| Masa najbliższa 1 masy Ziemi | Gliese 581 e | Gliese 581 | 1,9 MZ (masa minimalna) / położona blisko gwiazdy i prawdopodobnie wulkaniczna jak Io. |
| Kepler-11f | Kepler-11 | 2,3+2,2−1,2MZ / ma promień ok. 2,6 promienia Ziemi, zatem gęstość mniejszą od wody, podobnie jak Saturn. | |
| Promień najbliższy 1 promienia Ziemi | Kepler-20f | Kepler-20 | 1,03 RZ / położona blisko gwiazdy, temperatura powierzchni >400 °C. |
| Kepler-10b | Kepler-10 | 1,416+0,033−0,036 RZ[2] / okres obiegu wokół gwiazdy poniżej 1 dnia. | |
| Największa szansa istnienia ciekłej wody na powierzchni | Kepler-22b | Kepler-22 | Promień 2,4 RZ / w ekosferze wokół gwiazdy podobnej do Słońca, z temperaturą powierzchniową szacowaną na 22 °C[3]. |
| HD 85512 b | HD 85512 | 3,6 ± 0,5 MZ / położona blisko wewnętrznego skraju ekosfery; przy odpowiednio dużym albedo (które zapewnić może powłoka chmur) woda może istnieć na powierzchni w postaci ciekłej. |
