Prusy Górne (łac. Hockerlandia, niem. Oberland) - określenie regionu historycznego znajdującego się obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie historycznych Prus. Prusy Górne położone są na zachód od Warmii, na wschód od Powiśla, na południe od Żuław i na północny zachód od Mazur. Czasem określa się je jako Stare Prusy, Kraj Górny, Mazury Zachodnie lub Pogórze.
Nazwa wywodzi się prawdopodobnie z morenowego ukształtowania terenu w kontraście do Prus Dolnych (okolice Królewca). Główne miasta na terenie Prus Górnych to: Ostróda, Iława, Miłomłyn, Morąg, Zalewo, Miłakowo, Małdyty, Pasłęk, Dzierzgoń, Przezmark, Susz i Młynary. Granicą pomiędzy Prusami Górnymi, a Warmią jest rzeka Pasłęka[1].
Spis treści |
Powiśle i Prusy Górne (do rzeki Pasłęki) były pierwszym regionem zdobytym w XIII wieku przez zakon krzyżacki wspierany przez książąt mazowieckich podczas podboju Prus. Wcześniej zamieszkiwały go prawdopodobnie plemiona pruskie Pogezanowie i Pomezanowie. Na dawnych mapach region ten nazywano Hockerlandia od legendarnego wodza Pogezanów, Hoggo.
Po wojnie trzynastoletniej w roku 1466 region ten wchodził w skład Prus Zakonnych niemal w całości otoczony przez ziemie Prus Królewskich należących do Polski (do 1772). Od roku 1525 (hołd pruski) należał do Prus Książęcych, a później do Królestwa Prus i Niemiec jako zachodnia część Prus Wschodnich. W większości zamieszkiwała go ludność niemiecka wyznania ewangelickiego. Od roku 1945 Prusy Górne wchodzą w skład Polski.
W latach 1945 - 1950 Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych ponownie nazwała niektóre miejscowości i obiekty fizjograficzne (rzeki, jeziora) na terenie Prus, aby przywrócić – lecz często nadać nową – polską, nazwę. Istniejące wcześniej w polskim piśmiennictwie lub lokalnej mowie nazwy, przemianowano na nowe, wcześniej nie używane, np.
Od XVI wieku Prusy Górne stanowiły powiat Prus Książęcych, ze starostwami w: Pasłęku, Miłakowie, Morągu, Przezmarku, Kwidzynie, Prabutach, Szymbarku, Iławie, Miłomłynie, Ostródzie, Olsztynku, Dąbrównie, Działdowie, Nidzicy i Szczytnie. Od północy graniczyły z Warmią, od zachodu z powiatem Natangia (różnym terytorialnie z krainą Prusów o tej samej nazwie). W takim obszarze Prusy Górne nie pokrywały się z wcześniejszymi granicami plemion pruskich ani granicami komturstw krzyżackich[2].
W okresie porozbiorowym część starostw dawnych Prus Górnych znalazło się w prowincji Prusy Zachodnie. Morąg i Pasłęk (powiat morąski) stanowiły zachodnią część Prus Wschodnich, graniczącą z Prusami Zachodnimi i Warmią (od północy).
Według Leksykonu Polactwa w Niemczech (1939 rok) Prusy Górne nieformalnie dzieliły się na „Polnisch Oberland” (Polskie Prusy Górne) z powiatami Nibork (Nidzica), Ostróda i Szczytno oraz „Deutsch Oberland” (Niemieckie Prusy Górne), czyli terytorium na zachód i północ od Ostródy.
Od niemieckiej nazwy Prus Górnych (Oberland) wziął swoją nazwę Kanał Elbląski (niem. Oberländischer Kanal, do 1945 Kanał Oberlandzki).
Znaną badaczką folkloru i pradziejów Prus Górnych była Elisabeth Lemke (1849-1925).
