Pociąg Pancerny „Poznańczyk” (Nr 11 od 1918 do 1921, Nr 9 od 1921 do 1939, Nr 12 w 1939) – polski pociąg pancerny z okresu powstania wielkopolskiego i wojny polsko bolszewickiej, a po ponownej mobilizacji, II wojny światowej.
Spis treści |
Pociąg pancerny „Poznańczyk” został sformowany w grudniu 1918 roku w Warszawie i otrzymał nazwę Pociąg pancerny nr 11[1]. Był to pociąg improwizowany i składał się z wagonów towarowych uzbrojonych w karabiny maszynowe, wagony osłonięte były betonem i workami z piaskiem[1].
Po sformowaniu pociąg został skierowany na pomoc powstaniu wielkopolskiemu i w dniu 31 grudnia 1918 wziął udział w walkach o zdobycie Ostrowa Wielkopolskiego, a następnego dnia 1 stycznia 1919 w zdobyciu Krotoszyna.[1] Po zakończeniu walk w powstaniu wielkopolskim pociąg został skierowany do Poznania, gdzie w Zakładach H. Cegielskiego został zmodernizowany i uzyskał wyposażenie jak wcześniej sformowany w Poznaniu pociąg pancerny „Danuta”.
W grudniu 1919 roku został skierowany do walki w wojnie polsko-bolszewickiej gdzie walczył na froncie białorusko-litewskim. W tym okresie został przystosowany do poruszania się po szerszych torach używanych w Rosji. W sierpniu 1920, w czasie bitwy warszawskiej, wspierał oddziały 1 Dywizji Piechoty Legionów. Po zakończeniu bitwy warszawskiej został podporządkowany 2 Armii i wraz z nią walczył na terenie Litwy.
Po zakończeniu działań bojowych w 1921 roku został ponownie zmodernizowany w Zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu, gdzie m.in. otrzymał nowe wagony artyleryjskie. Wtedy też otrzymał nazwę Pociąg Pancerny nr 9 „Poznańczyk”.
W 1924 roku został zdemobilizowany i zakonserwowany. Stanowił rezerwowy sprzęt dla szkolnego dywizjonu pociągów pancernych w Legionowie, który w późniejszym okresie otrzymał nazwę 1 Dywizjonu Pociągów Pancernych.
Został zmobilizowany w sierpniu 1939 roku, w 1 Dywizjonie Pociągów Pancernych i przemianowany na Pociąg Pancerny nr 12. We wrześniu 1939 roku był uzbrojony w 2 haubice 100 mm, 2 armaty 75 mm i 22 ckm-y[2].
Po zmobilizowaniu w sierpniu 1939 roku pociąg pancerny nr 12 został podporządkowany Armii „Poznań”, a 31 sierpnia 1939 roku rozkazem dowódcy armii został podporządkowany 56 Pułkowi Piechoty z 25 Dywizji Piechoty, który obsadzał podejście w rejonie Krotoszyna.[3]
Wczesnym rankiem 1 września pociąg przejechał do Krotoszyna skąd został skierowany na odcinek Zdun.[4] Odcinek ten był atakowany przez niemiecki 183 pułk Landwehry[4]. Pociąg wsparł 1 batalion 56 pułku i wsparcie ogniowe przyczyniło się do odparcia ataku; wysadzono obiekty przeznaczone do zniszczenia, w tym wiadukt na trasie Zduny – Krotoszyn[4]. Później pociąg dozorował linię kolejową Krotoszyn – Rawicz i działał jako artyleria bezpośredniego wsparcia w działaniach bojowych o Rawicz[4]. Wieczorem patrolował tory na trasie Bożacin-Wolenice i osłaniał odejście 56 Pułku na Prosny[5]. 2 września pociąg dotarł do Jarocin, gdzie został podporządkowany Wielkopolskiej Brygady Kawalerii, tego dnia pociąg patrolował tory od Krotoszyna do Gostynia[5].
3 września 1939 roku dozorował podejścia do mostów na Warcie koło Nowego Miasta. Od 4 września wykonywał wypady rozpoznawcze z Nowego Miasta w kierunku Jarocina.[5] 5 września pociąg dostaje rozkaz wycofywania się na Warszawę. 6 września został skierowany do Kutna, a 7 września za Łowiczem został unieruchomiony w zatorze pociągów ewakuacyjnych, sięgających od Sochaczewa do Błonia[5].
Rankiem 9 września pod Leonowem zniszczył swoim ogniem 7 pojazdów niemieckich z 23 Dywizji Piechoty. Niemcy podciągnęli wtedy artylerię i wzniecili pożar w jednym z wagonów. Pociąg zawrócił do Błonia i próbował przejechać do Warszawy. W rejonie Ołtarzewa, gdzie napotkano elementy 4 Dywizji Pancernej, nie mogąc sobie wywalczyć drogi w żadnym kierunku, załoga na rozkaz dowódcy, po uprzednim jego zniszczeniu, opuściła pociąg. Część żołnierzy z obsady pociągu przedostała się do Warszawy, gdzie weszli w skład batalionu ochrony mostów[6].
Skład bojowy
Skład gospodarczy
Skład bojowy pociągu był uzbrojony w:
Załoga liczyła około 190 ludzi.
| |||||
