 | Ten artykuł dotyczy niedawnego lub trwającego wydarzenia. Informacje w nim zamieszczone mogą się zmienić lub zdezaktualizować. |
| Wojna domowa w Syrii (2011-2012) Arabska Wiosna | |||||||||||||||||
 Bojownik Wolnej Armii Syrii z wyrzutnią rakietową; czołg w Hims; dym po bombardowaniu Hims; rodzina uciekająca przez bombardowaniem; zniszczone samochody; zniszczone budynki w Hims; cywil na tle zniszczeń | |||||||||||||||||
| Czas | 15 marca 2011 - nadal | ||||||||||||||||
| Terytorium |  Syria | ||||||||||||||||
| Przyczyna | wystąpienia antyprezydenckie | ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Wojna domowa w Syrii – antyrządowy ruch zbrojny w latach 2011-2012 o charakterze społeczno-politycznym w Syrii. Jego przyczyną były dziesięcioletnie rządy Baszara al-Assada, syna syryjskiego dyktatora Hafeza al-Assada, który był u władzy przez 30 lat. Inspiracją dla Syryjczyków do protestów, a następnie zbrojnego wystąpienia były udane rewolucje w Tunezji, Egipcie oraz wojna domowa w Libii.
Pierwsze protesty na fali tunezyjskiej rewolucji miały miejsce 26 stycznia 2011. Powstanie wybuchło 15 marca 2011, kiedy odbyły się wielotysięczne demonstracje w różnych syryjskich miastach. W reakcji na demonstracje władze syryjskie nakazały siłom bezpieczeństwa krwawo tłumić powstanie, w wyniku czego ginęły setki cywilów w całym kraju. W miastach ruchu oporu odcięto dostęp do wody oraz elektryczności. Ponadto siły bezpieczeństwa konfiskowały dobra cywilne oraz żywność.
W wyniku coraz większego niezadowolenia społecznego 29 marca 2011 syryjski rząd z premierem Muhammadem Nadżim al-Utrim podał się do dymisji. Adel Safar zastąpił premiera al-Utriego i został zaprzysiężony na stanowisko 14 kwietnia 2011. 21 kwietnia 2011 zniesiono stan wyjątkowy w kraju obowiązujący od 1963.
25 kwietnia 2011 rozpoczęła się nowa faza konfliktu. Do pacyfikacji powstania wykorzystano armię narodową. Tłumienie demonstracji rząd argumentował walką z ruchem islamistycznym. Do walki z powstańcami wojsko wysłało czołgi oraz snajperów. Armia zaatakowała Darę oraz Damaszek. 6 maja 2011 armia zaatakowała Hims, a dzień później rozpoczęło się tygodniowe oblężenie Banijas. W czerwcu spacyfikowano Hamę oraz Dżisr asz-Szughur. Toczono także operacje przy granicy z Turcją.
29 lipca 2011 siedmiu zbuntowanych oficerów armii narodowej powołało Wolną Armię Syrii (WAS). Od tego momentu dezerterujący żołnierze z armii Baszara al-Assada, byli zrzeszani wokół formacji opozycyjnej, której dowódcą został Rijad al-Asad. 31 lipca 2011 narodowe siły bezpieczeństwa dokonały masakry w Hamie w której zginęło ponad 100 osób. W sierpniu armia krwawo spacyfikowała powstanie w Dajr az-Zaur i Latakii. Ponadto toczono walki przy granicy z Irakiem.
Społeczność międzynarodowa stanowczo potępiała pacyfikację powstania, jednak wstrzymywała się od jakichkolwiek działań. Odrzucono ewentualność operacji militarnej, którą podjęto w Libii. Nie przyjęto też żadnej rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ, gdyż wetowały je Rosja oraz Chiny. 26 sierpnia 2011 grupa 115 opozycjonistów powołała w Stambule Syryjską Radę Narodową. Rada miała koordynować opór przeciwko reżimowi.
We wrześniu 2011 armia syryjska ponownie wjechała do Hims oraz zaatakowała Ar-Rastan. 26 października 2011 podjęto rokowania polityczne, które zakończyły się fiaskiem. 30 października 2011 delegacja dyplomatów z Ligi Państw Arabskich przedłożyła syryjskiemu ministrowi spraw zagranicznych plan, który zakładał natychmiastowe zakończenie przemocy. Syria w całości zaaprobowała pokojowy plan Ligi.
Jednak na początku listopada 2011 doszło do ponownej pacyfikacji Hims. W wyniku tego 12 listopada 2011 Liga Państw Arabskich podjęła decyzję o zawieszeniu Syrii w prawach tej organizacji. Ponadto organizacja ta postawiła ultimatum reżimowi i zażądała zakończenie polityki represji. Rząd jednak nie ugiął się tym żądaniom. W międzyczasie organizowała się Wolna Armia Syrii, która podjęła pierwsze ataki na siły reżimowe.
W grudniu 2011 w odpowiedzi na ataki rebeliantów, armia rządowa przeprowadziła operację w Idlib oraz Hims. 26 grudnia 2011 do Syrii za zgodą rządu wjechali międzynarodowi obserwatorzy Ligi Państw Arabskich pod dowództwem sudańskiego generała Mustafy Dabiego. Misja, której celem było zażegnanie zaogniającego się konfliktów, nie spełniła swoich priorytetowych celów. Mimo obecności obserwatorów, siły reżimowe nie wycofały się z miast i nie zaniechały ataków na opozycjonistów. W czasie obecności obserwatorów LPA w kraju, lojaliści przeprowadzili szeroko zakrojoną operację militarną w Damaszku. Wobec niepowodzenia misji i eskalacji przemocy w Syrii misja obserwatorów została zawieszona przez LPA 28 stycznia 2012.
3 lutego 2012 rozpoczął się największy szturm na miasto Hims. Armia atakowała rakietami, pociskami moździerzowymi oraz czołgowymi dzielnice mieszkalne, w wyniku czego śmierć poniosło kilkaset cywilów. Wydarzenia te wzbudziły oburzenie opinii międzynarodowej, jednak z powodu ponownego weta Rosji i Chin na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ nie została przyjęta rezolucja potępiająca reżim Assada. Baba Amro została zdobyta po ciężkich walkach 1 marca 2012. Przez długi czas blokowano organizacjom humanitarnym dostęp do rannych cywilów. Następnie Assad przerzucił swoje wojska w rejon Idlib. Miasto to zostało zajęte 13 marca 2012.
21 marca 2012 RB ONZ przyjęła sześciopunktowy plan pokojowy projektu Kofiego Annana, mający na celu zakończenie konfliktu. W wyniku mediacji wysłannika ONZ plan ten poparł Baszar al-Assad oraz arena międzynarodowa łącznie z Rosją i Chinami, blokujący do tej pory wysiłki na rzecz pokoju. Na przełomie marca i kwietnia 2012 armia krwawo pacyfikowała obszary oporu na terenie całego kraju. Mimo tego Baszar al-Assad zgodził się na 10 kwietnia 2012 w ramach planu Annana zawiesić broń.
W Syrii od 1963 nieprzerwanie obowiązywał stan wyjątkowy. Syryjski rząd tłumaczył to pozostawaniem w stanie wojny z Izraelem. W praktyce nie został on zniesiony, gdyż skutecznie zawieszał swobody obywatelskie zawarte w konstytucji. Syryjczycy wybierali prezydenta w drodze głosowania, natomiast nie przeprowadzano wielopartyjnych wyborów.
Po zamachu stanu w 1963 do władzy doszła Partia Baas. Pomimo prób obalenia ich rządów w 1966 oraz 1970 utrzymała władzę. Po rewolucji z 1970 nowy prezydent Hafiz al-Assad zabronił działalności partiom opozycyjnym. U szczytu sześcioletniej islamskiej rebelii w 1982 prezydent prowadził taktykę spalonej ziemi w stosunku do miasta Hama, ze względu na to, że było punktem sunnickiego oporu. 3 lutego 1982 nastąpiła masakra miasta Hama z użyciem broni chemicznej w której zginęło wg komitetów praw człowieka ok. 40 tys. ludzi.
W związku z możliwością elekcji Hafiza al-Assada w 1999 w mieście Latakia dochodziło do gwałtownych protestów, po wyborach z 1998. Prezydent Hafiz al-Assad zmarł jednak w 2000. Wobec tego zmieniono konstytucję tak, że obniżono wiek od którego można zostać prezydentem z 40 do 34 lat. Na prezydenta powołano syna wieloletniego dyktatora Baszara al-Assada.
Napięcie w kraju wywołały zamieszki wywołane przez Kurdów w 2004. Podczas jednego z meczów w marcu 2004 w mieście Al-Kamiszli, Kurdowie wnieśli na stadion własną flagę, wobec czego siły bezpieczeństwa otwarły ogień do kibiców, mordując ok. 30 osób.
Rodzina Assada wyznaje alawizm, odłam szyizmu. Syria za rządów Assadów borykała się z wieloma problemami społeczno-ekonomicznymi. Odnotowywano stopniowe pogarszanie się warunków życia, zmniejszenia pomocy państwa dla biednych, nierespektowanie wolności handlu, brak wsparcia lokalnego przemysłu oraz wysoko stopa bezrobocia zwłaszcza u młodych Syryjczyków[2].
W Syrii notorycznie łamano prawa człowieka. Już samo utrzymywanie stanu wyjątkowego pozwalało na aresztowania i represje w stosunku do opozycjonistów. System polityczny był monopartyjny wybory były fikcyjne. Kobiety oraz mniejszości narodowe doświadczały dyskryminacji. W XXI wieku według Human Rights Watch sytuacja praw człowieka uległa poprawie, jednak i tak należała do jednych z najgorszych na świecie.
Pod wpływem jaśminowej rewolucji w Tunezji, 1 stycznia 2011 w Syrii zablokowano dostęp do stron internetowych takich jak Facebook, Wikipedia oraz YouTube. 31 stycznia 2011 prezydent Assad wobec protestów w krajach arabskich obiecał przeprowadzenie reform państwa[3].
Protesty rozpoczęły się 26 stycznia 2011 roku, kiedy to Hasan Ali Akleh w mieście Al-Hasaka oblewając się benzyną dokonał samospalenia. Inspiratorem dla Syryjczyka było samospalenie Tunezyjczyka Mohameda Bouziziego, który 17 grudnia 2010 podobnie jak Hasan Ali Akleh podpalił się w proteście przeciwko brakowi perspektyw na poprawę swojej sytuacji życiowej. Samospalenie Bouziziego było początkiem powstań ludowych w krajach arabskich. Samobójstwo Hasana Ali Akleha nastąpiło dzień po rozpoczęciu rewolucji w Egipcie.
28 stycznia 2011 demonstracja odbyła się w Ar-Rakka, w proteście przeciwko zabiciu dwóch żołnierzy pochodzenia kurdyjskiego. 2 lutego Human Rights Watch doniósł o rozproszeniu demonstrantów w Bab Tuma w Damaszku. 3 lutego na Facebooku i Twitterze zwołano tzw. Dzień gniewu na 4 i 5 lutego. Odbyte wówczas demonstracje były niewielkie. Protesty zostały również zaplanowane na 5 lutego przed parlamentem w Damaszku i ambasadami syryjskimi na całym świecie. Al-Dżazira odnotowała zwiększone siły bezpieczeństwa na planowane Dni gniewu. Przed planowanymi protestami syryjskie władze aresztowały kilku działaczy politycznych, takich jak biznesmena Ghassan al-Najara, przywódcy Islamskiego Ruchu Demokratycznego, pisarza Ali al-Abdallah, Abbasa Abbasa, z Syryjskiej Partii Komunistycznej i wielu innych działaczy kurdyjskich, takich jak Adnan Mustafa.
5 lutego w Al-Hasace odbyły się demonstracje, wzywające prezydenta do ustąpienia ze stanowiska. Władze syryjskie aresztowały dziesiątki demonstrantów. Suhair Atassi, który prowadzi zakazane Jamal Atassi Forum, wezwał do reform politycznych i przywrócenia praw obywatelskich. Witryny Facebook i YouTube zostały odblokowane przez władze 8 lutego. Po niepowodzeniu akcji protestantów zwanej Dniem gniewu, Al Dżazira nazwała Syrię królestwem ciszy, gdyż przeciwko demonstrantom wysłano siły bezpieczeństwa, co nie pozwoliło opozycjonistom zorganizować wielkich manifestacji. Obawiano się wówczas, iż obalenie rządu pod wpływem rewolucji, będzie miał wpływ na wybuch przemocy na tle religijnym co miało miejsce w Iraku po obaleniu Saddama Husajna w 2003.
17 lutego odbyły się spontaniczne demonstracje w Damaszku, szacowana liczba to ponad 1500 protestujących. Funkcjonariusze tajnej policji szybko przybyli na miejsce wraz z kilkoma urzędnikami państwowymi oraz ministrem spraw wewnętrznych Syrii, którzy rozpędzili demonstrantów i wszczęli w tej sprawie dochodzenie. 22 lutego około 200 osób zgromadziło się przed libijską ambasadą w Damaszku, by zaprotestować przeciwko reżimowi i wybuchowi tamtejszej wojnie domowej. 14 osób zostało aresztowanych, a kilku zostało pobitych przez policjantów.
Na początku marca pojawiły się twierdzenia, że Syria jest kolejnym krajem po Egipcie i Libii w tunezyjskim efekcie domina. 6 marca kilku piętnastolatków zostało aresztowanych w Darze, za pisanie na murach miejskich napisów "ludzie chcą obalić reżim". 7 marca 13 syryjskich więźniów politycznych podjęło strajk głodowy na znak protestu przeciwko "politycznym aresztowaniom i prześladowaniom" w Syrii. Domagali się oni zakończenia politycznych aresztowań, usunięcie restrykcyjnych praw. 8 marca syryjska agencja prasowa opublikowała na swojej stronie internetowej wiadomość: "Prezydent al-Assad wydał dekret przewidujący udzielenie amnestii za przestępstwa polityczne popełnione przed datą 8.3.2011". Trzy godziny później, publikacja została usunięta. Dwanaście organizacji praw człowieka wezwało rząd syryjski, aby zniósł stan wyjątkowy, który tłumi życie społeczne i prawa obywatelskie już od 1963.
10 marca dziesiątki kurdyjskich więźniów rozpoczęło strajk głodowy. 12 marca tysiące syryjskich Kurdów protestowało w Al-Kamiszli i Al-Hasace. 13 marca Kamal Hussein Cheikho, kurdyjski bojownik, bloger i członek Komitetu Obrony Swobód Demokratycznych i Praw Człowieka w Syrii (CDF), został za kaucją zwolniony z więzienia. Postawiono mu zarzuty za rzekome publikowanie materiałów szkodliwych dla kraju.
15 marca tysiące demonstrantów zgromadziło się w Aleppo, Al-Hasace, Darze, Dajr az-Zaurze i Hamie w ramach zorganizowanego Dnia Gniewu. Doszło tam do starć z policją. W Damaszku, początkowa grupa 200 protestujących wzrosła do około 1500. Dzień ten uznaje się za początek masowych protestów[4]. 16 marca władze syryjskie siłą rozproszyły tłum składający się z 200 demonstrantów przed syryjskim Ministerstwem Spraw Wewnętrznych. Telewizja Al-Arabija poinformowała, że protestujący składali się z aktywistów, prawników, pisarzy, dziennikarzy, młodych pracowników naukowych i członków rodziny osób przetrzymywanych w syryjskich więzieniach. Siły bezpieczeństwa aresztowały część protestujących[5].
18 marca doszło do najpoważniejszych dotąd zamieszek. Tysiące protestujących domagały się zakończenia korupcji rządu. Protestujący wyszli na ulice miast w całej Syrii po piątkowych modłach muzułmańskich. Protestujący spotkali się z brutalnym stłumieniem demonstracji przez państwowe siły bezpieczeństwa. Protestujący skandowali: "Bóg, Syria, wolności" i hasłami walki z korupcją. Protesty 18 i 19 marca były największymi od dziesięcioleci, władze syryjskie odpowiedziały siłą wobec protestujących. Zginęły wówczas co najmniej cztery osoby[6]. 20 marca ponad 100 osób zostało rannych w mieście Dara, gdy siły bezpieczeństwa ostrzelały ponad 10 000 tłum demonstrantów i użyły gazu łzawiącego. Demonstranci podpalili w tym mieście siedzibę rządzącej Partii Baas.[7].
23 marca co najmniej 15 osób zginęło w dwóch atakach sił bezpieczeństwa na demonstrantów w mieście Dara. Rano śmierć poniosło 9 osób po tym jak policja zaczęła strzelać do grupy ok. 300 demonstrantów zgromadzonych w okolicach meczetu al-Omari. Kolejne 6 osób zginęło w trakcie uroczystości pogrzebowych. Po tych zajściach zdymisjonowany został gubernator Dary[8]. 24 marca według agencji AFP ponad 100 demonstrantów zostało zabitych przez policję w mieście Dara, według innych doniesień liczba zabitych wynosi ok. 150 osób[9]. Prezydent usiłował też uspokoić nastroje, informując o swoich rozważaniach nad zniesieniem stanu wyjątkowego, wprowadzonego w 1963 roku. Oznaczałoby to zniesienie cenzury i możliwość swobodnej działalności politycznej, co było głównym postulatem[10].
25 marca w mieście Sanamejn siły bezpieczeństwa zabiły co najmniej 20 osób, z kolei w Damaszku przeprowadziły obławę na opozycję w której aresztowały kilkunastu manifestantów[11]. W ciągu dnia protesty rozszerzyły się na miasta Hama, Tel i Sanamejn, gdzie demonstracje i marsze miały na celu poparcie dla protestujących w Darze. Amnesty International ogłosiła, że w tygodniu 20-25 marca w starciach z siłami bezpieczeństwa w Darze zginęło minimum 55 osób, natomiast mieszkańcy miasta liczbę ofiar szacują jako dwukrotnie wyższą[12].
26 marca doszło do kolejnych protestów, głównie w Darze. W mieście Tafas spalono siedzibę partii rządzącej Baas. Władze ogłosiły uwolnienie ok. 200 więźniów politycznych. Siły bezpieczeństwa zabiły dwóch demonstrantów, którzy usiłowali podpalić siedzibę partii Baas w mieście Latakia. W całym kraju tysiące żałobników wzięło udział w pogrzebach ofiar zastrzelonych podczas marszów i protestów[13].
27 marca agencja DPA poinformowała, że władze Syrii zniosły obowiązujący od 48 lat stan wyjątkowy, jednak była to tylko pogłoska. W mieście Latakia w ciągu ostatnich dwóch dni zginęło 12 demonstrantów[14]. 28 marca siły bezpieczeństwa użyły gazu łzawiącego wobec czterech tysięcy demonstrantów w mieście Dara[15]. 30 marca dwóch dziennikarzy Reutersa zaginęło w Damaszku[16].
29 marca syryjski rząd z premierem Muhammadem Nadżim al-Utrim podał się do dymisji. Setki tysięcy zwolenników prezydenta Asada demonstrowało wówczas w Damaszku i w czterech innych miastach[17]. 3 kwietnia 2011 prezydent Baszar al-Assad, w czasie trwania powstania, powierzył mu misję sformowania nowego gabinetu. Adel Safar zastąpił w ten sposób zdymisjonowanego premiera al-Utriego. 14 kwietnia 2011 prezydent powołał nowy rząd[18][19].
1 kwietnia zorganizowano Piątek Męczenników dla uczczenia dotychczasowych ofiar protestów. W czasie zamieszek w Damaszku tego dnia zginęło trzech demonstrantów[20]. Kolejnego dnia dwa tysiące ludzi protestowało w Bukacie na Wzgórzach Golan[21]. 3 kwietnia uwolniono dziennikarzy Reutersa[22].
7 kwietnia prezydent Baszar al-Assad wydał dekret, przyznający obywatelstwo ponad 250 tysiącom Kurdów, zarejestrowanych dotychczas jako cudzoziemcy w północno–wschodniej prowincji Al-Hasaka. Odwołał także gubernatorów prowincji Hims i Dara[23]. 8 kwietnia co najmniej 32 osoby zginęły a setki zostały rannych podczas antyrządowych protestów w kilku miastach Syrii (25 osób w Darze)[24][25]. Organizacja obrońców praw człowieka Human Rights Watch ujawniła, że syryjskie służby bezpieczeństwa torturowały setki osób zatrzymanych podczas antyrządowych demonstracji: poddawano je elektrowstrząsom, pozbawiano snu i wody[26]. 15 kwietnia odbyły się kolejne demonstracje m.in. w Darze, Bajdzie i Damaszku[27].
18 kwietnia syryjskie MSW ogłosiło, że antyrządowe manifestacje to zbrojne powstanie dowodzone przez uzbrojone grupy radykalnych salafitów. O wywoływanie niepokojów obwiniono również siły zewnętrzne, w tym Liban i ugrupowania islamistyczne. 19 kwietnia rząd Syrii zaaprobował projekt ustawy znoszącej stan wyjątkowy, który trwał 48 lat. W Himsie ponownie zginęli demonstranci ostrzelani przez wojsko. Według obrońców praw człowieka od 18 marca, gdy rozpoczęły się zmasowane antyprezydenckie protesty, siły bezpieczeństwa zabiły ok. 200 demonstrantów[28].
21 kwietnia prezydent Baszar al-Assad podpisał dekret o zniesieniu stanu wyjątkowego, obowiązującego od 8 marca 1963 roku[29][30].
22 kwietnia, w najbardziej krwawym dotąd dniu protestów, które przetoczyły się m.in. przez Aleppo, Latakię, Hamę, Darę, Damaszek i Suwajdę zginęło co najmniej 88 osób, a dziesiątki zostały ranne, od kul i gazu łzawiącego, za pomocą których służby bezpieczeństwa rozpędzały wielotysięczne antyrządowe demonstracje w kilku miastach Syrii[31]. Następnego dnia policja i snajperzy strzelali do żałobników, uczestniczących w pogrzebach ofiar manifestacji z poprzedniego dnia. Na przedmieściach Damaszku zginęło minimum pięć osób zmierzających w kondukcie pogrzebowym na cmentarz. W wielu miejscach w Syrii pogrzeby przekształcały się w kolejne wielotysięczne demonstracje. W dniach 22-23 kwietnia siły bezpieczeństwa zabiły ok. 120 osób[32]. 24 kwietnia służby bezpieczeństwa spacyfikowały protesty w mieście Dżabla, zginęło 13 osób[33].
25 kwietnia do Dumy na przedmieściach Damaszku i Dary wkroczyło ok. 3 tysiące funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa wspieranych przez czołgi, a dachy budynków obsadzili snajperzy. Demonstranci podali, że nie są w stanie podać liczby ofiar pacyfikacji demonstracji[33]. Dara była intensywnie ostrzeliwana przez artylerię. Tego dnia rozpoczęło się oblężenie miasta. W mieście zginęło co najmniej 25 osób[34]. Władze Syrii zamknęły wszystkie przejścia graniczne z Jordanią[35]. 26 kwietnia siły bezpieczeństwa nadal prowadziły ostrzał w Darze. 27 kwietnia z Damaszku wyjechał transport 30 czołgów zmierzających do Dary. Do tego dnia w powstaniu w całym kraju zginęły 453 osoby[36].
Do ruchu oporu 29 kwietnia przyłączyły się wioski. Zorganizowano Dzień Gniewu. Wielotysięczny pochód z prowincji na Darę został stłumiony przez siły bezpieczeństwa. W ostrzale zginęło co najmniej 19 protestujących. Mimo zakazom władz w wielu miastach dochodziło do wystąpień. W Tafas rannych zostało 38 osób. W Damaszku i Latakii siły bezpieczeństwa także strzelały do demonstrantów[37]. W trakcie dnia w całym kraju łącznie zginęły 62 osoby. USA ogłosiły sankcje wobec Syrii. Restrykcje obejmują zamrożenie aktywów bankowych i zajęcie majątków w USA niektórych prominentów reżimu syryjskiego[38]. 30 kwietnia podczas pogrzebów ofiar w Derze, siły bezpieczeństwa otworzyły ogień zabijając kilka kolejnych osób. W pacyfikacji pochodów uczestniczyło 20 czołgów[39]. Władze syryjskie ogłosiły program reform. Premier Adel Safar, podał, że przeprowadzone zostaną reformy polityczne i gospodarcze, a także o zreformowanie aparatu bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości[40].
1 maja protestujący nawoływali do zintensyfikowania demonstracji w kraju. W Darze trwał ostrzał z syryjskich czołgów[41]. Natomiast w walkach w Tel Kalakh zginęło 40 osób. 2 maja oblężenia Dary trwało nadal. Do tego dnia 4 tys. ludzi uciekło do Libanu[42]. 4 maja nasiliły się represje i aresztowania w Damaszku, gdzie zatrzymano 300 osób[43]. 5 maja dziesiątki czołgów wysłano do miasta Hims by zdusić rebelię. Czołgi atakowały także na przedmieściach Damaszku. Armia wycofała się natomiast z Dary, kończąc tym samym oblężenie tego miasta, gdyż powstanie zostało tam skutecznie tłumione[44][45].
6 maja do dużych protestów doszło w Damaszku, Banijas, Hims i Hama. W dwóch ostatnich wymienionych miastach armia otworzyła ogień do dziesiątków tysięcy demonstrantów, mordując ponad 30 osób[46]. 7 maja do miasta Banijas, gdzie trwały protesty, wjechały czołgi z trzech stron kierując się ku południowej części. Rozpoczęło się tym samym oblężenie miasta. W mieście odcięto elektryczność i dojazd do miasta. Czołgi otoczyły także sąsiednie miasto Bajda[47]. W wyniku ataku sił rządowych śmierć poniosło co najmniej 6 osób. Po południu czołgi wjechały do miasta Hims[48]. 8 maja do miasta Tafas w którym od kilku tygodni trwały demonstracje wkroczyła armia syryjska. Według relacji naocznych świadków do miasta o 5:00 rano wjechało osiem czołgów[49]. Wojsko weszło także do miasta Dael i Ibtaa na płaskowyżu Hauran[48]. 9 maja armia sprawdzała domy cywilne w miastach Banijas, Tafas i Hims w poszukiwaniu aktywistów opozycji. Ponadto trwały aresztowania w Damaszku[50].
10 maja Unia Europejska objęła sankcjami 13 najważniejszych osób w państwie, w tym brata prezydenta Syrii Baszara al-Assada, Mahera al-Assada[51]. Z więzień uwolniono 5 opozycjonistów z 9 tys. dotychczas zatrzymanych[52]. 11 maja na skutek ostrzelania miasta Hims przez czołgi armii syryjskiej zginęło 5 osób[53][54]. Ostrzelano również miejscowość al-Hara pod Darą, gdzie śmierć poniosło 13 osób[55]. W tym samym czasie w Banijas władze uwolniły 300 aresztowanych[56].
13 maja ostrzelano protestujących w miastach Dara i Hims oraz na przedmieściach Damaszku, wskutek czego śmierć poniosło 6 osób[57]. W kolejnych dnia rząd zwlekał z dostarczaniem pomocy humanitarnej i żywności do Dary. 14 maja armia zakończyła oblężenie Banijas w którym powstanie zostało skutecznie stłumione. Zaraz po tym rozpoczęło się oblężenie Tall Kalach. Zabito tam cztery osoby. Pogrzeby zabitych trwały w Damaszku. Kurdowie z północy Syrii opowiedzieli się za ludową rewolucją[58]. 16 maja w mieście Tall Kalach, leżącym przy granicy z Libanem, snajperzy zastrzelili siedem osób, usiłujących uciec za granicę. Mimo tego od początku oblężenia miasta do Libanu dostało się ok. 5 tys. cywili. Na granicy rozstawiono 15 czołgów syryjskich. W Darze odkryto masowy grobowiec pomordowanych rewolucjonistów przez bezpiekę podczas oblężenia miasta[59]. 17 maja szef sił bezpieczeństwa i czterech innych oficerów zostało zabitych przez demonstrantów w Tall Kalach. Liczba ofiar w oblężonym mieście Tall Kalach wzrosła do 27. Nadal trwały pogrzeby w Damaszku, którym towarzyszyły przemarsze tysięcy ludzi. W Aleppo udaremniono protest studentów[60]. 18 maja uwolniono dziennikarkę Al Jazeery Dorothy Parvaz, pojmaną 29 kwietnia[61]. 19 maja syryjskie wojsko otwarło ogień do cywili w Tall Kalach. Zginęły tam 34 osoby. Armia zakończyła oblężenie miasta, gdyż powstańcy poddali się. To trzecie miasto, w którym armia zdusiła powstanie[62]
_%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%B3_%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B6%D8%A8_-_29_%D9%86%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%86_2011.jpg)
Nieco wcześniej Stany Zjednoczone nałożyły na Syrię sankcje ekonomiczne. Nałożenie sankcji ostro skrytykowały syryjskie władze[63]. 20 maja wielotysięczne demonstracje odbyły się w miastach Banijas, Al-Kamiszli, Damaszku i Hims. W tym ostatnim mieście otwarto ogień do cywilów, zabijając aż 44 osoby[64][65]. 21 maja podczas pogrzebów w Hims, siły bezpieczeństwa otwarły ogień do żałobników, zabijając kolejnych pięć osób. Rany odniosło 12 demonstrantów[66].
24 maja obrońcy praw człowieka potwierdzili, iż w przeciągu dwóch miesięcy powstania życie straciło ponad 1100 osób. Ponadto zdarzały się przypadki w szeregach syryjskiej armii, że żołnierze którzy odmówili strzelania do powstańców byli zabijani przez przełożonych[67]. Syryjski ruch oporu nie był jednolity i różnił się od libijskich rebeliantów, którzy z powodzeniem walczyli z wojskami Muammara Kaddafiego, tak więc Syryjczycy chcieli podjąć próby rozmów nad utworzeniem Rady Tymczasowej, która zrzeszałaby opozycję i byłaby reprezentacją na arenie międzynarodowej, podobnie jak Narodowa Rada Tymczasowa z Bengazi[68].
24 maja znaleziono ciało Hamzy Ali Al-Khatiba, 13-letniego chłopca, który przed śmiercią został brutalnie torturowany przez żołnierzy. Jego ciało z licznymi obrażeniami, poparzeniami, obciętymi genitaliami, złamanym karkiem i trzema ranami postrzałowymi zostało dostarczone jego rodzicom. Hamza został zatrzymany 29 kwietnia w pobliżu Dary, miasta na południu Syrii, które stało się centrum antyrządowych protestów. Przez miesiąc bliscy chłopca nie wiedzieli, co się z nim dzieje. Sprawa zamordowanego chłopca była przykładem bezwzględności i brutalności z jaką podchodziła syryjska bezpieka do opozycjonistów[69]. Prorządowa gazeta wydała artykuł w którym napisano, że nastolatek został zabity, ponieważ chciał zgwałcić żony oficerów. Sprawa zamordowanego chłopca wywołała powszechny szok i zachęciło do dalszej walki powstańców przeciwko siłom bezpieczeństwa[70].
27 maja dziesięciotysięczne protesty przetoczyły się przez miasta Banijas, Berz, Katana, Dajr az-Zaur, Az-Zabadani, Deal, Dara, Abu Kamal, Hims oraz Hama[71]. 29 maja w wyniku ataku syryjskiej armii na miasta Talbisa i Ar-Rastan śmierć poniosło co najmniej 11 osób, a ponad 100 zostało rannych[72]. Tego dnia wojsko rozpoczęło oblężenie miasta Ar-Rastan. Następnego dnia w czasie tłumienia demonstracji siły bezpieczeństwa w całym kraju zabiły 14 osób w tym nastoletnią dziewczynę. Mimo represji i wcześniejszych sukcesów wojska w Hims i Darze protesty przybrały tam na sile. Siedmiu powstańców i jeden członek sił bezpieczeństwa zginęło w regularnych walkach w Hims. 31 maja prezydent Assad ogłosił amnestię generalną obejmującą więźniów politycznych; uwolnione zostały wówczas setki osób[73].
Wraz z nastaniem czerwca syryjskie wojsko przeprowadziło nowe operacje wymierzone w przeciwników prezydenta Assada. 1 czerwca co najmniej 41 osób zginęło w mieście Ar-Rastan. Wśród zamordowanych była czteroletnia dziewczynka. Co najmniej 11 osób, w tym 11-letnie dziecko, zabiły siły rządowe podczas operacji w mieście Hirak na południu kraju[74]. 2 czerwca 15 osób zginęło w oblężonym Ar-Rastan. Wojsko używało przeciwko powstańcom ostrej amunicji, a także artylerii, na dachach budynków rozmieszczeni byli snajperzy, którzy strzelali do tłumów ludzi. W mieście obowiązywała godzina policyjna, aresztowano ponadto 200 osób[75]. 3 czerwca siły bezpieczeństwa w mieście Hama zabiły 63 protestujących. W mieście Ar-Rastan poległy dwie kolejne osoby. W miastach Talbisa i Ar-Rastan od początku ich oblężenia (29 maja) zginęło łącznie 74 osoby. Mimo krwawych pacyfikacji do wielotysięcznych demonstracji dochodziło w miastach Al-Kamiszli, które leży przy granicy z Turcją, pobliskiej wsi Amuda, a także miastach Idlib, Banijas, Hims oraz północno-wschodnim Dajr az-Zaur. W wielu regionach odcięto dostęp do internetu by uniemożliwić przesyłanie nagrań z powstania[76][77]. 4 czerwca w Hamie trwały pogrzeby poległych dzień wcześniej spacyfikowanej demonstracji. W mieście Ar-Rastan do demonstrantów strzelano z helikopterów. Zginęło 13 osób[78].
Od 4 czerwca trwały walki w północno-zachodnim mieście Dżisr asz-Szughur. Początkowo zabito 42 mieszkańców tego miasta. Siły bezpieczeństwa podały 5 czerwca, że uzbrojone gangi zorganizowały zasadzkę na policjantów i dokonały masakry 82 z nich. Z kolei aktywiści praw człowieka podali, że w mieście miały miejsce gwałtowne walki, w których zginęło 35 osób, w tym policjanci. Ponadto rebelianci wysadzili w powietrze urząd pocztowy, podpalili budynki administracji rządowej oraz kaleczyli zwłoki zabitych. W masakrze z 6 czerwca zginęło ponad 120 osób[79][80][81].
W wyniku gwałtownych walk syryjscy cywile zaczęli przenikać do Turcji. 7 czerwca z miasta Dżisr asz-Szughur uciekło 2400 osób, którzy znaleźli schronienie w Turcji. 35 osób z nich było rannych. Premier Recep Tayyip Erdoğan oświadczył, że Turcja nie zamknie drzwi przed uciekinierami z Syrii. Wezwał również do łagodniejszego traktowania cywili[82]. 9 czerwca świat obiegły zdjęcia, zmasakrowanego ciała piętnastoletniego chłopca, brutalnie zamordowanego przez bezpiekę. Ciało chłopca było podziurawione kulami, miało wybite oko i zęby, połamane nogi i przetrącony kręgosłup. Był kolegą 13-letniego Hamzy Ali al-Khatiba, którego ciało siły bezpieczeństwa dostarczyły jego rodzicom kilka dni wcześniej i zaginął razem z nim[83].
10 czerwca wojsko rozpoczęło operację w zbuntowanym Dżisr asz-Szughur. Na przedmieścia oblężonego miasta wjechały czołgi. W pobliżu miasta rozmieszczono 15 tys. żołnierzy i ok. 40 czołgów. Syryjskie władze zakazały wjazdu zagranicznym dziennikarzom, co uniemożliwia zweryfikowanie tych doniesień. Wśród jednostek sił bezpieczeństwa zaczęło dochodzić do buntów. Mieszkańcy obawiali się kolejnych masakr, gdyż wojsko zapowiedziało odwet za morderstwo na policjantach. We wsi Bosra al-Harir prowincji Dara siły bezpieczeństwa zastrzeliły dwóch uczestników demonstracji[82][84]. Tego dnia ludzie masowo wychodzili na ulice syryjskich miast. Łącznie w całym kraju podczas pacyfikacji zginęło 28 osób. 10 osób zostało zastrzelonych w prowincji Idlib, część z nich podczas ostrzału miasta Maarrat an-Numan. W mieście tym użyto czołgów oraz ognia artyleryjskiego. W mieście Latakia życie straciło pięć osób. Ofiary zanotowano również w Darze i Damaszku[85].
Do 11 czerwca granicę z Turcją przekroczyło 4300 cywilów. Tego dnia doszło do starć w Dżisr al-Szughur, po tym jak czołgi nadjechały z południa. W starciach rany odniosło 50 osób[86]. Następnego dnia doszło do intensywnej konfrontacji w obleganym mieście. Liczba uchodźców przekroczyła 5 tys[87]. 12 czerwca po zmasowanym ataku czołgów i śmigłowców bojowych armia zajęła miasta Dżisr asz-Szughur. W mieście odkryto masowe grobowce. Większość ofiar miało obcięte głowy i ręce za pomocą maczet. Armia po zajęciu miasta rozpoczęła pościg za rebeliantami w okolicznych lasach i górach. Z miasta uciekło łącznie ponad 7 tys. cywilów[88]. 13 czerwca wojsko z powietrza i lądu nadal strzelało do cywili w Dżisr al-Szughur. Bezpieka na ulicy zastrzeliła m.in. 16-letniego chłopca. Żołnierze przeszukiwali domy i dokonywali aresztowań osób podejrzanych o udział w ruchu oporu[89].
14 czerwca oddział syryjskiego wojska, który zdobył kontrolę nad Dżisr asz-Szughur przegrupował się i ruszył na północ rozpoczynając oblężenie miasta Maarrat an-Numan. Jednocześnie armia weszła do miasta Ariha, gdzie zastrzelono sześciu cywilów. W trakcie tłumieniu protestów w mieście Deir Ezzor, siły bezpieczeństwa zastrzeliły także sześć osób. Armia wysłała oddziały do miasta Abu Kamal. Tymczasem Dara, kontrolowana przez siły rządowe, była kompletnie zablokowana, utrudniano dostawy żywności oraz pomocy humanitarnej. Na miejscowym stadionie zgromadzono 5 tys., którzy byli traktowani jako więźniowie[90][91][92].
16 czerwca czołgi wjechały do miast Maarrat an-Numan i Chan Szejchun. Miasta te były oblegane. Tymczasem liczba syryjskich uchodźców w Turcji przekroczyła liczbę 10 tys[93]. Kolejnego dnia siły bezpieczeństwa stłumiły za pomocą siły protesty w kilku miastach miastach przez co zginęło 16 osób. Dziewięć osób zginęło w mieście Hims. Manifestowało tam 5 tys. ludzi. W mieście Dajr az-Zaur zastrzelono dwie osoby, dwie kolejne na przedmieściu Damaszku Harasta, jedna w Aleppo oraz 16-letni chłopiec i jeszcze jedna osoba w położonym na południu Dael[94].
Syryjski minister spraw zagranicznych Walid el-Muallim zwrócił się w ujawnionym 17 czerwca piśmie do Rady Bezpieczeństwa ONZ, żeby nie uchwalała proponowanej rezolucji potępiającej Syrię za brutalne tłumienie protestów. Demonstrantów nazwano terrorystami i ekstremistami i na nich zrzucono odpowiedzialność za destabilizację kraju[95]. Tego dnia masowe protesty odbyły się w Aleppo, gdzie jedna osoba została zabita, a także w Deir al-Zor, Hims, Kiswa, Hamie i Darze. Łącznie w całym kraju zginęło 19 osób[96]. 18 czerwca wojsko zajęło wioskę Bdama, leżącą przy granicy z Turcją. Wcześniej wojsko przy granicy z Turcją zajęło Dżisr al-Szughur oraz Maarrat an-Numan i Chan Szejchun. Tymczasem do Turcji uciekło ponad 10 tys. Syryjczyków przesiedlonych z terenów walk[97].
20 czerwca w przemówieniu do narodu wystąpił Baszar al-Assad. Oświadczył, że wkrótce rozpocznie się dialog narodowy. Poinformował, że w sierpniu mają odbyć się wybory parlamentarne, a do września mają być przygotowane reformy. Zaapelował do obywateli o przywrócenie normalności, a do uchodźców do powrotu do Syrii. Było to trzecie przemówienie prezydenta od początku powstania[98]. Niedługo po przemówieniu Waszyngton wezwał Asada do realizacji obietnic politycznych i zaprzestaniu przemocy[99].
21 czerwca doszło do kolejnej fali manifestacji w kraju. W miastach Hims i Majadin zastrzelono trzy osoby. Prezydent Assad ogłosił drugą amnestię dla więźniów politycznych za popełnione przestępstwa przed 20 czerwca[100]. 23 czerwca o godz. 6:30, 30 czołgów syryjskiej armii wjechało do wioski Khirbet al-Jouz leżącej zaledwie pół kilometra od granicy z Turcją. Przed armią uciekło 1500 cywilów. Ogień otwarto także w miejscowości Managh, z której uciekli wieśniacy. Łącznie liczba uchodźców osiągnęła liczbę 11700 osób[101][102].
24 czerwca armia syryjska zajęła kilka następnych wiosek przy granicy z Turcją. Przed wojskiem z kraju uciekło jednego dnia 1500 cywilów. W międzyczasie w wielu miastach doszło do masowych demonstracji. Największe zorganizowano w Damaszku, Aleppo, Hims, Darze, Latakice. Siły bezpieczeństwa ponownie interweniowały, w wyniku czego zginęło w sumie 18 osób[103].
29 czerwca armia weszła do wiosek Al-Rami i Mar-Ajan, które leżą pod Aleppo. Zabito tam siedem osób[104]. 19 kolejnych osób zginęło dzień później podczas oblężenia wiosek przygranicznych z Turcją. Armia chciała uszczelnić granicę. Wzmocniono kontrolę nad regionem Dżebel al-Zawija w prowincji Idlib[105].
1 lipca w Syrii przetoczyła się kolejna fala protestów. Największa demonstracja rozegrała się w Hamie. W całym kraju zginęło co najmniej 14 osób[106]. W związku z rozruchami w Hamie, 2 lipca Assad dekretem odwołał gubernatora miasta, a dzień później armia rozpoczęła oblężenie tego miasta. Podczas wjazdu czołgów do miasta, wojsko otwarło ogień[107]. 4 i 5 lipca w obleganym mieście dochodziło do walk. Wojsko zabiło sześciu cywilów[108].
8 lipca nazwano piątkiem bez dialogu, gdyż opozycja nie wierzyła, że rząd jest zdolny do reform. Tymczasem liczba zabitych w obleganej Hamie wzrosła do 22[109]. W tym mieście zorganizowano największą dotąd manifestacje w której udział wzięło nawet pół miliona osób. Miasto odwiedził wówczas amerykański ambasador Eric Chevallier. Do wielkich demonstracji doszło też w Hims, Idlib, Dajr az-Zaur, Latakia, Qamishli, Derze oraz pierwszy raz w centrum Damaszku. Z stolicy wyciekły filmy na których widać jak służby bezpieczeństwa celują i zabijają cywilów[110]. 10 lipca w obławie służb bezpieczeństwa w mieście Hims zginęło jedna osoba. Syryjskie MSZ wezwało do siebie amerykańskiego i francuskiego ambasadora, którzy uczestniczyli w demonstracjach[111]. 11 lipca ministerstwo spraw zagranicznych Francji i Stanów Zjednoczonych wezwało ambasadorów Syrii. Miało to związek z atakami na rezydencje dyplomatów w Damaszku, które zostały obrzucane kamieniami. Przed budynkami palono francuskie flagi i zniszczono zaparkowane tam samochody[112].
13 lipca armia zastrzeliła czterech bezbronnych cywili w wiosce Dżabal al-Zawija[113]. Kolejnego dnia wojsko zabiło osiem osób w Dajr az-Zaur, dwóch w Hims oraz jednego cywila w Aleppo[114]. 15 lipca nazwany został piątkiem dniem wolności dla porwanych. W całym kraju odbyły się masowe demonstracje w których łącznie zginęły 44 osoby. Największa demonstracja odbyła się w Hamie, gdzie na ulice wyszło aż 700 tys. ludzi[115].
W dniach 17-18 lipca w mieście Hims zabito 30 opozycjonistów[116][117]. 22 lipca nazwano piątkiem Chalida ibn al-Walida - muzułmańskiego średniowiecznego dowódcy wojskowego. W Hamie na zachodzie i Dajr az-Zaur zebrało się ok. 1,2 mln ludzi. Demonstrowano też w Damaszku, Hims, Latakii i Darze. Tego dnia w kraju zginęło co najmniej 9 osób[118].
26 lipca w Damaszku zabito 6 osób i aresztowano 250 uczestników demonstracji. W tłumieniu protestów zaangażowano czołgi[119]. Dwa dni później siły bezpieczeństwa ponownie spacyfikowało pochód w stolicy. Poległy kolejne cztery osoby. Kolejny dzień ten nazwano Twoja cisza zabija nas i nawiązywała do większości Syryjczyków, którzy nie zajmowali żadnego stanowiska podczas powstania. Powstańcy chcieli przekonać ich by wypowiedzieli posłuszeństwo rządowi. Tego dnia w całym kraju zabito 20 osób. Najwięcej osób zginęło w Dajr az-Zaur, gdzie rząd próbował zatrzymać manifestacje. Ostrą broń otworzono także w miastach Dara i Latakia[120].
29 lipca siedmiu zbuntowanych oficerów armii narodowej powołało Wolną Armię Syrii (WAS). Od tego momentu dezerterujący żołnierze z armii Baszara al-Assada, byli zrzeszani wokół formacji opozycyjnej, której dowódcą został Rijad al-Asad[121].
31 lipca w wyniku ataku armii syryjskiej, która otworzyła ogień do ludności cywilnej w miastach Hama, Dajr az-Zaur, Harak oraz Abu Kamal zginęło łącznie 142 osób, a dziesiątki zostały ranne. Najtragiczniejszy bilans pochodzi z Hamy, gdzie armia dokonała masakry na oblężone od miesiąca miasto. W samej Hamie zabito 100 powstańców. Wojsko użyło do ostrzału cywilów czołgów, ciężkiej artylerii, a także broni przeciwlotniczej. Na dachach budynków rozmieszczono snajperów[122]. 1 sierpnia był pierwszym dniem ramadanu. Mimo tego nie ustały represje wobec opozycjonistów. Armia nadal pacyfikowała Hamę. Tego dnia zginęło tam 10 osób. Oprócz tego sześć osób zginęło na przedmieściach Damaszku, trzy w środkowej prowincji Hims, dwie zginęły we wschodnim mieście Abu Kamal, dwie w Latakii na wybrzeżu w północno-zachodniej części kraju, a jedna w Maadamii nieopodal syryjskiej stolicy - łącznie 24 osoby[123].
2 sierpnia armia kontynuowała operację, przeciwko przeciwnikom rządu w Hamie. Organizatorzy protestów zapowiedzieli, że podczas ramadanu będą demonstrować co noc, więc późnym wieczorem czołgi ostrzeliwały głównie okolice meczetów, by nie dopuścić do nocnych demonstracji. Po zakończeniu modłów armia otwarła ogień także do cywilów z Damaszku, Hasaki i Latakii[124]. 3 sierpnia czołgi zajęły główny plac w mieście Hama. Plac ten był bastionem demonstrantów mieście. Ponadto miasto zostało silnie ostrzelane[125]. 3 sierpnia w Hamie zamordowano 30 kolejnych osób. Liczba zabitych w Hamie przekroczyła 200 osób. Oprócz tego w całej Syrii w nocy z 3 na 4 sierpnia siły bezpieczeństwa zastrzeliły sześć osób, które brały udział w antyrządowych manifestacjach po wieczornych modlitwach z okazji ramadanu. W kolejnych dniach represje nie ustały. Świadkowie tamtych wydarzeń mówili, że ludzie byli zatrzymywani na ulicach jak owce. Jeden ze świadków mówił, że czołg przejechał chłopca jadącego motorem[126].
5 sierpnia 10 osób zabito w protestach pod Damaszkiem. Dzień ten nazwano Bóg jest z Nami. W mieście Dajr az-Zaur doszło do 30-tysięcznej demonstracji. Zginęło tam 14 osób[127]. 6 sierpnia armia weszła do miast Hims i Dajr az-Zaur. Rozpoczęły się tam ataki na cywilów. Dzień później podjęto szturm także na Hule. We wszystkich tych miastach łącznie do 7 sierpnia zabito około 70 osób, najwięcej w Dajr az-Zaur - 50 zabitych[128]. 8 sierpnia syryjskie wojsko szturmowało również o świcie miasto Maarrat an-Numan w północno-zachodniej prowincji Idlib. Wojsko wkroczyło od wschodu i uniemożliwia mieszkańcom wjazd i wyjazd z miasta[129].
W międzyczasie Assad powołał nowego ministra obrony. Został nim Dżadua Rahida. Jako powód odejścia dotychczasowego ministra, Alego Habiba podano chorobę[130]. W żaden sposób nie zmieniło to krytycznej sytuacji w kraju. 9 sierpnia armia syryjska dokonała szturmu na miasto Binnisz pod Idlib, blisko granicy z Turcją. Do tego miasta wjechały czołgi[131]. Siły rządowe kontynuowały ofensywę także w innych sektorach kraju. 17 osób zginęło w Dajr az-Zaur, które nadal było oblegane. Dwóch cywilów poniosło śmierć w prowincji Idlib przy granicy z Turcją, a dwóch w Hamie. Śmierć 26 kolejnych oraz zranienie kilkudziesięciu innych spowodował szturm na Soran i wiosek w okolicach Hamy przeprowadzony przez wojska rządowe wsparte przez sprzęt pancerny[132].
W odpowiedzi na apele światowych przywódców o zakończenie fali przemocy w Syrii, 9 sierpnia Assad powiedział, że armia nie zaprzestanie ścigać grup terrorystycznych, jak nazwał demonstrantów[133]. 10 sierpnia po pięciodniowym oblężeniu armia przejęła pełną kontrolę nad miastem Dajr az-Zaur. Tego samego dnia armia w skład której wchodziło 12 czołgów i 10 autobusów z żołnierzami, wjechała do miasta Taftanaz, 30 km od granicy z Turcją. Wykonano także szturm na miasto Sermin[134]. Wieczorem armia opuściła Hamę. Dowództwo twierdziło, że operacja w mieście zakończyła się sukcesem, i że oczyszczono miasto z grup terrorystycznych. Ostatni żołnierze usuwali z ulic cementowe i metalowe barykady wzniesione na ulicach. W całym mieście piętrzyły się sterty śmieci, a przy południowym wjeździe do miasta widać był spalony posterunek policyjny[135]. W mieście Hims armia otworzyła ogień, zabijając 11 osób[136].
11 sierpnia około godz. 7:30 do miejscowości Sarakib w muhafazie Idlib wjechały syryjskie czołgi. Wojsko zaczęło strzelać i przeczesywać domy. Wcześniej odbywały się tam antyrządowe demonstracje. Po zdławieniu buntu w Hims, armia zaatakowała również miejscowość Kuseir. W mieście odcięto elektryczność[137]. 12 sierpnia, po piątkowych modłach w meczetach (piątek zwany nie będziemy się nikomu kłaniać za wyjątkiem Boga), żołnierze otwarli ogień do ludzi w miastach Dajr az-Zaur, Dara, Damaszek oraz Ildib. W tych miastach zabito łącznie 17 osób[138].
13 sierpnia rozpoczęła się pacyfikacja nadmorskiego miasta Latakia. Do miasta wjechały czołgi i samochody opancerzone. Dzień później miasto zostało ostrzelane z morza przez marynarkę wojenną. W ciągu dwóch dni zginęło tam 21 osób[139]. 15 sierpnia podczas oblężenia Latakii zginęło kolejnych sześć osób. 12 osób natomiast zastrzelono w Hims[140][141]. Do 16 sierpnia w Latakice zginęło łącznie 36 osób. Armia zarządziła odwrót z Dajr az-Zaur, po spacyfikowaniu tamtejszego powstania, jednak świadkowie podali, że pozostali tam snajperzy[142].
17 sierpnia z Syrii wyjechało 26 pracowników ONZ wraz z rodzinami, nie zajmujących kluczowych stanowisk[143]. 18 sierpnia Assad w rozmowie telefonicznej z Ban Ki Munem ogłosił, że wojsko wstrzymało operacje wojskowe. Odwrót zarządzono m.in. z obleganej Lataki[144]. Tego dnia Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka opublikował raport z którego wynikało, że naruszenia praw człowieka w Syrii mogą zostać klasyfikowane jako zbrodnie przeciwko ludzkości. Raport podaje, że w Syrii doszło tortur oraz innego poniżającego i nieludzkiego traktowania cywilów przez siły bezpieczeństwa i armię, co narusza międzynarodowe zobowiązania Syrii w ramach konwencji przeciwko torturom[145].
Mimo deklaracji prezydenta, 19 sierpnia wojsko ponownie otwarło ogień do demonstrantów. Tego dnia w całym kraju zastrzelono 34 osoby a ponad 200 aresztowano. Najwięcej ofiar odnotowano w prowincji Dara[146]. 21 sierpnia Assad zapowiedział reformy i ostrzegał przed obcą interwencją. W międzyczasie dwie osoby zamordowano w Hamie[147].
23 sierpnia rada Praw Człowieka ONZ przyjęła rezolucję, w której domaga się od władz Syrii współpracy z niezależną komisją do zbadania ich działań przeciwko uczestnikom protestów antyrządowych, w tym możliwych zbrodni przeciwko ludzkości. Przeciwko rezolucji opowiedziały się Chiny i Rosja. 12 zabitych zostało zabitych w Idlib, Hama, Hims[148][149].
23 sierpnia grupa 115 opozycjonistów powołała w Stambule tzw. Radę Narodową. Rada miała koordynować opór przeciwko reżimowi. Rada nie wyłoniła swego przewodniczącego[150]. Początkowo Rada nie wyłoniła swego przewodniczącego[151]. Został nim 29 sierpnia 2011 syryjski polityk Burhan Ghalioun[152].
24 sierpnia wojsko toczyło operacje przy granicy z Irakiem. 20-30 czołgów wjechało do miasta Majadin, nieopodal Dajr az-Zaur. Zginęła tam co najmniej jedna osoba[153]. Także kolejnego dnia ostrzelano Dajr az-Zaur, gdzie zginęło 17 osoby. Ponadto 118 czołgów wjechało do Shuhail[154]. Tego samego dnia zamaskowani napastnicy porwali karykaturzystę Alego Ferzata, któremu połamano ręce i ciężko pobito[155].
W ostatni piątek ramadanu (26 sierpnia), który nazwano dniem cierpliwości i wytrwałości, zorganizowano masowe demonstracje w Damaszku, Dajr az-Zaur, Darze, Hamie i Hims. Zabito łącznie osiem osób[156]. 30 sierpnia w pierwszym dniu święta Id al-Fitr syryjskie siły bezpieczeństwa otworzyły ogień do antyrządowych manifestantów, zabijając siedmiu z nich- sześciu w Darze i jednego w Hims[157].
Od 31 sierpnia wojsko przeszukiwało znów domy w Hamie by aresztować przeciwników rządu. Ponadto w mieście słychać było strzały[158]. Po zakończeniu ramadanu w Syrii zginęło łącznie 13 osób - osiem osób zginęło w Irbinie, Dumie i Hammurii na przedmieściach Damaszku, trzy w Hims i Talbisse, a dwie w Dajr za-Zaur[159]. W dniach 3-4 września zastrzelono 27 kolejnych osób. Operację prowadzono w Chan Szejchon, gdzie zabito trzy osoby. Zablokowano tam szpital by uniemożliwić dowożenie rannych. Z kolei w zasadzce na zachodzie kraju zginęło sześciu żołnierzy i trzech cywilów[160].
7 września do Hims ponownie wjechały czołgi, które ostrzeliwały dzielnice. W mieście zabito 27 demonstrantów, a w całej Syrii zginęło łącznie 34 osoby[161]. Podczas demonstracji z 9 września, domagano się egzekucji prezydenta i jego bandy. Ponadto manifestanci domagali się międzynarodowej ochrony ze względu na represji. W Hims padły hasła Niech żyje wolna Syria! i wykrzykiwano, że Syryjskie wojsko to zdrajcy, opozycjoniści nosili transparenty z napisami Baszar, gra skończona![162]. 14 września armia syryjska przeprowadziła operację przy granicy z Turcją. Przeczesanych zostało 10 miejscowości w regionie Dżabal az-Zawija przez setki żołnierzy poruszających się pojazdami opancerzonymi i autobusami. Działania zostały wymierzone w demonstrantów oraz dezerterów[163].
16 września zorganizowano protesty pt. kontynuacja aż do upadku reżimu. W miastach Dara, Hims i Hama zabito łącznie 44 osoby[164]. Dokładnie tydzień później w piątek 23 września ogłoszono dniem zjednoczenia przeciwko reżimowi. W całym kraju doszło do masowych demonstracji. Największe z nich odnotowano w Hims (50 tys. ludzi) Hama, Damaszku, Aleppo i Darze. Zabito łącznie 12 demonstrantów. Ponadto w kostnicy w Hims znaleziono ciało 18-letniej kobiety porwanej w lipcu. Miała odciętą głowę, była częściowo obdarta ze skóry, na jej ciele były ślady tortur. Od początku powstania w aresztach zabito 103 osoby[165].
27 września rozpoczęły się walki o Ar-Rastan, po tym jak doszło do ataku dezerterów z armii. Buntownicy opanowali miasto 30 września. W czasie walk o miasto interweniujące wojsko i policja zabiły 41 cywilów i jednego dezertera. Zginęło też siedmiu żołnierzy. Przeciwko dezerterom wysłano oprócz wojska lądowego śmigłowce[166]. 30 września był piątkiem zwycięstwa. Tego dnia w wielu syryjskich miastach doszło do masowych protestów. Największe manifestacje zorganizowano w Hims, Hamie, Derze oraz Damaszku. Nie wliczając bitwy o Ar-Rastan, w Syrii tego dnia zginęło 30 osób[167]. Po zajęciu Ar-Rastanu przez buntowników do natarcia przeszły siły rządowe. Już drugiego października władze w Damaszku poinformowały o odbiciu miasta. W pierwszych trzech dniach października w Ar-Rastanie aresztowano 3 tys. osób[168].
Masowe protesty zorganizowano 7 października. Wówczas ludzie wyszli na ulice Damaszku, Maarrat an-Numan, w graniczącym z Irakiem regionie Dajr az-Zaur, Hims oraz w Hamie. Ludzie wykrzykiwali tam antyrządowe hasła oraz spalili flagi Rosji i Chin. Miało to związek z odrzuceniem przez te kraje projektu RB ONZ oficjalnie piętnującej reżim Assada[169]. W całym kraju tego dnia zabito łącznie 21 osób, w tym szefa kurdyjskiej opozycji w Syrii, Meszala Tamo, który był członkiem tzw. Rady Narodowej[170]. Dzień później odbył się pogrzeb Tamo w którym uczestniczyło 50 tys. osób. Podczas pogrzebu siły bezpieczeństwa zastrzeliły 14 osób[171].
9 października Armia Wolnej Libii zastawiła pułapkę na żołnierzy rządowych w Idlib. Zginęło w niej ośmiu lojalistów Assada. 10 października opozycjoniści starli się z wojskiem w Hamie. Zginęło 17 żołnierzy i 14 cywilów[172]. 14 października armia otworzyła ogień do demonstrantów w miastach Aleppo oraz na przedmieściach Damaszku. Zginęło 10 osób, a 40 odniosło rany[173]. Dzień później na pogrzebie zabitego 14-latka w Damaszku, siły bezpieczeństwa zabiły kolejnych pięć osób[174]. 17 października armia przeprowadziła rewizje w Hims, podczas których zamordowano 21 osób. Z kolei dwóch innych cywilów, w tym jeden 13-latek, zginęło w Hamie na zachodzie kraju i w regionie Idlib na północnym zachodzie[175]. 21 października po wieści o śmierci libijskiego dyktatora Muammara al-Kaddafiego, tysiące ludzi wyszło na ulice i skandowało Kadafi jest skończony, teraz twoja kolej, Baszar![176].
Z opublikowanego 24 października dokumentu Amnesty International wynika, iż w syryjskich szpitalach, poszkodowani opozycjoniści byli torturowani. Dokument opisuje m.in. przypadek, gdy chorego odłączono od respiratora i zabrano w nieznanym kierunku. Ranni demonstranci byli także torturowani przez personel medyczny[177].
Do pierwszego starcia w Hims armii rządowej z WAS doszło w nocy 28 października w dzielnicy Bab al-Sebaa. Następnego dnia walki rozprzestrzeniły się na dzielnice Baba Amro i al-Kusur. W walkach z dezerterami zginęło 20 żołnierzy sił narodowych i 21 cywilów[178].
W odpowiedzi siły reżimowe 2 listopada zatrzymały 13 chłopów, którzy zostali związani, a następnie rozstrzelani na drodze prowadzącej do miasta Hims. W tej samej okolicy, w niewyjaśnionych okolicznościach zostało wyciągniętych z autobusu i zastrzelonych 10 Alawitów[179]. Tego dnia rozpoczął się ostrzał Hims. 3 listopada w mieście Hims wojsko zastrzeliło 20 osób. Czołgi zaatakowały tereny mieszkalne, snajperzy i żołnierze strzelali do cywilów. Wiele osób zostało zatrzymanych[180]. 4 listopada władze ogłosiły amnestię dla każdego opozycjonisty, który podda się na komisariacie policyjnym[181].
Czołgi ostrzeliwały niektóre części miasta oraz szpitale. W przeciągu dwóch dni opozycja powiedziała, iż w mieście znalazła 100 ciał domniemanych ofiar protestów. 7 listopada wojsko wkroczyło do dzielnicy mieszkaniowej miasta Hims[182]. Armia atakowała domy i aresztowała opozycjonistów i poszukiwała dezerterów. Podczas działań armii tego dnia zginęło 17 osób[183].
8 listopada czołgi oraz transportowce opancerzone wjechały ponownie do Hamy. W czasie walk zabito pięciu opozycjonistów. W mieście odcięto prąd oraz internet[184]. 10 listopada podczas represji w kilku miastach zginęło łącznie 21 osób. Armia przeszukiwała domy oraz otwarła ogień do demonstrantów w Hims, Hamie, Damaszku oraz Dajr az-Zaur[185]. W kolejny piątek 11 listopada w całym kraju doszło do masowych demonstracji. Ludzie domagali zawieszenia się Syrii w prawach członka Ligi Arabskiej (co stało się dzień później). Siły bezpieczeństwa zastrzeliły ponad 30 osób[186].
12 listopada Liga Państw Arabskich zawiesiła Syrię w prawach członka organizacji. Wobec tego uzbrojeni w noże i pałki demonstranci zaatakowali ambasadę Arabii Saudyjskiej w Damaszku oraz konsulaty Francji i Turcji w Latakii, w proteście przeciwko zawieszeniu Syrii w organizacji[187]. Z kolei zwolennicy Assada, zorganizowali w centrum Damaszku demonstrację, popierająca jego politykę. Po raz kolejny potępili decyzję Ligi. W międzyczasie w Hamie doszło do demonstracji opozycjonistów. Armia otwarła ogień, zabijając cztery osoby[188].
14 listopada doszło do ciężkich walk w Darze. Zginęło tam 27 cywilów zastrzelonych przez siły bezpieczeństwa, zaś w starciach zbrojnych zginęło 34 żołnierzy i dezerterów, którzy walczyli w Wolnej Armii Syrii. Ponadto łącznie w walkach w całym kraju tego dnia życie straciło ponad 70 osób[189].
16 listopada Wolna Armia Syrii złożona ze zbuntowanych żołnierzy, służących wcześniej w armii rządowej, ogłosiła powołanie tymczasowej rady wojskowej. Powołana rada rebeliancka na celu miała obalenie prezydenta Baszara al-Asada, ochrony ludności cywilnej, a także zapobiegania anarchii[190].
Tego dnia doszło do ataku WAS kilka placówek wojskowych w pobliżu Damaszku, w tym budynki służb wywiadowczych oraz jedną z największych baz w kraju Harasta niedaleko Damaszku, która została częściowo zniszczona. Doszło do walk, nad nad obszarem ataku zaczęły latać helikoptery. Był to pierwszy znaczący atak na ważne obiekty sił bezpieczeństwa od początku powstania. Do dezercji w armii narodowej dochodziło codziennie. Większość buntowników gromadziło się wokół opozycyjnej formacji wojskowej[191].
18 listopada po tradycyjnych piątkowych modłach ludzie znów wyszli na ulice syryjskich miast. Armia otwarła ogień do demonstrantów w miastach Damaszek, Aleppo, Hims, Hama, Dajr Ezzor i w Darze. Zginęło łącznie 20 osób, w tym 14-latek w Darze. Natomiast w ataku bombowym w mieście Hama zginęło trzech funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa[192].
19 listopada w Hamie dezerterzy z wojska wzięli w zasadzkę samochód z rządowymi agentami wywiadowczymi. Zginęło 27 osób, w tym czterech agentów. Dzień później WAS zaatakowała z granatników przeciwpancernych RPG w Damaszku siedzibę rządzącej Partii Baas[193].
24 listopada armia narodowa przeprowadziła operację pod Ar-Rastanem. Około 50 czołgów i pojazdów opancerzonych zaatakowało kryjówki dezerterów[194]. 25 listopada w antyrządowych demonstracjach w Hims zginęło 26 osób. Tymczasem rebelianci dokonali ataku na bazę lotniczą pod Hims 10 syryjskich wojskowych, w tym sześciu pilotów. Wg władz syryjskich był to dowód na działanie grup terrorystycznych w kraju i zaangażowanie elementów zagranicznych[195].
27 listopada w całym kraju zabito osiem osób, w tym sześć w Hamie. Do walk doszło w Talbiseh pod Ar-Rastanem między regularną armią, a rebeliantami. Ranne zostały cztery osoby. Zniszczono dwa transportowce[196].
Liczba zabitych powstania syryjskiego na początku grudnia, według ONZ przekroczyła 4 tys. zabitych. 3 grudnia w mieście Idlib doszło do regularnych walk żołnierzy z dezerterami. W aktach przemocy w tym mieście zginęło co najmniej 23 osób, w tym cywile[197].
8 grudnia rebelianci wysadzili w powietrze ropociąg w pobliżu miasta Hims. Był to ważny punkt infrastruktury transportujący ropę ze wschodu kraju do Hims. Dzień później w całym kraju zabito 40 osób podczas tłumienia demonstracji w miastach Hims, Aleppo, Idlib i Damaszku[198]. 10 grudnia wg syryjskich aktywistów, siły bezpieczeństwa zabiły 21 osób w miastach Hims, Dara, Idlib i w Damaszku[199].
11 grudnia buntownicy stoczyli boje z regularną armią w dwóch miejscach w Syrii. Przed świtem walki rozpoczęły się w mieście Kfar Tacharim i Luhaj w północno-zachodnim regionie kraju. Rebelianci spalili tam dwa wozy opancerzone 12. Brygady Opancerzonej. Jednocześnie potyczkę toczono w pobliżu wioski Busra al-Harir na południu kraju. Tam z kolei spalono trzy transportery. Tymczasem 10 cywilów zginęło w działaniach bezpieki w miastach Hama, Idlib, Hims i w Darze[200]. 12 grudnia w walkach w prowincji Idlib zginęło 11 cywilów[201].
14 grudnia w walkach ulicznych w Hims zginęło ośmiu żołnierzy oraz pięciu cywilów[202]. 16 grudnia na ulice miasta Hims wyszło ponad 200 tys. ludzi. Doszło tam do konfrontacji z służbami bezpieczeństwa. Zginęło co najmniej 19 osób. Do manifestacji doszło także w miastach Hama, Dara i Dajr al-Zaur[203]. 17 grudnia od kul na ulicach syryjskich miast zginęło aż 38 osób. Najwięcej ofiar śmiertelnych było ponownie w Hims, oraz w stolicy, do której udała się iracka delegacja, która w imieniu Ligi Arabskiej miała się starać o wznowienie negocjacji[204].
19 grudnia wojsko zabiło co najmniej 60 żołnierzy, którzy się zbuntowali i chcieli dołączyć do struktur demokratycznych. Miało to miejsce podczas próby opuszczenia posterunków przez wojskowych w prowincji Idlib. Zginęło także trzech lojalistów Assada. Ponadto, siły bezpieczeństwa zabiły 13 cywilów w Idlib, Darze i Dajr az-Zaur. Ponadto tego samego dnia władze podpisały protokół zezwalający Lidze Państw Arabskich na wysłanie do Syrii obserwatorów. Jednak opozycja nie uznała tego porozumienia[205].
W miejscowości Dżabal al-Zawija 20 grudnia doszło do masowego buntu żołnierzy. Sformułował się tam garnizon 3 tys. buntowników. Ogólnie oceniano, iż Wolna Armia Syrii liczyła 10 tys. zmobilizowanych członków. Najpierw rebelianci toczyli ciężkie walki w Dżabal al-Zawija, a następnie armia otoczyła cywilów w wiosce Kafr Eid, gdzie doszło do masakry. Zamordowano 111 cywilów. Wg danych szpitalnych i od naocznych świadków wydarzeń w gwałtownych walkach na polu bitwy pod Dżabal al-Zawija i Kafr Eid zginęło nawet 269 osób, w większość cywile i rebelianci, a także 93 żołnierzy rządowych. Dodatkowo do walk doszło także w Hims i poległo tam 11 osób[206][207].
21 grudnia wojsko zostało oskarżone masakrę cywilów przy użyciu czołgów i artylerii. Wg cywilów, którym udało się uciec przed masakrą wojsko użyło bomb z gwoździami by celowo zwiększyć siłę rażenia. Armia otoczyła dolinę Budnaja, gdzie udała się cześć uciekinierów, także członkowie zbuntowanych jednostek wojskowych. Żołnierze kontynuowali szeroko zakrojoną operację. Pojmano i rozbrojono wiele bojowników w prowincji Idlib[208].
23 grudnia w Damaszku doszło do wybuchu samochodu-pułapki w wyniku czego zginęły 44 osoby, a 166 zostało rannych. Za zamachem stali sunniccy islamiści powiązani z Al-Kaidą[209].
24 grudnia armia rozpoczęła ciężki ostrzał miasta Hims. W ciągu trzech dni zginęły 34 osoby, w tym 15 cywilów 26 grudnia, kiedy to pociskami artyleryjskimi została zaatakowana dzielnica Baba Amr. Tego samego dnia do Syrii przybyła pierwsza grupa, składająca się z ok. 50 obserwatorów pod kierownictwem sudańskiego generała Mustafy Dabiego[210].
27 grudnia po południu obserwatorzy LPA zakończyli ocenę sytuacji w mieście Hims, gdzie demonstrowało 70 tys. ludzi, a armia prowadził operację w sunnickiej dzielnicy Baba Amr. Manifestujący domagali się od obserwatorów by weszli tam do dzielnicy, gdzie wg nich dokonywała się masakra. Obserwatorzy przyznali, że władze w Damaszku współpracują z nimi. Ocenili szkody wyrządzone walkami w w dzielnicy Bab Sebaa. Spotkali się z rodzinami zabitych oraz osobą uprowadzoną[211]. Wg szefa misji obserwacyjnej w Syrii były miejsca, gdzie sytuacja nie była dobra, lecz nie działo się tam też nic przerażającego, przynajmniej wtedy, gdy tam byli. Było spokojnie i nie dochodziło do starć[212].
Human Rights Watch oskarżyło władze w Damaszku, iż na czas misji LPA przewozili więźniów do baz wojskowych, czyli miejsc niedostępnych dla obserwatorów. Na mocy umowy obserwatorzy powinni mieć swobodny dostęp do osób zatrzymanych w czasie powstania. Ponadto obserwatorzy mieli mieć zapewniony kontakt z organizacjami pozarządowymi, przedstawicielami rządu oraz poszczególnymi osobami i ofiarami kryzysu[212].
28 grudnia władze syryjskie zdecydowały się uwolnić 755 więźniów, którzy nie mieli krwi na rękach. Według ONZ w kraju od początku zajść aresztowano 14 tys. osób[213]. Tego dnia w miastach Hims, Hama, Dara oraz Idlib w wyniku przemocy zginęło 13 osób[214].
Mimo deklaracji obserwatorów o relatywnie spokojnej sytuacji w Syrii, 29 grudnia siły bezpieczeństwa zabiły w Syrii 25 osób, a ponad 100 zostało rannych. Ponadto w Hims doszło do ostrzelania samych obserwatorów. Wysłannicy Ligi Arabskiej wizytowali miasta Hims, Dara, Hama oraz Idlib[215].
30 grudnia dowódca Wolnej Armii Syrii, pułkownik Riad al-Asad, wydał rozkaz swoim zwolennikom, żeby nie atakowali lojalistów rządu podczas trwania misji obserwacyjnej w kraju[216]. Tymczasem tego samego dnia na ulice miast wyszło łącznie 250 tys. ludzi. Wojsko narodowe ponownie przystąpiło do tłumienia protestów. Zginęło co najmniej 12 demonstrantów i pięciu żołnierzy[217].
1 stycznia 2012 w Syrii w walkach zginęło łącznie osiem osób. 3 stycznia niezidentyfikowana grupa uzbrojonych ludzi wysadziła w powietrze gazociąg pod Ar-Rastanem[218]. Tego samego dnia doszło do starcia rebeliantów z armią pod Dżassem koło Dary. Zginęło 18 lojalistów rządu[219].
5 stycznia reżim zwolnił 552 opozycjonistów z więzień. Wg rządu osoby te uczestniczyły w demonstracjach jednak ich ręce nie były splamione krwią[220]. Wpływowy działacz syryjskiego rządu Mahmud al-Hadża Hamad, główny kontroler finansowy odpowiedzialny za ministerstwo obrony i kancelarię syryjskiego premiera, uciekł do Egiptu. Przyznał, że to rząd stoi za śmiercią tysięcy ludzi, jednak członkowie rządu nie mogli nic zrobić, gdyż obawiali się o życie swoich bliskich[221].
Dowódca rebeliantów Riad al-Asad, ogłosił, iż misja obserwacyjna zakończyła się fiaskiem, gdyż mimo obecności obserwatorów, represje nie ustały. Wezwał Ligę Arabską, aby oddała inicjatywę w kwestii Syrii w ręce ONZ. W między czasie 5 stycznia w mieście Garib pod Dajr az-Zaur armia zaatakowała cywilów za pomocą artylerii, w wyniku czego zginęło sześć osób. Natomiast w całym kraju tego dnia życie straciło co najmniej dziesięć osób[222].
6 stycznia rano doszło do ostrzelania obserwatorów w Damaszku. Nieco później w syryjskiej stolicy doszło do zamachu terrorystycznego. Celem ataku w którym zginęło 25 osób, a 46 odniosło rany, był autobus przewożący policjantów[223]. Z kolei w tłumieniu demonstracji tego samego dnia zginęło 19 kolejnych osób[224]. 7 stycznia walkach w Hims oraz w Damaszku poległo 29 osób. Siły bezpieczeństwa mimo obecności zagranicznych obserwatorów[225].
8 stycznia Liga Arabska po zapoznaniu się z pierwszym raportem zadecydowała zwiększyć liczbę obserwatorów do 300 z 163 wówczas obecnych w Syrii. Ponadto LPA wezwała ponownie strony konfliktu do porzucenia przemocy[226].
10 stycznia prezydent Baszar al-Assad w swoim telewizyjnym przemówieniu ogłosił, iż nie ustąpi z swojego urzędu, gdyż uległ by zagranicznemu spiskowi. Ogłosił plany zorganizowania referendum konstytucyjnego w marcu 2012[227]. Tego samego dnia w mieście Latakia zaatakowany został pojazd, którym poruszali się zagraniczni obserwatorzy. Lekko rannych zostało 11 obserwatorów. LPA oceniła, że syryjski rząd nie zapewnił obserwatorom wystarczającej ochrony, do czego wcześniej się zobowiązał[228]. 11 stycznia podczas walk w Hims pocisk moździerzowy uderzył w grupę dziennikarzy. Zginęło osiem osób w tym francuski dziennikarz stacji France 2 Gilles Jacquier, który przybył do Syrii na zaproszenie tamtejszego rządu. To pierwszy przypadek śmierci zagranicznego dziennikarza podczas powstania[229].
12 stycznia bezpieka kontynuował represje na opozycjonistów, którzy ciągle protestowali na ulicach miast. Tego dnia od kul sił bezpieczeństwa zginęło 21 osób[230]. Tymczasem z regularnej armii syryjskiej dezerterowało z dnia na dzień co raz więcej wojskowych. Do tego momentu konfliktu z armii uciekło 40 tys. żołnierzy, z czego połowa przyłączyła się do rebelianckiej Wolnej Armii Syrii. Rebelianci wówczas ogłosili, że jeśli ich szeregi zostaną wzmocnione przez jeszcze 10 tys. buntowników, będą mogli podjąć wojnę partyzancką przeciwko rządowi. 14 stycznia niezidentyfikowany sprawcy wykoleili pociąg z paliwem płynnym dla elektrowni i uszkodzili elektryczną linię przesyłową. Sabotaż miał miejsce między stacjami kolejowymi Mhambal i Bechmarun w prowincji Idlib[231].
18 stycznia rebelianci z miasta Zabadani (30 km na północny zachód od Damaszku) podpisali zawieszenie broni z armią krajową, po ich pięciodniowym ataku na miasto[232]. 21 stycznia rebelianci opanowali znaczną cześć dzielnicy Damaszku - Dumy. Ciężkie walk wybuchły także w mieście Dżisr asz-Szughur[233].
22 stycznia Liga Państw Arabskich przedstawiła ONZ nowy plan pokojowy dla Syrii. Przewidywał on m.in. oddanie władzy przez prezydenta Baszara el-Asada wiceprezydentowi kraju oraz utworzenie tymczasowego rządu jedności narodowej. Ponadto ogłoszono, ze o miesiąc przedłużono misję obserwatorów, której mandat wygasł 19 stycznia. 23 stycznia władze Syrii odrzuciły plan zaproponowany przez ministrów spraw zagranicznych państw Ligi w Kairze. Ponadto rząd uznał plan ten jako spisek przeciwko Syrii[234]. 24 stycznia Rada Współpracy Zatoki Perskiej (GCC) podjęła decyzję o wycofaniu swoich obserwatorów wchodzących w skład misji Ligi Arabskiej. Jednocześnie zaapelowano do ONZ o podjęcie nacisku na Syrię, by ta zakończyła represje wobec opozycjonistów[235].
26 stycznia wojska rządowe odbiły z rąk dezerterów przedmieścia stolicy - zbuntowaną Dumę. Żołnierze i agenci sił bezpieczeństwa przeprowadzali w Dumie liczne aresztowania. Dokonywali rewizji w domach cywilów, podpalili kilka budynków. W walkach zginęły 43 osoby[236]. Tego samego dnia armia dokonała ataku w Hims, które zostało ostrzelane z moździerzy. Po tym doszło do gwałtownych starć z antyrządową milicją shabbiha. Zginęło 35 osób, w tym wiele dzieci[237].
27 stycznia w Mazairib nieopodal Dary, w dwóch zamachach zginęło 12 funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa. 28 stycznia rebelianci dokonali serię ataków na siły narodowe. Na drodze łączącej przedmieście stolicy Dumę z miastem Adra, dezerterzy zaatakowali autobus przewożący wojskowych. Zabito sześciu żołnierzy w tym wysokiego rangą oficera. Do walk między stronami doszło w Ar-Rastanie, gdzie część armii się zbuntowała. Rebelianci zniszczyli tam kilka pojazdów wojskowych i zlikwidowano kilka posterunków kontrolnych na drogach. Niespokojnie było w Ildibie. Doszło tam do wybuchu samochodu-pułapki na wojskowym punkcie kontrolnym, w wyniku czego sześciu żołnierzy poniosło śmierć. Tymczasem armia dokonała natarcie na wioski od Kfar Batny po Hesrine pod Damaszkiem, które zajmowała mimo oporu Wolnej Armii Syrii[238].
28 stycznia Liga Arabska zdecydowała zawiesić misję obserwatorów ze względu na nasilenie się przemocy w kraju. Decyzję o wycofaniu 165 obserwatorów została ogłoszona przez sekretarza generalnego LPA Nabila al-Arabiego po konsultacjach z arabskimi ministrami spraw zagranicznych. Dzień później syryjski reżim wyraził swoje zdziwienie wobec decyzji panarabskiej organizacji i potępił nią[239].
29 stycznia doszło do bitwy w mieście Guta (10 km od Damaszku). O świcie wjechały tam autobusy i transportery opancerzone z ok. 2 tys. wojskowych, a także co najmniej 50 czołgów. W ciężkich walkach zginęło 22 osoby - 16 wojskowych, pięciu cywilów i dezerter z syryjskiej armii. W wyniku walk Wolna Armia Syrii dokonała taktycznego wycofania. Świadkowie donosili o ingresywnych walkach ulicznych i ciałach leżących na ulicach[240].
30 stycznia w mieście Talkaleh wysadzono gazociąg w powietrze. 31 stycznia siły rządowe kontynuowała ofensywę w Damaszku. Walki z okolicznych wiosek przeniosły się do stolicy. Lojaliści posuwali się w głąb położonych na wschodzie przedmieść syryjskiej stolicy. Tego dnia starcia toczyły się w trzech dzielnicach. W dzielnicy Hammurija aresztowano ponad 200 osób. Wojsko użyło ciężkiej artylerii oraz czołgów. Zginęło 25 osób - 19 cywilów oraz sześciu rebeliantów[241].
Jednocześnie z ofensywą armii rządowej pod Damaszkiem, siły rebelianckie dokonały 29 stycznia ataku na Ar-Rastan. Po trzydniowych ciężkich walkach w których zginęło siedmiu cywilów, trzech dezerterów oraz pięciu żołnierzy[242], rebeliantom udało się opanować miasto[243].
1 lutego uzbrojeni mężczyźni na drodze do Damaszku zatrzymali autokar z irańskimi pielgrzymami i porwali 11 z nich. Do podobnej sytuacji doszło 26 stycznia, kiedy także uprowadzono 11 pielgrzymów. Ponadto od grudnia przetrzymywani byli irańscy inżynierowie pracujących przy budowie elektrowni w środkowej Syrii[244]. Zakładników wypuszczono pod koniec marca 2012[245].
3 lutego dezerterzy ostrzelali posterunki lojalistów w Hims, zabijając dziesięciu żołnierzy. W odpowiedzi siły rządowe dokonały szturm na miasto. Snajperzy strzelali do nieuzbrojonych cywilów. Pierwszego dnia ofensywy zginęło ponad 230 osób, a 700 odniosło obrażenia[246]. Mimo krwawej masakry w Hims, 4 lutego Rosja oraz Chiny zablokowały projekt rezolucji na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa ONZ. Było to drugie weto tych państw na forum RB ONZ ws. rezolucji potępiającej działania władz Damaszku. Projekt rezolucji zakładał wezwanie syryjskiego prezydenta do ustąpienia oraz potępienie reżimu. Po wecie stałych członków RB ONZ, w stronę Moskwy oraz Pekinu zaadresowano falę krytyki. W ocenie opinii międzynarodowej, kraje te niweczyły wysiłki na rzecz rozwiązania syryjskiego konfliktu[247].
Mimo oburzenia areny międzynarodowej, postawą syryjskich sił bezpieczeństwa, wojsko 6 lutego ponownie zbombardowało ludność w Hims. W wyniku ataku snajperów zginęło 98 osób, z czego zdecydowaną większość stanowili cywile. Ponadto na miasto spadło ponad 300 rakiet[248]. Tego samego dnia rebelianci ogłosili, iż rozpoczęli prace nad utworzeniem Najwyższej Rady Rewolucyjnej, która miała zastąpić Wolną Armię Syrii. Na czele Rady stanął Mustafa Ahmed el-Szejk. Był on najwyższym stopniem wojskowy, który wystąpił z szeregów armii narodowej i przystąpił do buntowników. Schronienie znalazł w Turcji[249].
W kolejnych dniach armia kontynuowała ciężki ostrzał dzielnic mieszkalnych w wyniku czego śmierć poniosły dziesiątki cywilów. Miasto było pozbawione elektryczności i łączności. Podczas walk używano wyrzutni rakietowych, moździerzy, a także czołgów. Źródła wywiadowcze izraelskiego portalu Debeka doniosły, iż w Hims obecni byli brytyjscy oraz katarscy komandosi. Nie brali oni jednak udziału w walkach, tylko pełnili tam funkcje instruktorów taktycznych. Zarządzali oni liniami łączności rebeliantów i pośredniczyli w przekazywaniu próśb opozycji o broń, amunicję i wsparcie logistyczne[250].
10 lutego doszło do potężnej podwójnej eksplozji samochodu-pułapki w mieście Aleppo w której zginęło 28 osób, a 175 odniosło obrażenia - zarówno cywile jak i funkcjonariusze sił bezpieczeństwa. Do zamachu doszło w pobliżu budynku wojskowego i siedziby sił bezpieczeństwa. Państwowa telewizja za zamach obarczyła zorganizowane grupy terrorystyczne. Z kolei rebelianci obwinili siły reżimowe odpowiedzialnością za zamach. Natomiast amerykańskie źródła, doniosły, iż za zamachem w Aleppo oraz wcześniejszymi w Damaszku stała Iracka Al-Kaida, która po opuszczeniu Iraku przez wojska amerykańskie w grudniu 2011 uaktywniła się i dążyła także do destabilizacji Syrii[251][252].
Tymczasem do otoczonego Hims wjechały czołgi od zachodniej dzielnicy Inshaat, kierując się do Baba Amro. Od rana trwał ostrzał rakietowy dzielnic mieszkalnych. W walkach zginęło pięciu rebeliantów[253]. 11 lutego w intensywnym ostrzale dzielnicy Baba Amro zginęło 12 cywilów[254]. Oprócz tego do starć doszło w Darze (13 zabitych). W całym kraju zginęło ponad 30 osób[255]. Jednocześnie walki trwały w innym bastionie rebeliantów - Zabadani. Do oblężonego miasta wjechał opancerzony konwój wojsk rządowych, mimo wcześniejszego zawartego porozumienia z bojownikami[256].
12 lutego w Hims operowały czołgi T-72, odpalano rakiety, które spadały na dzielnicę Baba Amro. W oblężonym mieście zginęło 14 cywilów. Walki wznowiono w Hamie[257]. 14 lutego rebelianci odparli naziemną ofensywę wojska w Baba Amro, niszcząc cztery czołgi[258].
13 lutego armia podjęła szturm na Ar-Rastan, kontrolowany przez rebeliantów. Atak został odparty przez powstańców, w wyniku czego zginęło troje żołnierzy[259]. 14 lutego wojskowi podjęli atak na miasto Hama. Cztery dzielnice tego miasta były ostrzelane przez pancerną brygadę z z pojazdów opancerzonych i dział przeciwlotniczych[260]. Równocześnie działania przeciwko rebeliantom podjęto w prowincji Idlib, gdzie zabito 54 osoby[261]. Natomiast 16 lutego rozpoczął się szturm na Darę. Zaatakowane przez lojalistów został trzy dzielnice al-Balad, al-Mahatta i as-Sad kontrolowane przez rebeliantów. W odwecie powstańcy ostrzeliwali punkty kontrolne oraz posterunki policji i wojska[262]. Tego samego dnia doszło do potyczki w Kfar Nubouzeh pod Hamą. Zginęło w niej 14 osób[263]. Walki trwały także w Hims i Hamie[264].
Kolejna seria ciężkich walk w Hims trwała od 16 lutego do 20 lutego. 17 lutego w wyniku działań armii rządowej zginęły 41 osób. Wojsko nieustannie prowadziło ostrzał rakietowy, moździerzowy i artyleryjski. Z kolei w mieście Jassem w prowincji Dara syryjskie siły bezpieczeństwa rozstrzelały dwunastu pojmanych buntowników. Do demonstracji cywilów doszło w Darze oraz Damaszku. W pierwszym z tych miast bezpieka zabiła czternastu cywilów, natomiast w stolicy dziewięciu[265].
19 lutego do miasta Atareb pod Aleppo wjechały czołgi sił rządowych. Tego dnia w całym kraju zginęły 23 osoby[266]. 21 lutego wieczorem w prowincji Idlib w wioskach Idita, Iblin i Balszon żołnierze zastrzelili na ulicach i w domach cywilnych 27 młodych mężczyzn[267]. Potężny atak artyleryjski wznowiono w Hims, gdzie kilka pocisków artyleryjskich trafiło w budynki mieszkalne, w wyniku czego zginęło 40 osób[268]. Partyzanci zaatakowali miasto Al-Qusayr, leżące na południe od Hims. Zabito 30 żołnierzy rządowych[269]. Dzień później w szturmowanym Hims zginęło dwóch dziennikarzy wojennych - Amerykanka Marie Colvin, pracująca dla brytyjskiego Sunday Timesa oraz francuski fotoreporter Rémi Ochlik, laureat nagrody World Press Photo. Tym samym liczba zabitych dziennikarzy w Syrii wzrosła do trzech[267].
Według raportu ONZ z 23 lutego, wojsko Assada strzelało do nieuzbrojonych kobiet i dzieci, ostrzeliwało z rakiet cywilne osiedla oraz torturowało rannych w szpitalach. Wszystko to działo się pod rozkazami najwyższych dowódców w państwie[270]. W dniu opublikowania raportu w kraju zginęło 101 osób z tego 47 podczas operacji wojska w prowincji Idlib[271]. Kolejnego dnia w solidarności z cywilami bombardowanymi w Baba Amro, w dużych syryjskich miastach doszło do protestów. Armia je krwawo tłumiła - zginęło ponad 50 osób[272]. 24 lutego, kiedy w Tunisie obradowała konferencja Przyjaciół Syrii, zginęło aż 103 osoby w tym 14 dzieci. Najwięcej 36 osób śmierć poniosło, w szturmowanym Hims, natomiast a w prowincji Hama poległy 32 osoby. Pozostałe osoby zginęły na terenie całego kraju od kul sił bezpieczeństwa[273]. Ponadto rebelianci zdobyli tego dnia kontrolę nad miastem Al-Qusayr[269]. 25 lutego w wyniku przemocy w całym kraju zginęło 95 osób, w tym 72 cywilów i 23 żołnierzy. Ciężkie walki toczyły się w Hims, Hamie oraz Idlib[274].
26 lutego 2012 w Syrii odbyło się referendum ws. nowelizacji konstytucji. Głosowanie odbyło się w cieniu walk w kraju. Opozycja wezwała do bojkotu referendum, które zostało okrzyknięte farsą. Referendum zostało skrytykowane przez zachód. Reforma konstytucyjna, nad którą mieli wypowiedzieć się obywatele miała obejmować wprowadzenie systemu wielopartyjnego, w wyniku czego przełamana mogła zostać hegemonia rządzącej partii Baas. Ponadto Assad zaproponował utworzeniu rządu koalicyjnego, w skład którego weszłaby opozycja oraz przeprowadzenie w 2012 wyborów parlamentarnych. Utrzymana miała być za to silna pozycja prezydenta. Jego kadencja miała zostać ograniczona do dwóch, jednak zapis ten nie obejmował rządzącego prezydenta. W liczącym ponad 22 mln ludzi kraju do głosowania uprawnionych było ponad 14 mln obywateli w wieku powyżej 18 lat[275].
W czasie głosowania trwał ostrzał moździerzowy Hims w wyniku czego życie straciło dziewięciu cywilów. Równocześnie trwały walki partyzantów z lojalistami. Życie straciło czterech żołnierzy. Ciężkie walki artyleryjskie toczyły się w Darze. Zginęło troje żołnierzy oraz dwóch cywilów. Do aktów przemocy doszło w wielu regionach kraju. Łącznie w dniu referendum śmierć poniosły ponad 22 osoby[275].
Przy frekwencji wynoszącej 57,4%, 89,4% głosujących opowiedziało się za zmianami w konstytucji[276]. 27 lutego pracownicy Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża zdołali przesłać mieszkańcom Hamy pomoc humanitarną. Zapasy jedzenia i pomoc w innej formie była przeznaczona dla 12 tys. cywilów. Czerwony Krzyż usiłował dostać się do Hims, gdzie sytuacja humanitarna była dramatyczna, jednakże ciężkie walki uniemożliwiały pracę wolontariuszom[277].
27 lutego zabito 135 osób. Najwięcej ludzi zginęło w bombardowanym Hims, gdzie doszło do masakry uciekinierów z Baba Amro. 64 osoby zostały zastrzelone na jednym z wojskowych punktów kontrolnych, gdy próbowały wydostać się z ostrzeliwanej dzielnicy Hims. Wśród ofiar były kobiety, dzieci i dezerterzy z armii[278]. Jednocześnie ciężkie walki toczono w rejonie miast Sarmin i Idlib[279]. W nocy z 28 na 29 lutego w Hims rozpoczął się szturm sił pancernych na dzielnicę Baba Amro. Armia przejęła wskutek niego kontrolę nad tą dzielnicą, będącą pod nieustannym ostrzałem od ponad trzech tygodni[280]. 1 marca rebelianci zarządzili taktyczny odwrót z dzielnicy zdobytej przez 4. Dywizję Pancerną[281]. Rząd zgodził się by do Baba Amro mogły wjechać organizacje pomocowe[282], jednak 3 marca zostały one zablokowane z powodu rzekomego zaminowania miasta. Na pomoc humanitarną czekało 4 tys. cywilów. Tego samego dnia wznowiono sporadyczny ostrzał Baba Amro[283]. Dopiero 5 marca pomoc dotarła do dzielnic Inszaat i Tawzii[284], z kolei do Baba Amro 7 marca[285].
3 marca w Darze doszło do wybuchu samochodu-pułapki pod punktem wojskowym. Zginęło siedem osób, osiem innych zostało rannych. Jednocześnie pod Darą w miejscowości Herak trwała potyczka rebeliantów z armią. Zginęło sześciu żołnierzy, a dziewięciu odniosło rany[283]. W nocy z 4 na 5 marca powstańcy przeprowadzili skoordynowane ataki na zapory drogowe wzniesione przez armię w mieście Dara. Po tym wydarzeniu wybuchły gwałtowne walki między stronami. W starciu z rebeliantami wojsko użyło czołgów oraz snajperów[286].
Po zakończeniu miesięcznej operacji w Baba Amro, która kosztowała życie ok. 700-1000 osób[287], siły pancerne skierowały swoją ofensywę na Ar-Rastan, w celu jego odbicia. Miasto to było bombardowane od 4 marca. Siły przerzucono także w kierunku miasta Idlib[288]. 9 marca rozpoczęła się operacja wojsk syryjskich w górskich rejonach miasta Idlib. 10 marca wieczorem armia po szturmie zajęła znaczną część miasta, leżące na północnym zachodzie kraju. Po ciężkich walkach artyleryjskich do miasta wjechały transportery opancerzone. Poległo 16 bojowników i czterech żołnierzy, a pięciu zostało pojmanych przez powstańców. W samym mieście zginęło także 46 cywilów[289][290]. Na mapach satelitarnych widoczne było, iż obwodnica Idlib była odsadzona przez kolumny wojskowych i punkty kontrolne. Idlib postawiono w stan oblężenia[291]. Obok dostępny jest schemat rozmieszenia wojsk wokół Idlib.
11 marca w całym kraju zabito 80 osób, najwięcej w prowincji Idlib i Hims[292]. 12 marca w dzielnicach Hims - Karm El-Zejtun i El-Adawije, znaleziono ciała co najmniej 47 osób - 26 dzieci i 21 kobiet. Lojalne wobec reżimu milicje zasztyletowały ofiary lub podcięły im gardła[293]. Ponadto podczas operacji w Idlib zginęły kolejne 25 osoby[294]. Zaginęli tam dwaj tureccy korespondenci wojenni[295] (uwolnieni ostatecznie 12 maja 2012)[296]. 13 marca armia nadal ostrzeliwała z pobliskich wzgórz Idlib, a także pobliskie miasta Al-Bara oraz Dżabal Al-Zawija. W wyniku toczących się walk rebelianci zarządzili ewakuację swoich oddziałów, poddając ostatecznie Idlib wojskom reżimowym[297]. W odwecie rebelianci zaatakowali punkt wojskowy w Maarrat an-Numan, zabijając 10 żołnierzy[298].
Przez dokładnie rok powstania wg Syryjskiego Obserwatorium Praw Człowieka w Syrii zginęło 9 113 ludzi, w tym 6 645 cywilów, 1 991 żołnierzy i członków sił bezpieczeństwa oraz 471 rebeliantów[299]. W dniach 15-16 marca w największych miastach Syrii zorganizowano wiece antyprezydenckie. Demonstranci domagali się międzynarodowej interwencji. W stolicy odbyła się także manifestacja zwolenników Assada. Pierwszego dnia protestów zabito 55 cywilów (z tego 45 w Idlib, gdzie znaleziono 23 ciała z śladami tortur oraz egzekucji), a drugiego dnia demonstracji zginęło 46 cywilów[300][301].
17 marca w Damaszku doszło do podwójnego zamachu terrorystycznego w pobliżu siedziby wywiadu oraz głównej siedziby policji. W wyniku eksplozji bomb umieszczonych w samochodach zginęło 27 osób, a 140 odniosło rany[302]. Dzień później wybuch samochodu-pułapki miał miejsce w Aleppo, gdzie zginęły trzy osoby, a 25 osób zostało rannych[303].
18 marca armia za pomocą czołgów podjęła od północy szturm na Dajr az-Zaur, które w dużej części było kontrolowane przez rebeliantów. Zginęło 25 osób, w tym pięciu żołnierzy, a 33 zostały ranne. Ciężkie walki kontynuowano dnia następnego, gdyż powstańcy wyposażeni w broń lekką stawiali opór[304]. W związku z tym 20 marca rebelianci ewakuowali się z Dajr az-Zaur, obawijając się wielkiej ofensywy i masakry cywili[305]. 19 marca rozpoczęły się także walki w Damaszku. Starcia wstrząsnęły dzielnicą El-Mezze. Natomiast w dzielnicy Al-Kalmoun zdezerterowało ponad 200 żołnierzy[306].
23 marca jeden z syryjskich pilotów, który otrzymał rozkaz ostrzelania z powietrza demonstrantów w Aleppo, zdezerterował i uciekł do Turcji. Przez ucieczką ostrzelał budynki rządowe w Aleppo. Niezależnie od incydentu, demonstracjach w całej Syrii dniach 20-23 marca zginęło 223 osób[307]. Do demonstrantów strzelano między innymi ze śmigłowców oraz samolotów. Doszło też do kilku starć armii powstańczej z wojskami rządowymi. 24 marca siły reżimowe ostrzelały z pocisków moździerzowych dzielnicę Hims - Chaldiję, która była kontrolowana przez powstańców. Zginęły tam 24 osoby[308]. Armia podjęła także szturm na Sarakeb w prowincji Idlib, gdzie wjechały 26 czołgów[309].
W dniach 24-27 marca w Syrii zginęło 250 osób[310][311][312][313]. W tym czasie toczono walki pod Zabadani i obrzeżami Damaszku, formalnie kontrolowane przez rząd, jednakże pojawiały się tam ogniska oporu[312]. Armia zdobyła także w tych dniach Sarakeb[314]. 27 marca miała miejsce wizyta Baszara al-Assada w spacyfikowanym Baba Amro. W ocenie komentatorów, Assad tą wizytą chciał pokazać, iż stłumił rewolucję i kontroluje sytuacje w kraju. Podczas jego wizyty doszło do strzałów w kierunku jego konwoju[315]. W czasie pobytu prezydenta w Hims, trwał ciężki ostrzał pozostałych dzielnic kontrolowanych przez powstańców. Z kolei w czasie walk na północy kraju syryjska armia w pościgu za rebeliantami wtargnęła na terytorium Libanu, gdzie żołnierze zniszczyli budynek gospodarczy, w którym schronili się rebelianci[316].
28 marca dwóch brytyjskich dziennikarzy algierskiego pochodzenia zostało zabitych na północy kraju przez prorządową milicję szabiha[317]. W dniach 28-31 marca zginęło 185 osób. Siły rządowe prowadziły swoje operacje odwetowe w Hims, Hamie, Idlib, Aleppo, Darze, Dajr az-Zaur oraz w okolicach Damaszku[318]. W pierwszych czterech dniach kwietnia 2012 zginęło 391 cywilów[319]. Armia w myśl planu Annana zaczęła się wycofywać z spokojnych miast, gdyż 10 kwietnia miał zostać wprowadzony rozejm, jednak w zbuntowanych miejscach trwał nadal ciężki ostrzał[320]. Chodzi tu głównie o Hims, Zabadani, przedmieścia Damaszku czy miasta prowincji Idlib. 20 żołnierzy zginęło w potyczce 3 kwietnia w Taftanaz pod Idlib[321].
5 kwietnia armia podjęła nową ofensywę w kilku miejscach, która na celu miała zajęcie jak największego obszaru przed planowanym wdrożeniem zawieszenia broni. Siły rządowe nad ranem zbombardowały miasto Hraytan pod Aleppo. Trzy godziny później do akcji przystąpiło wojsko naziemne. Walki spowodowały ucieczkę do Turcji 2,5 tys. cywilów[322]. Liczba uchodźców syryjskich na terenie Turcji osiągała 21 tysięcy osób. Równolegle starcia trwały na obrzeżach Damaszku[323]. Ostrzały miały miejsce także w Hims i Darze. Siły pancerne szturmowały także kilka wiosek na południu kraju. Z kolei reżim poinformował, że zaczął wycofywać się z Dary, Idlib i Zabadani[324].
6 kwietnia dziesiątki tysięcy ludzi wyszło na ulice na znak protestu wobec działaniom reżimu. Siły bezpieczeństwa ostrzelały manifestujących w Dumie pod Damaszkiem, w Hamie i w Idlibie, w wyniku czego zginęło 52 cywilów[325]. Ponadto siły pancerne ostrzelały rebeliantów w Hims i Ar-Rastan[326]. 6 kwietnia armia podjęła szturm na Latamna w prowincji Hama. W wyniku toczących się walk i bombardowań do 9 kwietnia zginęło 120 osób w tym 82 cywilów[327][328]. Armia spacyfikowała w tych dniach także Taftanaz i wioskę Kill, gdzie zabito 100 osób[329]. 8 kwietnia armia prowadziła operację w wioskach przy granicy z Turcją. Ponadto za pomocą 90 czołgów i wozów pancernych ostrzelano Idlib[330]. W dniach 5-8 kwietnia w Syrii zginęło 340 osób[331][332]. Dzień przed planowanym wprowadzeniem rozejmu, doszło także do zbrojnych incydentów doszło na granicy Syrii z Turcją i Libanem. Wojsko ostrzelało obozy dla uchodźców znajdujące się po tureckiej stronie granicy. Strzały zabiły także libańskiego kamerzystę, kręcącego walki z terytorium Libanu[333]. W trakcie toczących się walk w Hims, Aleppo, Idlib, pod Hamą i Damaszkiem zginęło w sumie 160 osób[334].
5 kwietnia do Damaszku przybyła misja przygotowawcza do przyjazdu obserwatorów ONZ, która negocjowała z władzami Syrii warunki przysłania do kraju od 200 do 250 obserwatorów ONZ, po wprowadzeniu 10 kwietnia zawieszenia broni[335]. 8 kwietnia syryjski rząd zażądał od rebeliantów pisemnej gwarancji, iż powstrzymają się od ataków partyzanckich po wprowadzeniu rozejmu i wycofaniu się w wojsk z miast. Reżim chciał tym samym zdobyć pewność, że po wycofaniu się z spacyfikowanych miast, nie powrócą do nich rebelianci[336]. Rebelianci chcieli przestrzegać zawieszenia broni, nawet w przypadku jeśli wojska rządowe nie wycofają się z miast[337].
10 kwietnia o godz. 6:00 (5:00 czasu polskiego) rozpoczęło się zawieszenie broni w Syrii ze strony sił rządowych. Od tego momentu, siły Assada, miały zaprzestać używania ognia i wycofać swoje siły z miast. Jednakże rozejm nie był przestrzegany, gdyż rano armia nadal kontynuowała ostrzał dzielnic Hims, Hamy i obrzeży stolicy, wbrew zapisom planu pokojowego[338][339]. 11 kwietnia w aktach przemocy zginęło niemal 100 osób. Działania były prowadzone w Hamie, Hims oraz Ar-Rastanie[340][341].
12 kwietnia o godz. 6:00 (5:00 czasu polskiego) nastąpił drugi termin zawieszenia broni. Tego dnia nie odnotowano większych działań wojskowych oprócz czterech incydentów, jednakże zginęło kilkanaście osób[342][343]. Mimo teoretycznego zaprzestania operacji militarnych, armia nie wycofała się z miast. Zastrzeżono, że do tego dojdzie, kiedy w kraju przywrócone zostanie bezpieczeństwo. Rano 13 kwietnia doszło do walk między rebeliantami i wojskiem w prowincji Idlib. W wielu miastach doszło do wielotysięcznych antyrządowych demonstracji. 14 kwietnia doszło do najpoważniejszego incydentu od formalnego zawieszenia broni. W nocy armia ostrzelała dzielnicy Hims, Dżuret al-Szija i Al-Karadis. Walki odnotowano w Idlib i Aleppo[344]. 15 kwietnia odnotowano kolejne poważne naruszenia zawieszenia broni. Ciężki ostrzał prowadzony był w Hims. Pociski spadały tam z częstotliwością sześciu na minutę[345].
Po przyjęciu rezolucji RB ONZ o misji obserwatorów, do Damaszku przybyło pierwszych pięciu wysłanników ONZ wchodzących w skład misji UNSMIS (United Nations Supervision Mission in Syria). Syryjskie władze po powitaniu, ogłosiły, iż nie zapewniają obserwatorom bezpieczeństwa w kraju. Ponadto reżim zarezerwował sobie prawo odmawiania wpuszczenie wysłanników ONZ w zależności od ich narodowości[346]. Obserwatorzy rozpoczęli swoją pracę 16 kwietnia, jednak nie wyruszyli jeszcze w strefy konfliktu. Nim wysłannicy mogli rozpocząć patrolowanie miast, musieli przeprowadzić negocjacje z władzami syryjskimi, sporządzić i podpisać protokół. Od 12 do 15 kwietnia w okresie obowiązywania teoretycznego rozejmu zginęło co najmniej 85 osób[347][348].
16 kwietnia ciężkie walki wybuchły w Idlib. W przeciągu dwóch dni zginęły tam 93 osoby. Ponadto pod Damaszkiem i na południu kraju doszło do potyczek wrogich stron, a Hims było nadal nękane ostrzałem rakietowym[349][350]. 17 kwietnia był najkrwawszym dniem od czasu wprowadzenia nietrwałego rozejmu. W wyniku operacji w Idlib i Hims zginęło 74 osób[351]. 19 kwietnia 2012 Syria podpisała z ONZ protokół o misji obserwatorów monitorujących zawieszenie broni[352]. 20 kwietnia 2012 w wiosce Al-Kunajtira zdetonowano bombę przydrożną, w wyniku czego zginęło 10 żołnierzy.Wojsko stłumiło kilka demonstracji na ulicach syryjskich miast[353].
21 kwietnia 2012 kiedy obserwatorzy ONZ przyjechali do Hims, ustał ostrzał miasta. Czołgi były wycofywane z ulic i umieszczane w bazie policyjnej. Według opozycjonistów działania te przeprowadzono by sprawić wrażenie, że rząd przestrzega warunków zawieszenia[354]. 22 kwietnia 2012 obserwatorzy wizytowali Hamę, a dzień później po ich wyjeździe siły rządowe dopuściły się masakry cywilów w Hamie, gdyż w wyniku ostrzału artyleryjskiego zginęło 50 osób[355]. W czasie ostrzału Hamy, obserwatorzy przebywali w Zabadani[356].
25 kwietnia 2012 obserwatorzy odwiedzili Idlib[357]. Tymczasem w Hamie kontynuowana była masakra. W ciężkim ostrzale artyleryjskim dzielnic mieszkalnych poległo 70 osób. Kilka domów na południu miasta w dzielnicy Maszaa at-Tajar zostało zniszczonych przez ogromną eksplozję. Pojawiły się doniesienia, iż na miasto spadła rakieta Scud[358]. 27 kwietnia 2012 wysłannicy ONZ wizytowali Darę. W międzyczasie w Damaszku doszło do zamachu samobójczego w wyniku, którego zginęło 11 osób[359]. 29 kwietnia 2012 do Damaszku przybył norweski generał Robert Mood, który przejął dowództwo nad misją obserwacyjną[360].
W nocy z 27 na 28 kwietnia 2012 rebelianci z morza ostrzelali oddział wojska syryjskiego w pobliżu portu Latakia. To pierwszy atak rebeliantów z morza podczas tej wojny domowej. Bojownicy podpłynęli do portu na małych morówkach i znienacka otworzyli ogień. W ataki zginęło kilku żołnierzy i rebeliantów. 28 kwietnia 2012 na morzu libańskie służby bezpieczeństwa zatrzymały statek "Lutfallah II" na którego pokładzie znaleziono trzy kontenery wyładowane karabinami, wyrzutami granatów przeciwpancernych i amunicji. Jednostka płynęła z libijskiego Trypolisu do portu Trypolis w Libanie, który był jednym z centrów zaopatrzeniowych dla syryjskiej rebelii. [360][361].
30 kwietnia 2012 do zamachu bombowego doszło w Idlibie. Atak wymierzony był w pobliżu kwatery głównej służb wywiadowczych sił powietrznych w wyniku czego zginęło ponad 20 osób.[362]. Według raportu ONZ z 1 maja 2012 wojsko syryjskie nadal utrzymywało ciężką broń w miastach, a od czasu wprowadzenia zawieszenia broni zginęło 34 dzieci[363]. Z kolei Lokalne Komitety Koordynacyjne informowały o 1110 zabitych dzieciach od początku wojny[364]. ONZ poinformował, iż do końca maja 2012 zostanie osiągnięta kwota 300 obserwatorów. Władze syryjskie odmówiły wiz wielu obserwatorom ONZ, co komplikowało przebieg misji. Według raportu ONZ w Syrii od czasu wprowadzenia zawieszenia broni zginęło 34 dzieci[365].
2 maja 2012 pod Aleppo partyzanci zorganizowali zasadzkę na patrol wojskowy, zabijając w niej 15 żołnierzy. Wśród zabitych było dwóch oficerów armii syryjskiej oraz dwóch rebeliantów[366]. Łącznie tego dnia zginęło 30 osób[367]. Dowódca misji UNSMIS gen. Robert Mood powiedział, że w miejscach gdzie przebywali obserwatorzy było spokojnie, jednakże armia nie wycofała się z głównych miast, trwały potyczki i represje, toteż rozejm nie działał sprawnie[368]. 5 maja 2012 w Aleppo w myjni samochodowej wybuchła bomba w wyniku czego zginęło pięć osób. Myjnia należała do członka prorządowych bojówek shabiha. Obserwatorzy odwiedzili miasto Al-Kasjr pod Hims[369]. W całym kraju zginęło 25 osób[370]. 6 maja 2012 na dzień przed wyborami parlamentarnymi w Syrii, wybuchły gwałtowne walki pod Dajr-az Zajr. Ponadto armia prowadziła operacje w wioskach wzdłuż granicy z Irakiem. Ciężkie walki trwały też w stolicy[371].
7 maja 2012 w Syrii przeprowadzono wybory parlamentarne, przeprowadzane co pięć lat, które zostały całkowicie zbojkotowane przez opozycję. Do wyboru 250 członków parlamentu uprawnionych było 14,8 mln osób. Do wyborów przystąpiło 12 partii, na co zezwoliło lutowe referendum. Naniosło ono poprawki do konstytucji, które umożliwiły tworzenie nowych partii politycznych i ograniczyły sprawowanie władzy przez prezydenta do dwóch siedmioletnich kadencji[372]. Nie obyło się tego dnia bez ofiar. W czasie trwania głosowania w Syrii zginęło 35 osób. Najniespokojniej było w Hims, Hamie oraz Dajr az-Zajr, gdzie ginęli cywile, którzy wpadli w zasadzkę wojska[373].
9 maja dowódca Wolnej Armii Syrii, dzień po tym jak rebelianci przyznali, iż gromadzą broń do walki przeciwko reżimowi, zagroził, iż zerwie zawieszenie broni, gdyż nie może pozostać bezczynny, wobec nieustannej, krwawej rozprawy z protestującymi[374]. Tymczasem podczas wizyty obserwatorów w Darze, doszło do silnej ekspozycji bomby podczas przejazdu konwoju. Rannych zostało ośmiu syryjskich członków eskort. Wśród obserwatorów był gen. Robert Mood i 11 innych wysłanników, jednakże nie odnieśli oni obrażeń[375].
10 maja 2012 doszło do zamachu terrorystycznego w Damaszku. W wyniku wybuchu dwóch bomb w dzielnicy Kazaz zginęło 55 osób a rannych zostało 372 osoby. Zamach wydarzył się ranem kiedy ludzie udawali się do pracy. Siły bezpieczeństwa odgrodziły miejsce eksplozji, po której nad miastem unosiły się kłęby czarnego dymu. Na miejsce ataków udał się gen. Robert Mood, który zaapelował o powstrzymanie "strasznej przemocy"[376]. Dwa dni później do przeprowadzenia zamachów przyznała się siatka Al-Kaidy - Front Zwycięstwa. Terroryści ogłosili w oświadczeniu, że dokonali zamachu w odpowiedzi na ataki sił prezydenta Baszara al-Assada na zbuntowane wobec niego miasta[377]. 11 maja 2012 władze podały, ze udaremniły kolejny zamach, tym razem w Aleppo. W mieście tym zamachowiec-samobójca przewoził samochodem 1200 kg ładunku wybuchowego[378]. Z kolei obserwatorzy odwiedzili miasto Dumair[379]. Liczba obserwatorów w połowie maja osiągnęła 150[380].
Syryjski wojna domowa miała wpływ na sytuacje w sąsiednim Libanie. W nocy z 12 na 13 maja 2012 w Trypolisie wybuchły walki między zwolennikami prezydenta Syrii a członkami sunnickiej większości. Do potyczki doszło po wymianie strzałów między armią libańską i islamistami domagającymi się uwolnienia Chadiego Al-Mawlawiego, podejrzanego przez władze o terroryzm. Na niepokoje zareagował od razu premier Libanu Nażib Mikati, który spotkał się z przywódcami religijnymi. Jednakże następnej nocy doszło do kolejnych starć w większości dzielnicy Trypolisu - Bab el-Tebbaneh, między sunnitami, a alawicką enklawą Dżabal Mohseh, Łącznie zginęły cztery osoby, a 20 zostało rannych[380]. Powtórne walki w Libanie wydarzyły się 21 maja 2012 - tym razem w Bejrucie. Starcia wybuchły po zabójstwie sunnickiego duchownego Ahmeda Abdela Wahida, uchodzącego za przeciwnika reżimu Assada. Wybuchły po tym zamieszki w których zginęły dwie osoby[381].
14 maja 2012 syryjskie siły zaatakowały Ar-Rastan, będące pod kontrolą rebeliantów. Atak rozpoczął się o godz. 3:00 w nocy (2:00 czasu polskiego), a pociski moździerzowe i rakiety spadały z częstotliwością jednej na minutę. Zginęło dziewięć osób, a 40 zostało rannych, a miasto zostało w znacznym stopniu zdewastowane. Stacjonujący w mieście bojownicy nie pozostali obojętni, odpowiedzieli ogniem zabijając 23 żołnierzy. Zniszczyli też trzy pojazdy opancerzone[380]. 15 maja 2012 w mieście Chan Szejkun wysadzono w powietrze samochód obserwatorów. Do eksplozji doszło, kiedy obserwatorzy byli poza samochodem, więc nikt nie ucierpiał. Do tego dnia w Syrii przebywało 250 obserwatorów, w tym 189 wojskowych i 61 cywilnych[382]. Siły bezpieczeństwa zabiły aż 63 osoby z czego 33 w Idlib i Chan Szejkun[383]. 19 maja 2012 do wybuchu samochodu-pułapki doszło w Dajr az-Zajr w w wyniku czego dziewięć osób zginęło na miejscu, a ponad 100 odniosło rany[384]. Dzień później wojsko zaatakowało Suran w prowincji Hama. Zabito tam 16 osób[385].
25 maja 2012 trwał intensywny ostrzał Huli niedaleko Hims. Wszystko rozpoczęło się od zaatakowania grupy demonstrantów, którzy wyszli na ulicę by okazać swój sprzeciw na sytuację w kraju. Przerodziło się to w masakrę i zbiorowe egzekucje w której zginęło co najmniej 108 osób zweryfikowanych przez ONZ, w tym 49 dzieci i 34 kobiety. Narodowa Rada Syryjska mówiła o 116 zabitych i 300 rannych[386]. Początkowo miasto zostało ostrzelano z pocisków moździerzowych i za pomocą czołgów. Zginęło wówczas 20 osób. Reszta ofiar to cywile zabici w zbiorowej egzekucji przez milicję szabiha w wiosce Taldu na obrzeżach Huli. Były to największe masowe egzekucje w czasie wojny domowej[387].
Opozycjoniści zarzucili obserwatorom ONZ bierność. Pomimo tego, iż przebywali w Hims, nie przybyli do Huli by przyczynić się do przerwania zbrodni. Obserwatorzy przybyli dopiero, po zakończeniu ostrzału, kiedy ciała pomordowanych złożono z jednym meczetów. ONZ potwierdziło, iż za masakrą stało wojsko i oddziały szabiha, odpowiedzialne za egzekucje. Syryjski rząd obwił winą za masakrę terrorystów, nie biorąc na siebie żadnej odpowiedzialności[388][389][390].
Prócz masakry w Huli, 25 maja 2012 zginęło także 43 innych osób. Ofiary to głównie ludzie, którzy zostali zastrzeleni na ulicach syryjskich miast, którzy protestowali przeciwko masakrze w Huli[391]. Niespokojnie wówczas było zwłaszcza w Hamie, gdzie 27 maja 2012 doszło do masakry w której zabito 41 cywilów. Doszło do tego, gdy rebelianci ostrzelali posterunki drogowe i inne pozycje sił rządowych. W odpowiedzi armia odpowiedziała ogniem artyleryjskim i czołgowym. Według Rady Rewolucyjnej Hamy, wśród ofiar śmiertelnych było pięć kobiet i ośmioro dzieci[392].
Syryjska opozycja skupiła się wokół niezadowolonego z sytuacji w kraju społeczeństwa, które pod wpływem Arabskiej Wiosny wyszło na ulice miast. Przez pierwsze miesiące powstania opozycjoniści nie byli skupieni wokół żadnej organizacji. Były to spontaniczne wielotysięczne demonstracje, a syryjski ruch oporu nie był jednolity. Wraz z gwałtownie powiększającą się liczbą ofiar cywilnych, w wyniku pacyfikowania miast przez siły bezpieczeństwa, dochodziło do buntów w szeregach armii narodowych. Z czasem coraz większa ilość oficerów syryjskich wypowiadała władzy nieposłuszeństwo i przechodziła w szeregi opozycji.
Inspiracją do zjednoczenia się syryjskiej opozycji, była Libijska Rada Narodowa, która w 2011 walczyła i obaliła Muammara al-Kaddafiego. Jednak nim doszło do powołania podobnej Rady, wobec coraz cięższych ataków armii zadawanych opozycjonistom na ulicach miast, 29 lipca 2011 grupa siedmiu zbuntowanych oficerów armii narodowej powołała Wolną Armię Syrii (WAS), która za zadanie miała chronić syryjskich demonstrantów. Od tego momentu dezerterujący żołnierze z armii Baszara al-Assada, byli zrzeszani wokół formacji opozycyjnej, której dowódcą został Rijad al-Asad. Był to faktyczny początek zbrojnego ruchu oporu w Syrii[121].
Po tym wydarzeniu coraz większa rzesza buntowników zasilała zbrojną organizację powstańców. W pierwszych tygodniach od powołania WAS, liczba członków liczyła ok. 1 tys., natomiast w grudniu 2011, w szeregi rebeliantów wstąpiło 25 tys. zbuntowanych żołnierzy i ochotników. Najwyżsi rangą wojskowi, którzy przyłączyli się do rebelii znajdowali schronienie na terytorium Turcji. WAS została podzielona na 22 bataliony, które podjęły w całym kraju działalność partyzancką. Rebelianci byli uzbrojono w to co zabrali ze sobą podczas dezercji. Początkowo buntownicy atakowali patrole i konwoje lojalistów. Dochodziło do ataków bombowych wymierzonych w armię narodową oraz organizowano zasadzki na zasadzie ataku i ucieczki. Ponadto buntownicy prowadzili kampanię zachęcającą byłych kolegów wojskowych przystąpienia w szeregi ruchu powstańczego[393].
Jednak rola WAS nie ograniczyła się do działań partyzanckich. W miastach takich jak Dajr az-Zaur, Ar-Rastan dochodziło do walnych bitew z lojalistami. Lotnictwo syryjskie bombardowało rebeliantów w miastach Hama, Hims, Ar-Rastan, Dajr az-Zaur i Dara, tak więc opozycjoniści wystąpili do areny międzynarodowej o wprowadzanie w Syrii strefy zakazu lotów. NATO jednak po zakończeniu operacji w Libii odrzuciło możliwość interweniowania w Syrii. Do pierwszych wzmożonych skoordynowanych działań WAS doszło w okresie listopad-grudzień 2011[394].
.jpg)
Z kolei jeśli chodzi o przedstawicielstwo syryjskiej opozycji, to do pierwszych konferencji przeciwników reżimu dochodziło w sierpniu 2011 w Turcji, która była głównym sojusznikiem syryjskiej opozycji. Owocem tego było powołanie 23 sierpnia 2011 przez grupę 115 opozycjonistów w Stambule Rady Narodowej. Rada miała koordynować opór przeciwko reżimowi. Początkowo Rada nie wyłoniła swego przewodniczącego[151]. Został nim 29 sierpnia 2011 syryjski polityk Burhan Ghaljun[152]. Do końca stycznia 2012 Syryjska Rada Narodowa została uznana przez 12 krajów za jedynego legalnego przedstawiciela władzy Syrii (Libia, Francja, Stany Zjednoczone, Hiszpania, Bułgaria, Tunezja, Belgia, Kanada, Niemcy, Włochy, Holandia, Turcja).
Po nałożeniu sankcji przez Ligę Państw Arabskich na Syrię w listopadzie 2011, pojawiła się kwestia dozbrajania rebeliantów. Wobec przyjętych sankcji gospodarczych sąsiednie kraje Syrii dokonały mobilizacji armii na wypadek agresji. Nowe władze Libii i Katar ogłosiły gotowość przerzutu broni i ochotników dla Wolnej Armii Syrii, tak jak miało to miejsce w Libii. Ostrożnie do tego procederu podchodziły kraje zachodnie i USA, które twierdziły, iż dozbrajanie rebeliantów pogrąży Syrię w odmętach długiej i krwawej wojny domowej[395].
Raport ONZ z końca lutego 2012 potępił metody stosowane przez siły rządowe, dokonujących masakr na cywilach, jednakże wypunktowano przypadki pogwałcenia praw człowieka przez opozycjonistów. Rebelianci dopuścili się m.in. egzekucji żołnierzy sił rządowych lub domniemanych członków prorządowych bojówek, jednak na skalę nieporównanie mniejszą niż lojaliści Assada[270]. Te same zarzuty powtórzył Human Rights Watch w swoim marcowym raporcie[396]. W wywiadzie dla niemieckiego dziennika Der Spiegel jeden z rebeliantów przyznał, ze był egzekutorem i zabijał pojmanych żołnierzy oskarżonych o morderstwa na cywilach[397].
8 marca członek syryjskiego rządu wiceminister ds. ropy naftowej i bogactw naturalnych Abdo Hussameddin zrezygnował z piastowanego stanowiska i zadeklarował przyłączenie się do ruchu oporu[398]. Natomiast 13 marca czołowy syryjski dysydent Hajsam al-Maleh odszedł z Narodowej Rady Syryjskiej. Swoją decyzję motywował brakiem przejrzystości i złą organizacją w radzie powstańczej. Zarzucił organizacji wprowadzanie chaosu i brak wytyczonych jasnych celów. Podważyło to zdolność przewodzenia rady wśród opozycjonistów[399].
Na przełomie lutego i marca w mniej niż miesiąc czasu z armii syryjskiej zdezerterowało ok. 20 tys. żołnierzy, którzy przyłączyli się do Wolnej Armii Syrii[400]. W marcu 2012 udało się zjednoczyć wszystkie jednostki rebelianckie Wolnej Armii Syrii pod dowództwem Wysokiej Rady Wojskowej w Turcji[401]. ONZ pod koniec marca 2012 podała, że rebelianci w swoje szeregi werbowali dzieci, jednak organizacja ta nie była w stanie udokumentować tych doniesień[402].
1 kwietnia 2012 podczas konferencji "Przyjaciół Syrii" w Stambule 83 delegacje państwowe uznały Syryjską Radę Narodową za jedyną, legalną przedstawicielkę władzy w Syrii. Dowódcy Wolnej Armii Syrii, podczas konferencji podjęli decyzję, iż będą płacić dezerterującym żołnierzom z wojska Assada[403].
W kwietniu 2012 WAS liczyła 50 tys. żołnierzy. Mimo marcowych porażek w Hims i Idlib, rebelianci stali się zagrożeniem dla rządu. Opozycyjne oddziały zacieśniły współpracę i koordynację swoich działań. Ustanowiły rady wojskowe w takich miastach jak Aleppo, Dera i Damaszek. Powstańcy ze względu na słabe uzbrojenie, braki w środkach komunikacji i transportu unikali bezpośrednich starć i stosowali taktykę partyzancką[404]. Bojownicy atakowali linie komunikacyjne i wojskowe konwoje za pomocą improwizowanych ładunków wybuchowych (IED), a także granatników przeciwpancernych (RPG). Dezerterzy użyli także kilkakrotnie wyrzutni pocisków przeciwpancernych[401].
W kwietniu 2012 za pośrednictwem portalu WikiLeaks wyciekło, iż amerykańska prywatna firma wojskowa SCG International, pomagała rebeliantom w dokonaniu zamachu na prezydenta Baszara. Najemnicy zorganizowali dla rebeliantów bazę rozpoznawczą w Turcji. To kolejne doniesienia o korzystaniu z usług zagranicznych firm wojskowych. W czasie bitwy o Baba Amro, rebeliantów instruowali według doniesień mediów, brytyjscy i katarscy komandosi[405].
Rebelianci borykali się z brakami w amunicji. Zaopatrywali się w nią na głównie na czarnym rynku, w Turcji, Iraku, Libanie i Jordanii, a także udokumentowane były przypadki transakcje od skorumpowanych żołnierzy wojsk reżimu. Minister spraw wewnętrznych Syrii oskarżył Turcję o dozbrajanie rebeliantów[406]. Z kolei niemieckie media zarzucały Arabii Saudyjskiej i Katarowi, że skłócały rebeliantów, gdyż kraje te przesyłały opozycjonistom pieniądze i realizowały transakcje zagraniczne na zakup broni. Tym samym powstańcy oskarżali się wzajemnie o wzbogacanie[407]. W połowie kwietnia 2012 pojawiły się doniesienia, iż rebeliantów WAS wspomagały irackie sunnickie plemiona. Organizowali oni przemyt broni z irackiej prowincji Al-Anbar. Do wschodniej Syrii dotarli także iraccy ochotnicy[408].
Broń do Syrii drogą morską szmuglowano z Libii poprzez Egipt i Liban. 28 kwietnia 2012 libańskie służby bezpieczeństwa zatrzymały statek "Lutfallah II" pod banderą Sierra Leone na pokładzie którego znaleziono trzy kontenery wyładowane karabinami, wyrzutami granatów przeciwpancernych i amunicji. Jednostka płynęła z libijskiego Trypolisu do portu Trypolis w Libanie, który był jednym z centrów zaopatrzeniowych dla syryjskiej rebelii[360]. Ponownie 7 maja 2012 libańskie władze skonfiskowały 60 tysięcy sztuk amunicji do pistoletów kaliber 9 mm i karabinów Kałasznikowa przemycanych w dwóch samochodach na włoskim kontenerowcu, który płynął z Egiptu[409]. Sami rebelianci przyznali, iż w czasie kiedy teoretycznie obowiązywał rozejm, gromadzili broń, której braki nie pozwalały na nawiązanie równej walki z siłami reżimowymi[410]. Powstańcy byli zbrojeni przez kraje Zatoki Perskiej, głównie Arabię Saudyjską i Katar w porozumieniu i koordynacji z USA. Broń w tym pociski przeciwczołgowe gromadzone były w kryjówkach pod Damaszkiem, Idlib i Zabadani[411].
Armia w przeszłości walczyła w wojnach przeciwko Izraelowi oraz w I wojnie w Zatoce Perskiej. Regularne wojsko liczyło 220 tys. żołnierzy i 300 tys. rezerwistów. Na czele syryjskiej armii stał prezydent. Wojsko było podzielone na 11 formacji - osiem Dywizji Pancernych, Gwardia Republikańska, trzy Dywizje Zmechanizowane, jedna Dywizja as-Saiqa, dziesięć Pułków Specjalnych Sił Lotniczych, cztery Brygady Piechoty, dwie Brygady Artyleryjskie, dwie Brygady Pancerne, trzy brygady typu ziemia-ziemia, trzy Brygady Obrony Wybrzeża, jedna Brygada Graniczna. Na wyposażeniu armii było ponad 10 tys. pojazdów opancerzonych z czego połowa stanowiły czołgi, niemal 5 tys. artylerii, 5 tys. pocisków ziemia-powietrze, 500 wyrzutni rakietowych[412].
Po stronie wojska walczyła alawicka prorządowa milicja paramilitarna Szabiha. Alawici działali głównie na północy kraju pod Aleppo[413]. Członkowie milicji trudzili się przemytem podczas syryjskiej okupacji Libanu (1976-2005). Na początku zrywu antyprezydenckiego, milicja została wysłana do Hims, gdzie zabijała opozycjonistów. W czasie powstania syryjskiego palili pola prawne, plądrowali domy cywilne i brali udział w pacyfikacji demonstracji[414]. W marcu 2012 milicjanci zabili dwóch brytyjskich dziennikarzy algierskiego na północy kraju[317]. Ponadto w marcu 2012 siły rządowe i milicje przeprowadzili ponad 100 samowolnych i bezprawnych egzekucji na złapanych i rannych cywilach i rebeliantach[415]. Największej masakry dopuścili się w Huli, gdzie 25 maja 2012 rozstrzelali niemal 100 osób, z czego większość stanowiły kobiety i dzieci[387].
Pomimo tego, iż Kurdowie wystąpili przeciwko syryjskiemu prezydentowi, to przywódca Partii Pracujących Kurdystanu walczących w Turcji o niepodległość Kurdystanu, poparł syryjski reżim i na wypadek tureckiej interwencji, ogłosi przystąpienie do walk po stronie Damaszku[416].
W czasie powstanie, rząd syryjski był wspierany przez Rosję. Moskwa dostarczała broń dla syryjskiego reżimu, tłumiącego powstanie, za co została skrytykowana przez Human Rights Watch. Ponadto Rosja w tandemie z Chinami blokowały rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ, które miały stanowić sankcje na Damaszek[417].
19 marca 2012 media podały, iż w porcie Tartus wylądowali rosyjscy komandosi, którzy przypłynęli tankowcem Iman wchodzącym w skład Floty Czarnomorskiej, która potwierdziła te informacje. Rosjanie przybyli do Syrii by zademonstrować rosyjską obecność w niestabilnym regionie i ewentualnie ewakuować obywateli rosyjskich, choć ONZ mówiło o poważnych konsekwencjach dla syryjskiego konfliktu[418].
Czynnego wsparcia Syrii udzielał Iran. Opozycja twierdziła, iż syryjskiej armii pomagała elitarna brygada pancerna Irańskiej Gwardii Rewolucyjne. Dezerterzy z armii, twierdzili, że z wojskiem Assada współpracowały tysiące irańskich żołnierzy. Irańskie brygady stacjonowały w Syrii od 2007. Ponadto w czasie powstania w ręce rebeliantów wpadło kilku irańskich oficerów. Rebelianci przesłali Al-Dżazirze w styczniu 2012 film z pojmanymi irańskimi najemnikami[419]. Iran wysyłał snajperów, którzy z dachów budynków strzelali do cywilów, biorących udział w demonstracjach. Opozycjoniści wielokrotnie donosili, iż w szeregach wojskowych słyszany był język perski[420][421].
Ponadto reżim Assada wpierało libańskie ugrupowanie terrorystyczne Hezbollah, które miało władzę w Libanie. Bojówki zbrojnego ramienia tego ugrupowania specjalizowały się w walkach miejskich oraz zabójstwach. Ponadto Iran i Hezbollah dostarczał sprzęt i broń dla wojska syryjskiego[420]. Oprócz tego wenezuelski rząd Hugo Cháveza wysyłał do Syrii olej napędowy warty dziesiątki milionów dolarów, który był wykorzystywany jako paliwo dla czołgów. Z kolei gaz LPG dostarczała Rosja. Inne koncerny zawiesiły współpracę z Damaszkiem[422][423].
Al-Kaida wyraziła poparcie dla syryjskiej opozycji, podobnie jak to uczyniła w innych krajach objętych Arabską Wiosną. Lider Al-Kaidy Ayman al-Zawahiri w swoim przemówieniu mówił o krwawiącej Syrii, a Baszara al-Assada nazwał rzeźnikiem. Poparcie dla rebeliantów udzielili także Hizb at-Tahrir oraz Hamas[424]. Z powodu poparcia Al-Kaidy dla rebeliantów, USA sceptycznie nastawione były do dozbrajania powstańców, gdyż wysoce prawdopodobnie było, że broń trafiała by w ręce terrorystów[425].
W Syrii czynnie działała iracka Al-Kaida, która przeprowadziła kilka zamachów terrorystycznych na cele wojska syryjskiego. Pion Al-Kaidy w Syrii, który uformował się w grudniu 2011 nazwano "Jabhat al-Nusra" (Front Zwycięstwa)[426]. Taką formę wsparcia dla syryjskich rebeliantów okazała, po wycofaniu się amerykańskich żołnierzy z Iraku w grudniu 2011. Wówczas także uaktywniła się na terenie Iraku[251]. Pierwszy zamach w Syrii miał miał miejsce 23 grudnia 2011. W wyniku wybuchu samochodu pułapki w Damaszku zginęły 44 osoby, a 166 zostało rannych. Za zamachem stali sunniccy islamiści powiązani z Al-Kaidą z Frontu al-Nusra (Front Zwycięstwa). Z kolei strona rządowa oskarżyła o przeprowadzenie zamachu powstańców, natomiast rebelianci oskarżyli rząd, by odciąć się od terrorystów[209]. Drugi zamach miał miejsce także w stolicy i wydarzył się 6 stycznia 2012. Celem ataku w którym zginęło 25 osób, a 46 odniosło rany, był autobus przewożący policjantów[223].
10 lutego 2012 doszło do potężnej podwójnej eksplozji samochodu-pułapki w mieście Aleppo. Zginęło 28 osób, a 175 odniosło obrażenia - zarówno cywile jak i funkcjonariusze sił bezpieczeństwa. Do zamachu doszło w pobliżu budynku wojskowego i siedziby sił bezpieczeństwa[251]. Trzeci zamach w Damaszku terroryści przeprowadzili 17 marca 2012. W wyniku podwójnej eksplozji samochodów-pułapek w pobliżu siedziby wywiadu oraz głównej siedziby policji zginęło 27 osób, a 140 odniosło rany. W wyniku działalności terrorystów w Syrii zginęło ponad 120 osób[302].
27 kwietnia 2012 w Damaszku doszło do zamachu samobójczego w wyniku, którego zginęło 11 osób. Eksplozja nastąpiła w pobliżu jednego z meczetów w centrum miasta, gdy wierni opuszczali świątynię po piątkowych modłach[360]. 30 kwietnia 2012 do zamachów bombowych doszło w Idlibie oraz Damaszku. W pierwszych z tych miast atak wymierzony był w pobliżu kwatery głównej służb wywiadowczych sił powietrznych w wyniku czego zginęło ponad 20 osób. Z kolei w stolicy eksplodowały ładunki wybuchowe, umieszczone w samochodzie, jednak nie było informacji o ofiarach[362].
Do największego zamachu w wykonaniu Frontu Zwycięstwa doszło 10 maja 2012. Atak miał miejsce w Damaszku, gdzie eksplodowały dwa samochody-pułapki. Potężna eksplozja, która wydarzyła się w godzinach porannego szczytu spowodowała 55 ofiar, natomiast 372 ludzi zostało rannych. Terroryści ogłosili w oświadczeniu, że dokonali zamachu w odpowiedzi na ataki sił prezydenta Baszara al-Assada na zbuntowane wobec niego miasta[377].
Siły bezpieczeństwa i wojsko od samego początku powstania dopuszczały się zbrodni przeciwko ludzkości. Przejawiało się to w zabijaniu uczestników antyrządowych demonstracji, masowych egzekucjach, aresztowaniach i stosowaniu tortur. Pierwszym symbolem uciśniętego narodu syryjskiego przez reżim Assada stał się 13-letni chłopiec Hamza Ali Al-Khatib, który przed śmiercią został brutalnie torturowany przez żołnierzy. Jego ciało z licznymi obrażeniami, poparzeniami, obciętymi genitaliami, złamanym karkiem i trzema ranami postrzałowymi zostało dostarczone jego rodzicom w maju 2011. Hamza został zatrzymany 29 kwietnia 2012 w pobliżu Dary, miasta na południu Syrii, które stało się centrum antyrządowych protestów. Przez miesiąc bliscy chłopca nie wiedzieli, co się z nim dzieje. Sprawa zamordowanego chłopca była przykładem bezwzględności i brutalności z jaką podchodziła syryjska bezpieka do opozycjonistów[427]. Prorządowa gazeta wydała artykuł w którym napisano, że nastolatek został zabity, ponieważ "chciał zgwałcić żony oficerów". Sprawa zamordowanego chłopca wywołała powszechny szok i zachęciło do dalszej walki powstańców przeciwko siłom bezpieczeństwa[428].
W czasie wojny domowej w więzieniach na masową skalę stosowano rozmaite tortury. Według Amnesty International fizyczne i psychiczne dręczenie więźniów stało się normą w syryjskich więzieniach. W zakładach karnych stosowano 31 rodzajów tortur. Podczas przesłuchań ludzi bito i rażono prądem elektrycznym[429]. 6 lipca 2011 Amnesty International wezwała ONZ do zbadania zbrodni popełnionych przez reżim Assada. W raporcie odnotowano m.in. przypadki zgonów w areszcie, tortur i arbitralnych zatrzymań, a także gaszenie przez żołnierzy papierosów na plecach zatrzymanych. Rząd twierdził, ze ludzi ginęli w miastach z rąk uzbrojonych gangów[430].
Przez dokładnie rok powstania wg Syryjskiego Obserwatorium Praw Człowieka w Syrii zginęło 9 113 ludzi, w tym 6 645 cywilów, 1 991 żołnierzy i członków sił bezpieczeństwa oraz 471 rebeliantów[431].
Liczba uchodźców syryjskich w kilku obozach na terenie Turcji osiągała w kwietniu 2012, 21 tysięcy osób[323]. Z kolei liczba migrantów wewnętrznych, którzy opuścili swoje domy z powody wojny po 13 miesiącach walk wyniosła milion osób[432]. Według raportu Human Rights Watch, wojsko podkładało miny na granicach by utrudnić ucieczkę cywilom z kraju. Jedna z takich min przeciwpiechotnych urwała nogę 15-letniemu chłopcu. Dezerterzy stopniowo usuwali miny by zapewnić bezpieczeństwo cywilom przenikającym do Turcji i Libanu[433].
Ta sama organizacja donosiła, iż w szpitalach lekarze przeprowadzali tortury na rannych cywilach. Tak było między innymi szpitalu wojskowym w mieście Hims, gdzie zwożono rannych, po czym znęcano się nad nimi. Praktyki te ujrzały światło dzienne, dzięki jednemu pracownikowi szpitala, który ryzykując życie przesłał nagranie video zachodnim mediom. To nie jedyne przypadki łamania praw człowieka w Syrii. Wojsko stosowało często zasadę odpowiedzialności zbiorowej, dokonując masowych egzekucji i aresztowań na cywilach[434]. W szpitalach panowały skandaliczne warunki humanitarne: "Miejsca ledwo starczyłoby dla pięciu osób. Pomieszczenie wypełniał smród ciał, brudu, moczu i kału. Dwie osoby dzieliły jedno małe łóżko, do którego były przywiązane. Nie mogliśmy wyjść do łazienki, ale i tak nas bili za to, że oddawaliśmy mocz do łóżek" - mówił palestyński intelektualista i pisarz Salameh Kaileh, przetrzymywany w kwietniu i w maju 2012 w więzieniach i szpitalach syryjskich. Ponadto dodał, iż w więzieniu stale go torturowano, szantażowany, zastraszany, a na noc przywiązywany do pryczy[435].
16 kwietnia 2012 Syryjskie Obserwatorium Praw Człowieka, poinformowało, iż od początku konfliktu zginęło 11 117 ludzi - 7 972 cywilów oraz 3 145 żołnierzy i dezerterów. Organizacja na potwierdzenie posiadała imienną listę zabitych i miejsca ich śmierci. Podczas opublikowania raportu w Syrii obowiązywał rozejm, jednak nadal codziennie ginęły dziesiątki osób[436].
Nałożone we wrześniu 2011 embargo na syryjską ropę naftową kosztowało kraj 4 miliardy dolarów. Takie straty oszacował w maju 2012 syryjski minister ds. ropy naftowej Sufian Alaw. Sektor paliwowy był filarem gospodarki syryjskiej. Przychód z eksportu ropy naftowej wynosił 7-8 mln dolarów dziennie. Te wpływy były kluczowe dla utrzymania rezerw walutowych, które przed wybuchem wojny były z rzędu 17 mld dolarów. Ponadto przez embargo sytuacja materialna społeczeństwa odbiły się negatywnie na sytuację materialną Syryjczyków. Ceny gazu LPG wzrosły czterokrotnie, jego braki występowały w całym kraju, a produkcja krajowa pokrywa tylko połowę zapotrzebowania. W związku z tym Syria była zmuszona do importu surowca z państw, które nie przyłączyły się do sankcji wobec Damaszku[437].
Raport Amnesty International z maja 2012, iż mimo obowiązującego rozejmu nadal popełniane były zbrodnie przeciwko ludności. Pod krytykę poddane zastało rozmieszczenie czołgów w mieszkalnych dzielnicach, zabójstwa pokojowych manifestantów i wtrącenie do więzień tysięcy innych, a także tortury i potajemne uwięzienia.Raport przywoływał wiele przykładów. W jednym z nich opisano historię 14-latka z Dajr az-Zaur, na wschodzie Syrii, który został zastrzelony przez siły bezpieczeństwa po odmowie udziału w proreżimowej demonstracji[438].
Podobny dokument przygotowany przez oenzetowską komisję pod kierownictwem Brazylijczyka Paulo Pinheiro, wskazywał na dopuszczanie się zbrodni przeciwko ludności przez syryjski reżim. Większość udokumentowanych zbrodni popełniły syryjskie wojska i siły bezpieczeństwa. Ostrzeliwały one tereny mieszkalne z ciężkiej broni oraz dokonywały masowych egzekucji. Rebelianci zabijali natomiast i torturowali pojmanych żołnierzy oraz zwolenników rządu, jak też porywali cywilów z zamiarem dokonania ich wymiany na więźniów lub okup[439].
27 marca sekretarz stanu USA Hillary Clinton wykluczyła zaangażowanie militarne USA w Syrii, jednocześnie potępiła stosowanie przemocy wobec demonstrantów. Wezwała syryjskie władze o reakcję na potrzeby narodu, niestosowanie przemocy, zezwolenie na pokojowe protesty, a także o rozpoczęcie procesów reform gospodarczych i politycznych[440].
Sekretarz generalny ONZ Ban Ki-moon potępił krwawe stłumienie protestów z 22 kwietnia, podobnie amerykański prezydent Barack Obama[441].
24 kwietnia Wielka Brytania wezwała swoich obywateli do opuszczenia Syrii. Jednoczesne potępiła krwawe pacyfikacje demonstracji[442]. Dzień później rzecznik Białego Domu Tommy Vietor poinformował, że Stany Zjednoczone rozważają wprowadzenie sankcji wobec władz Syrii, aby skłonić je do zaprzestania krwawego tłumienia demonstracji antyrządowych[443].
26 kwietnia sekretarz generalny ONZ Ban Ki-moon ponownie potępił władze syryjskie za użycie siły przeciwko demonstrantom[36].
10 maja Unia Europejska objęła sankcjami 13 najważniejszych osób w państwie, w tym brata prezydenta Syrii Baszara el-Asada, Mahera el-Asada. Z więzień uwolniono 5 opozycjonistów z 9 tys. dotychczas zatrzymanych[52].
7 czerwca David Cameron, premier Wielkiej Brytanii poinformował, że Francja i Wielka Brytania zgłoszą projekt rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ potępiającej represje władz wobec demonstrantów w Syrii[444]. Jednak Rosja zgłosiła sprzeciw przeciwko jakimkolwiek rezolucją ws. Syrii, gdyż sytuacja w tym kraju nie stanowiła zagrożenia dla bezpieczeństwa i pokoju światowego[83].
11 czerwca, Waszyngton oskarżył władze w Damaszku o celowe powodowanie kryzysu humanitarnego i zażądał natychmiastowego zakończenia represji wobec własnych obywateli. W wyniku pacyfikacji wystąpień zginęło ponad 1100 cywilów, a po szturmie Jasr al-Szughur uciekło ponad 5 tys. osób[445].
Opór Syryjczyków poparła w lipcu Al-Kaida. Lider tej terrorystycznej organizacji Ajman az-Zawahiri pochwalił w swoim wystąpieniu syryjskich demonstrantów[446].
Po masakrze w Hamie z 31 lipca Wielka Brytania opowiedziała się za większym naciskiem dyplomatycznym na reżim Assada, lecz wykluczono ewentualność operacji militarnej[447]. Hillary Clinton, szefowa amerykańskiej dyplomacji powiedziała, że świat powinien wywierać większa presję na syryjskiego prezydenta Baszara al-Asada, którego rząd odpowiedzialny jest za brutalną pacyfikację pokojowych protestów[448].
6 sierpnia z Assadem telefonicznie rozmawiał Ban Ki-moon. Sekretarz generalny ONZ wyraził zaniepokojenie eskalacją przemocy w Syrii i zażądał zakończenia represji[449]. 7 sierpnia przewodniczący Parlamentu Europejskiego Jerzy Buzek zaapelował do syryjskiego przywódcy o zakończenie ataków na cywilów. Buzek wydarzenia w Syrii określił mianem masakry na narodzie syryjskim[450]. Tego dnia po raz pierwszy sytuację w Syrii potępiła Liga Arabska. 8 sierpnia król Arabii Saudyjskiej Abdullah bin Abdulaziz Al Saud wezwał do położenia kresu rozlewowi krwi w Syrii[451]. Bahrajn odwołał swojego ambasadora z Syrii. Wcześniej to samo uczyniła Arabia Saudyjska oraz Kuwejt[452].
10 sierpnia Biały Dom w Waszyngtonie wystosował oświadczenie, w którym napisano, że Syrii będzie lepiej bez prezydenta Assada. Ponadto amerykańskie Ministerstwo Skarbu ogłosiło w środę wprowadzenie nowych sankcji wobec Syrii. Były one wymierzone w największy bank Syrii[453].
15 sierpnia minister spraw zagranicznych Turcji Ahmet Davutoglu wezwał Syrię do natychmiastowego przerwania operacji wojskowych, gdyż zagroził, że w przeciwnym razie Turcja podejmie niesprecyzowane kroki[454]. 18 sierpnia prezydent USA, Barack Obama potępił brutalność i wezwał Assada do natychmiastowego ustąpienia[455].
9 września prezydent Iranu Mahmud Ahmadineżad - sojusznik Syrii - zaapelował do rządu o rozpoczęcie rozmów z opozycją[456]. 13 września premier Turcji Recep Tayyip Erdogan oświadczył, iż niepokoi go możliwość popadnięcia Syrii w wojnę domową, która miała by się toczyć między alawitami i sunnitami[457]. Tego samego dnia Liga Arabska zażądała od Assada natychmiastowego przerwania rozlewu krwi. Zaapelowała też do władz o podjęcie rokowań z opozycją[458].
4 października Rosja oraz Chiny zawetowały projekt rezolucji RB ONZ, oficjalnie potępiającą krwawą rozprawę z syryjską opozycją. Weto to doprowadziło do sporu między stałymi członkami RB ONZ[459]. 14 października Wysoka Komisarz ONZ ds. praw człowieka Navi Pillay zaapelowała o międzynarodowe wsparcie, by zapobiec wojnie domowej na pełną skalę w Syrii[460].
28 października ministrowie spraw zagranicznych państw Ligi Arabskiej wezwały Assada do zakończenia pacyfikacji powstania. Na posiedzeniu w Damaszku, ministrowie wyrazili swoje głębokie niezadowolenie z powodu zabijania syryjskich cywilów[461].
Rokowania jakie podjął 26 października Baszar Assad z przedstawicielami kilku państw Ligi Arabskiej zakończyły się zupełnym fiaskiem. Strony nie mogły dojść do jakiegokolwiek porozumienia. Tymczasem w Syrii zabito kolejne 20 osób[462]. 28 października w miastach Hims oraz Hama zastrzelono 15 protestujących cywilów. Ponadto syryjscy aktywiści prodemokratyczni zaapelowali na Facebooku o międzynarodową pomoc jak w Libii - strefę zakazu lotów[463].
30 października w Ad-Dausze delegacja dyplomatów z Ligi Państw Arabskich, pod przewodnictwem Kataru, przedstawiła syryjskiemu ministrowi spraw zagranicznych Walidowi el-Mu'allimowi plan, który zakładał natychmiastowe zakończenie przemocy, wycofanie czołgów z miast, a także podjęcie dialogu narodowego. Syria w całości zaaprobowała pokojowy plan Ligi. Nad wykonaniem planu ma czuwać komitet złożony z ministrów państw Ligi Arabskiej, którzy będą składali raporty na temat realizacji planu. Opozycja nie dała wiary na obietnice rządu[179].
12 listopada Liga Państw Arabskich zdecydowała o zawieszeniu Syrii w prawach członka, gdyż praktyki zabijania cywilów, naruszają statut Ligi. Decyzja zapadła podczas szczytu w Kairze i weszła w życie 16 listopada. Syria była krajem założycielskim Ligi. Za zawieszeniem głosowało 18 krajów. Syria, Liban i Jemen były przeciwko, a Irak wstrzymał się od głosu[464]. Decyzja ta wywołała zamieszki i ataki na ambasady w Damaszku. Ministerstwo spraw zagranicznych Turcji zażądało też od Syrii gwarancji bezpieczeństwa dla swych misji dyplomatycznych[188].
16 listopada Turcja i Liga Państw Arabskich wyraziły sprzeciw wobec wszelkiej interwencji zagranicznej w Syrii. Strony podczas forum współpracy turecko-arabskiej w Rabacie, zażądały ochrony ludności cywilnej[465]. 18 listopada minister spraw zagranicznych Francji Alain Juppé wezwał RB ONZ do działania przeciwko reżimowi syryjskiemu. Twierdził, że nadszedł czas, aby zaostrzyć sankcje przeciwko Syrii z powodu pacyfikacji powstania. Jednak wykluczył ewentualność interwencji militarnej[466].
18 listopada Baszar al-Assad zgodził się wpuścić do kraju obserwatorów z Ligi Państw Arabskich. Asaad domagał się zmian w uchwalonym przez Ligę protokole dotyczącym szczegółów misji obserwacyjnej. Prezydent zgodził się na obecność misji Ligi Arabskiej, gdyż ta zagroziła, iż w przeciwnym razie nałoży sankcje gospodarcze na Syrię[467]. Mimo zapewnień protokołu o wjazd obserwatorów LPA nie podpisał[468].
Był to jeden z warunków postawionych przez organizację. Pierwszorzędnym żądaniem było zaprzestanie polityki represji wobec demonstrantów. Prezydent 19 listopada, zapowiedział, iż nie ma zamiaru zmienić postępowania wobec opozycji. Poinformował jednocześnie o planach wyborów do Zgromadzenia Konstytucyjnego, które miały by się odbyć w lutym bądź marcu 2012. W wywiadzie powiedział, że podczas ostatnich miesięcy pewne jednostki wojskowe popełniły błędy, jednak państwo nie prowadziło polityki okrutnej wobec obywateli[469].
Liga Państw Arabskich dała ultimatum Syrii na podpisanie protokołu o zezwolenie przeprowadzenia misji obserwatorów do 25 listopada. Reżim jednak nie ustosunkował się do tego ultimatum. Wobec tego państwa Ligii Arabskiej zwołały w Kairze specjalny szczyt ws. Syrii na 26 listopada, podczas którego ustalano sankcje gospodarcze wobec Syrii[468][195]. Dzień później LPA zatwierdziła sankcje wobec Syrii, w tym zamrożenie aktywów i transakcji z bankiem centralnym Syrii, wycofaniem kapitału innych krajów arabskich, embargo na inwestycje, a także zakaz podróży do krajów arabskich dla członków reżimu. Projekt sankcji poparło 19 z 21 krajów członkowskich tej panarabskiej organizacji. W kolejnych dniach nowe sankcje nałożyła Unia Europejska oraz Stany Zjednoczone[196].
Wobec przyjętych sankcji gospodarczych sąsiednie kraje Syrii dokonały mobilizacji armii na wypadek agresji. Izrael do granicy z Libanem i Syrią przesunął zmotoryzowane brygady, Turcja postawiła w stan gotowości trzy brygady zmotoryzowane, lotnictwo i marynarkę wojenną. Hezbollah rządzący Libanem przygotował się do ataku rakietowego, mobilizację ogłoszono w armii jordańskiej. Libia i Katar ogłosiły gotowość przerzutu broni i ochotników dla Wolnej Armii Syrii. Do wybrzeży Syrii zbliżały się okręty USA i Rosji[395].
30 listopada Turcja ogłosiła, iż całkowicie zawiesi transakcje handlowe z Syrią i zamrozi aktywa jej rządu. Ponadto w ramach sankcji przewidziano zablokowanie dostaw broni i sprzętu wojskowego do Syrii[470]. 1 grudnia Unia Europejska nałożyła na Syrię nowe sankcje gospodarcze. Unijne sankcje dotyczyły 12 osób i 11 firm syryjskich. Ponadto oddzielnymi amerykańskimi sankcjami objęci zostali dwaj przedstawiciele tego kraju i dwie syryjskie firmy[471].
Dopiero 5 grudnia władze w Damaszku zgodziły się na wjazd obserwatorów LPA. Krok reżimu został podyktowany sankcjami jakimi arena międzynarodowa nałożyła na Syrię[472].
15 grudnia Rosja przedstawiła własny projekt rezolucji ws. Syrii. Projekt zawarł apel do władz Syrii o zakończenie represji wobec przeciwników reżimu. Jednak propozycja rezolucji nie zawarła wprowadzenia ewentualnych sankcji[466].
26 grudnia do Syrii wjechali międzynarodowi obserwatorzy Ligi Państw Arabskich pod dowództwem sudańskiego generała Mustafy Dabiego. Misja ta nie spełniła swoich priorytetowych celów, mimo obecności obserwatorów, siły bezpieczeństwa nie wycofały się z miast i nie zaniechały ataków na opozycjonistów. Praca obserwatorów oraz wybór przewodniczącego misji, który podczas II wojny domowej w Sudanie pełnił rolę dowódcy wojsk Północy budziła kontrowersje i otwartą krytykę. Wobec tego 7 stycznia 2012 Katar zaproponował zaproszenie ekspertów z ONZ ds. praw człowieka, aby wraz z arabskimi obserwatorami ocenili, czy Syria przestrzega uzgodnień dotyczących zaprzestania krwawego tłumienia protestów. Wobec niepowodzenia misji i eskalacji przemocy w Syrii misja obserwatorów została zawieszona przez LPA 28 stycznia[226].
31 stycznia Liga Arabska i USA zażądały od RB ONZ jak najszybszego przyjęcia rezolucji w sprawie Syrii. Liga Arabska próbowała uniknąć interwencji militarnej w Syrii, jednak sytuacja się tam zaogniała. Rezolucje RB ONZ cały czas blokowała Rosja, dysponująca prawem weta. Ponadto Rosja sprzeciwiała się jakimkolwiek sankcjom przeciwko oraz interwencji w tym kraju[473].
4 lutego, dzień po krwawej masakrze w Hims, Rosja oraz Chiny zablokowały projekt rezolucji na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa ONZ. Było to drugie weto tych państw na forum RB ONZ ws. rezolucji potępiającej działania władz Damaszku. Projekt rezolucji zakładał wezwanie syryjskiego prezydenta do ustąpienia oraz potępienie reżimu. Po wecie stałych członków RB ONZ, w stronę Moskwy oraz Pekinu zaadresowano falę krytyki. W ocenie opinii międzynarodowej, kraje te niweczyły wysiłki na rzecz rozwiązania syryjskiego konfliktu[247]. Także Rosja nie szczędziła krytycznych uwag co do krajów Zachodu. Głosy krytyki Rosji, skomentowano jako nieprzyzwoite i na granicy histerii[474].
Po wecie Rosji i Chin oraz pogarszającej się sytuacji w Syrii, demonstranci podpalili 5 lutego w stolicy Australii - Canberze syryjską ambasadę. Z kolei 6 lutego Stany Zjednoczone zadecydowały zamknąć własną ambasadę w Damaszku i ewakuować tamtejszy personel[475][476].
7 lutego minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow przybył do Damaszku, gdzie spotkała się z Baszarem al-Assadem. Po spotkaniu powiedział, że Rosja poprze wszelkie możliwości rozwiązania kryzysu wewnątrzsyryjskiego, jednakże przyszłość kraju leży w rękach samych Syryjczyków. Ławrow poinformował, że Assad wyznaczył wiceprezydenta kraju, Faruka esz-Szaraa do prowadzenia dialogu z opozycją[477].
12 lutego na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych LPA oficjalnie zakończono misję obserwacyjną. Ministrowie wezwali w oświadczeniu ONZ do wysłania pokojowych wojsk międzynarodowych[478]. Tego samego dnia lider Al-Kaidy Ajman az-Zawahiri w oświadczeniu video poparł działania opozycjonistów w Syrii. Assada nazwał rzeźnikiem i synem rzeźnika. Wezwał syryjskich buntowników, by nie wzorowali się na krajach zachodnich, ponadto wezwał muzułmanów w Turcji, Iraku, Libanie i Jordanii, by wsparli powstańców syryjskich walczących z siłami rządowymi[479].
16 lutego Zgromadzenie Ogólne ONZ większością głosów uchwaliło rezolucję potępiającą reżim syryjski. Spośród 166 biorących udział w głosowaniu państw, za było 137, przeciw głosowało 12 państw, natomiast od głosu wstrzymało się 17 krajów. Jednakże rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nie miała mocy wprowadzania żadnych sankcji, gdyż takie rezolucje mogła uchwalać jedynie może natomiast uchwalić Rada Bezpieczeństwa ONZ[480].
24 lutego w Tunisie miała miejsce międzynarodowa konferencja Przyjaciół Syrii w której udział wzięły delegacje 70 państw. Celem konferencji było nasilenie presji na reżim w Damaszku w celu zakończenia aktów przemocy i opracowanie planu pomocy humanitarnej dla Syryjczyków. Wezwano do przerwania ognia. Prezydent Tunezji Moncef Marzouki wystąpił z pomysłem przyznania immunitetu i azylu w Rosji Assadowi, gdyby podał się do dymisji. Podobnie stało się w Jemenie w listopadzie 2011, kiedy po zagwarantowaniu immunitetu, ustąpił tamtejszy dyktator Ali Abdullah Salih. Przewodniczący Narodowej Rady Syryjskiej Burhan Ghaljun zaapelował o kontynuowanie powstania przeciwko rządowi, dopóki nie zostanie om obalony lub nie dojdzie do transferu władzy, zgodnie z planem Ligi Arabskiej. Minister spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej wnioskował o dozbrajanie rebeliantów[272].
10 marca 2012 wysłannik ONZ Kofi Annan spotkał się z Baszarem al-Assadem w Damaszku. Były sekretarz generalny ONZ nakłaniał dyktatora do położeniu kresu prześladowań opozycjonistów. Nieustępliwy Assad ogłosił jednakże, iż rozwiązanie pokojowe blokują działające w kraju grupy terrorystyczne. Ponadto opozycja odrzuciła apel Annana o dialog z rządem. Uznała, iż po roku powstania takie rozmowy były by niemożliwe i bezcelowe. Z kolei tego samego dnia do porozumienia doszły kraje arabskie i Rosja. Był zgodne co do tego, że należało wysłać do Syrii niezależnych obserwatorów oraz dostarczyć tam pomoc humanitarną[289].
13 marca 2012 Kofi Annan spotkał się w Ankarze z przywódcą powstańców Burhanem Ghaljunem. Na spotkaniu poruszano kwestie pokojowego zakończenia konfliktu, współpracy międzynarodowej oraz dozbrajanie rebeliantów przez kraje zachodnie. Uzgodniono zwołanie kolejnej konferencji Przyjaciół Syrii, która miała się odbyć w Turcji[298].
19 marca 2012 do Damaszku przybyła grupa pięciu wysłanników ONZ. Eksperci od stosunków międzynarodowych, sił pokojowych i mediacji przybyli czterodniową wizytą w celu osiągnięcia porozumienia wprowadzenia w życie pokojowych propozycji Kofi Annana. RB ONZ 21 marca jednogłośnie - łącznie z Rosją i Chinami - poparła sześciopunktowy plan pokojowy Annana[304].
Plan Annana zakładał ustanowienie rozejmu między stronami konfliktu nadzorowanego przez ONZ, humanitarną pomoc dla ludności, ewakuację rannych, wycofanie ciężkiej broni z dzielnic mieszkalnych, podjęcie rozmów na temat politycznego rozwiązania konfliktu, zapewnienie swobody dziennikarzom przemieszczania się po całym dziennikarzy, poszanowanie wolności do zrzeszania się oraz prawo do pokojowych manifestacji[481][482].
W dniach 24-25 marca 2012 Kofi Annan udał się do Moskwy, by rozmawiać z Dmitijem Miedwiediewem na temat kryzysu syryjskiego[483]. W ocenie rosyjskiego prezydenta, misja Kofi Annana była ostatnią szansą na uniknięcie długotrwałej i krwawej wojny domowej w Syrii. 27 marca 2012 władze Syrii zaakceptowały plan Annana. Annan udał się na rozmowy do Pekinu[484].
Także 27 marca 2012, Annan udał się z wizytą do Pekinu. Po jego w Chinach władze tego kraju zaapelowały zarówno do władz syryjskich jak i powstańców, by przestrzegali zobowiązań planu pokojowego. Misja Annana przyniosła przełom na arenie międzynarodowej, gdyż Rosja oraz Chiny, które do tej pory broniły reżim w Damaszku, poparły plan ONZ i zaapelowały do sojusznika o wysiłek na rzecz zakończenia konfliktu[485].
Z kolei 2 kwietnia 2012 Annan poinformował RB ONZ, że Damaszek przyjął na 10 kwietnia zawieszenie wszelkich działań zbrojnych. W ciągu 48 godzin od tej daty miałoby dojść do pełnego zawieszenia broni między siłami rządowymi a rebeliantami. Zawieszenia broni miałoby nadzorować 200-250 nieuzbrojonych obserwatorów ONZ. Jednak misji obserwatorów moc prawną musi nadać rezolucja RB ONZ[486].
1 kwietnia w Stambule zorganizowano II Konferencję "Przyjaciół Syrii", w której udział wzięły delegacje 83 krajów. Na konferencji zabrakło przedstawicieli Rosji oraz Chin. Grupa Przyjaciół Syrii uznała Syryjską Radę Narodową za jedyną, legalną przedstawicielkę władzy w Syrii. Społeczność międzynarodowa, ustaliła, że nie da Assadowi jeszcze jednej szansy i wezwała do przerwania operacji wojskowych i wdrążenia planu Annana. USA poinformowały, iż dostarczali sprzęt łącznościowy dla syryjskiej opozycji. Jednak nie odpowiedziano na apel o dozbrajanie bojówek. Temat wysyłania broni do Syrii poruszyła także Arabia Saudyjska i inne kraje Zatoki Perskiej, ale Zachód obawiał się pogrążeniem tym Syrii w krwawej wojnie domowej. Za to USA obiecało wysłać 12 mln dol. pomocy humanitarnej. Z kolei liderzy Wolnej Armii Syrii, ogłosili, iż będą płacić dezerterującym żołnierzom z wojska Assada. Konferencja w Stambule nie podjęła żadnych doraźnych decyzji w kwestii działań przeciwko reżimowi syryjskiemu, takich jak interwencja wojskowa, wysłanie arabskich sił rozjemczych czy pomoc militarna dla partyzantki syryjskiej[403].
Światowi komentatorzy w ocenie działań "Przyjaciół Syrii", podkreślili, iż pompowanie pieniędzy i dostarczanie sprzętu, może tylko pogrążyć Syrię w ogniu walk. Wytknięto, iż mimo politycznej determinacji państw, nie było realnych pomysłów na zakończenie kryzysu, gdyż Assad, przyjmując zasady planu Annana, nie miał zamiaru do niego się stosować. Spotkanie delegatów w Stambule skrytykowała Rosja. Pierwszym zarzutem było to, że plan Annana powinien być oceniany przez RB ONZ, a nie przez "Przyjaciół Syrii". Moskwa oceniła, iż ustalenia konferencji stały w sprzeczności z celami pokojowego uregulowania konfliktu, a Damaszkowi nie powinno stawiać się ultimatum. Ponadto Rosja nie zaakceptowała, tego, iż na konferencji nie było przedstawicieli rządu syryjskiego, a obrady były jednostronne[487]. Także w stosunku do rządu, rosyjskie MSZ nie szczędziło negatywnych opinii. W ocenie rosyjskiego szefa dyplomacji Siergieja Ławrowa pierwszym krokiem w drodze do zakończenia kryzysu musiało być wycofanie wojsk z miast[488]. Rosyjski minister ostrzegł Zachód i państwa arabskie przed zbrojeniem przeciwników prezydenta Baszara al-Asada, mówiąc, że jedynie wydłuży to konflikt, a sama konferencja niweczyła wysiłki na rzecz pokoju w Syrii[489].
10 kwietnia 2012 po wejściu postanowień o zawieszenie broni, wojsko syryjskie nadal kontynuowało swoje operacje. Mimo tego minister spraw zagranicznych Syrii Walid el-Mu'Allim podał, że wojska zaczęły wycofywać się z miast[490]. Arena między narodowa oskarżała reżim, iż rozejm wykorzystał jako przykrywkę "do nasilenia działań zbrojnych w celu zniszczenia opozycji w Syrii", a doniesienia o wycofaniu wojsk z miast nazwano kłamstwem. Komentatorzy podkreślili, że wobec nieobliczalnych decyzji Assada, jedyną drogą na rozwiązanie konfliktu była interwencja wojskowa[491]. Inicjator planu na rzecz pokoju w Syrii, Kofi Annan nie przekreślał swojego planu i nadal go promował[492].
11 kwietnia 2012 Kofi Annan wybrał się z wizytą do Iranu głównego sojusznika syryjskiego rządu. Teheran poparł sześciopunktowego plan pokojowy i zgodził się co do konieczności zaradzeniu konfliktu, jednak zaznaczył, że nie zgodzi się na usunięcie Assada z stanowiska prezydenta. Iran nie zgodził się na zewnętrzne ingerencje w sprawy Syrii[493].
Informacje o zaprzestaniu operacji wojskowych 12 kwietnia 2012 z zadowoleniem przyjęły Rosja i Chiny. Sojusznicy Damaszku wezwali opozycję do respektowania zasad rozejmu[494]. Annan w swoim oświadczeniu z 13 kwietnia 2012 przyznał, że reżim nie do końca respektował zasady rozejmu[495]. 14 kwietnia 2012 Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła jednogłośnie rezolucję nr 2042 zezwalającą na wysłanie do Syrii 30 nieuzbrojonych obserwatorów, mających za zadanie monitorować wprowadzony rozejm. Nad rezolucją po raz pierwszy pozytywnie głosowała Rosja oraz Chiny[496].
18 kwietnia 2012 sekretarz generalny NATO Anders Fogh Rasmussen ogłosił, iż sojusz nie ma zamiaru wysyłać swoich wojsk w strefę konfliktu. Gdyby jednak Turcja, należąca do NATO, zgłosiła swoje obawy z powodu zagrożenia bezpieczeństwa, mogły by się odbyć konsultacje wywnętrz sojuszu[497]. Z kolei Ban Ki Mun przyznał, iż Syria nie respektowała planu pokojowego. Sekretarz generalny ONZ, zaznaczył, że po 12 kwietnia 2012 skala przemocy w Syrii spadła, jednakże walki nie zostały przerwane. Ban Ki Mun zapowiedział, ze misja obserwatorów zostanie rozszerzona do 300 wysłanników. Tymczasem 19 kwietnia 2012 Syria podpisała protokół ONZ dt. misji obserwatorów[498].
21 kwietnia 2011 RB ONZ przyjęła jednogłośnie rezolucje nr 2043, przewidującą wysłanie do Syrii 300 nieuzbrojonych obserwatorów na 90 dni z możliwością przedłużenia misji[499]. W związku z trwającymi niepokojami w Syrii, 23 kwietnia 2012 Unia Europejska nałożyła kolejne sankcje, które polegały na wstrzymaniu eksportu do Syrii towarów i materiałów, które mogą być użyte do stosowania represji. Była to reakcja na lekceważenie planu Annana przez syryjski reżim[500].
24 kwietnia 2012 Kofi Annan oświadczył w Genewie na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ, iż sytuacja w Syrii była "ponura". Wyraził zaniepokojenie nieustannymi atakami armii na opozycjonistów. Annan powiedział, że szybkie wysłanie w teren konfliktu 300 obserwatorów mogło pohamować dynamikę wydarzeń. Z kolei amerykańska sekretarz stanu Hillary Clinton zaznaczyła, iż Assad nie zamierza przestrzegać planu Annana, gdyż walki nie zostały przerwane[501].
4 maja 2012 rzecznik Kofi Annana, Ahmad Fawzi powiedział w Genewie, że pomimo walk, przemoc po 12 kwietnia 2012 zmalała i można było zauważyć przypadki wdrażania rozejmu. Rzecznik przyznał, że nie było widać "wielkich oznak" przestrzegania zawieszenia broni, lecz jedynie "skromne sygnały", gdyż tylko niewielką część ciężkiej broni wycofano z ostrzeliwanych miast. Na początku maja w Syrii przebywało 50 obserwatorów misji UNSMIS[502].
8 maja 2012 sam Kofi Annan, na arenie RB ONZ, powiedział, że plan pokojowy był ostatnią szansą dla syryjskiego reżimu. Otwarcie stwierdził, że Damaszek nie był zainteresowany w pogłębianie pokoju, gdyż w miastach nadal używano ciężkiej broni, łamane były notorycznie prawa człowieka. Członków opozycji nadal prześladowano, zabijano, torturowano oraz więziono. Poruszył także sprawę sytuacji humanitarnej, która przez przedłużające się walki ulegała dramatycznemu pogorszeniu[503].
18 maja 2012 generał Robert Mood, powiedział, iż bez negocjacji obustronnych nie da się doprowadzić do trwałego pokoju za pomocą samych 200 obserwatorów. "Jestem bardziej niż kiedykolwiek przekonany, że żadna przemoc nie rozwiąże tego kryzysu" - przyznał podczas przemowy dowódca misji UNSMIS[504].
Szeroko skrytykowana na arenie międzynarodowej została masakra w Huli (25 maja 2012). Oburzenie i potępienie zbrodni wyraziły resorty spraw zagranicznych Niemiec i Francji. Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki Mun masakrę "oburzającym i odpychającym" pogwałceniem międzynarodowego prawa. Hillary Clinton, sekretarz stanu USA, potępił zbrodnię i oświadczyła, że Stany Zjednoczone zwiększą presję na reżim Assada[389]. Rosyjski minister spraw zagranicznych, Siergiej Ławrow stwierdził, iż wina za maskarę leżała po obu stronach. "W przypadku śmierci około 110 mieszkańców Huli mamy do czynienia z sytuacją, w której obie strony konfliktu najwyraźniej miały swój udział w śmierci niewinnych ludzi", mówił Ławrow, na wspólnej konferencji z Williamem Hague'iem, szefem MSZ Wielkiej Brytanii, który z kolei oskarżył władze w Damaszku. Zaapelował też do władz Rosji o zwiększenie presji na Syrię. Także Chiny skrytykowały masakrę, jednak nie odniosły się do winowajców. Po tych wydarzeniach do Syrii pojechał ponownie Annan, który miał rozmawiać z Assadem[505].
Zbrodnię wojenną potępiła Rada Bezpieczeństwa ONZ, które w trybie pilnym zebrała się 27 maja 2012. Po tych wydarzeniach do Syrii ponownie udał się Kofi Annan, który miał rozmawiać z Assadem. Przed tym potępił krwawą łaźnie, nazywając ją "przerażającą zbrodnią". Wezwał też prezydenta Syrii do udowodnienia, że pragnie on pokojowego rozwiązania kryzysu w kraju[506]. Do spotkania w Damaszku doszło 29 maja 2012. Podczas drugiej wizyty w syryjskiej stolicy od czasu wprowadzenia rozejmu, Annan żądał wyegzekwowania sześciopunktowego planu pokojowego[507].
| ||||||||||
