Polityka wzmacniania polszczyzny

Polityka wzmacniania polszczyzny – polityka względem wschodnich mniejszości narodowych (głównie ukraińskiej), realizowana po śmierci Józefa Piłsudskiego przez rząd II Rzeczypospolitej za pośrednictwem Komitetu do Spraw Narodowościowych przy Prezesie Rady Ministrów w latach 1935-1939, najpierw na terytorium Podlasia i Chełmszczyzny, potem również Małopolski Wschodniej, Wołynia i Polesia^[1].

Głównymi założeniami polityki wzmacniania polszczyzny było wspieranie regionalizmów (łemkowskich, bojkowskich i huculskich), wspieranie i rozbudowa ruchu "szlachty zagrodowej", wzmacnianie kordonu sokalskiego w celu osłabienia wpływów ukraińskiego nacjonalizmu rozwijającego się w Małopolsce Wschodniej na ukraińską ludność Wołynia^[2]. Podejrzewając Ukraińców o brak lojalizmu rugowano ich ze służby leśnej, łączności, komunikacji, poczty, podejmowano także kroki w celu nawrócenia mniejszości na wiarę rzymskokatolicką^[2] (patrz: akcja polonizacyjno-rewindykacyjna 1938 roku).

Głównymi promotorami tej polityki byli marszałek Edward Śmigły-Rydz i generał Tadeusz Kasprzycki. Oprócz Komitetu do Spraw Narodowościowych (utworzonego 19 grudnia 1935), w tworzeniu owej polityki pomagały Sekretariat Porozumiewawczy Polskich Organizacji Społecznych (utworzony 23 listopada 1935) i Ministerstwo Spraw Wojskowych.

Ministerstwo Spraw Wojskowych w końcu 1936 utworzyło przy Dowództwie Okręgu Korpusu nr II i Dowództwie Okręgu Korpusu nr VI Komitety Koordynacyjne, których przewodniczącymi zostali gen. Mieczysław Smorawiński i gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz (który zrezygnował ze stanowiska, protestując przeciw prowadzonej polityce, i został przeniesiony do Torunia), a następnie gen. Władysław Langner. Komitety te współpracowały z Towarzystwem Rozwoju Ziem Wschodnich, Związkiem Szlachty Zagrodowej, Związkiem Strzeleckim.

Przeciwko prowadzeniu tej polityki protestowało wielu działaczy politycznych, m.in. Kazimierz Bartel, Wanda Pełczyńska, Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Henryk Józewski, a także greckokatolicki arcybiskup metropolita lwowski i halicki Andrzej Szeptycki^[2], w liście do wiernych, skonfiskowanym przez cenzurę^[3].

[edytuj] Zobacz też

• Akcja rewindykacji cerkwi prawosławnych w II Rzeczypospolitej

[edytuj] Bibliografia, literatura

• Robert Potocki, Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930-1939, Lublin 2003, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ISBN 83-917615-4-1;
• Ryszard Torzecki: Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993, ISBN 83-01-11126-7
• Henryk Józewski, Zamiast pamiętnika, Zeszyty Historyczne, z. 59,60,63, Paryż 1982-1983
• Marek Gałęzowski, Henryk Józewski ”Olgierd”, Zeszyty Historyczne, zeszyt 150, Paryż 2004, s. 97–128. Tam także znajduje się obszerna bibliografia dotycząca Józewskiego;
• Timothy Snyder, Sketches from a Secret War: A Polish Artist's Mission to Liberate Soviet Ukraine, New Haven: Yale University Press, 2005; wydanie polskie: Tajna wojna. Henryk Józewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę, wyd. Znak, Kraków 2008, ISBN 978-83-240-1033-2

Przypisy