Pożegnanie z Marią – zbiór opowiadań Tadeusza Borowskiego z 1947 roku, w skład którego wchodzą:
Później, zgodnie z wolą autora, do cyklu tego zaliczono także opowiadania Chłopiec z Biblią, U nas, w Auschwitzu..., Ludzie, którzy szli, Ojczyzna, Ofensywa styczniowa.
Opowiadania te łączy tematyka II wojny światowej oraz postać Tadka, który jest zarazem narratorem i głównym bohaterem. W dużej mierze są to opowiadania autobiograficzne, jednak nie można zupełnie utożsamiać Tadka z Tadeuszem Borowskim, a wydarzenia opisane w opowiadaniach nie zawsze odzwierciedlają rzeczywiste przeżycia pisarza.
W opowiadaniach tych pisarz stosuje metodę behawiorystyczną – opisuje tylko zachowania i zewnętrzne reakcje bohaterów, pomijając ich przeżycia wewnętrzne i psychikę.
| „ | Wydaje się, że nikt poza Borowskim nie sięgnął tak głęboko w istotę hańbiącej ludzkość sprawy, nikt nie potrafił tak precyzyjnie narysować metod i skutków upodlenia człowieczeństwa. Nikt – to znaczy nikt u nas. Wydaje się, że nowele Borowskiego nie dadzą się porównać z żadną literaturą świata. Jest to szczytowe osiągnięcie w tego rodzaju piśmiennictwie. | ” |
| — Jarosław Iwaszkiewicz w przedmowie do Pożegnania z Marią (wyd. z 1961) | ||
Antoni Halor i Józef Gębski w oparciu o to opowiadanie, z wykorzystaniem oryginalnych taśm filmowych z oświęcimskiego obozu z lat 1939-1945, zrealizowali wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą[potrzebne źródło] pełnometrażowy film dokumentalny "Testament".
W 1993 r. nakręcono film Pożegnanie z Marią w reżyserii Filipa Zylbera, będący luźną adaptacją opowiadania Tadeusza Borowskiego. Pięć osób otrzymało nagrody indywidualne na 18. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za wkład do filmu.
