Przesilenie zimowe – dzień w roku, w którym Słońce góruje w zenicie w najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej, na której może górować w zenicie – zwrotniku Koziorożca. Z powodu długości roku słonecznego 365 dni 6 godzin 9 minut 9 sekund i stosowania lat przestępnych przesilenie zimowe przypada na dni 21-22 grudnia.
Na półkuli północnej jest to najkrótszy dzień w roku, a na półkuli południowej – najdłuższy.
Przesilenie zimowe w większości kultur było okazją do świętowania „odradzania się Słońca”. W starożytnym Rzymie obchodzono Saturnalia, w Persji – narodziny Mitry (bóstwa Słońca), wśród ludów germańskich – Jul, u Słowian – Święto Godowe. Na początku naszej ery przesilenie wypadało 25 grudnia wg kalendarza juliańskiego. Stąd też data święta Bożego Narodzenia, które miało wyprzeć tradycyjne wierzenia.
Dla półkuli południowej, przesilenie zimowe ma miejsce w momencie, gdy na półkuli północnej występuje przesilenie letnie, czyli przypada zazwyczaj na 21 czerwca.
Kąt padania promieni słonecznych (w południe) w dniu przesilenia zimowego (zazwyczaj 21 grudnia) w centrum Warszawy, na 52° 13' szerokości geograficznej północnej, wynosi 14° 20'.
| Daty i godziny przesileń w latach 2005-2020[1] | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | |
| Przesilenie letnie, CEST (UTC+2) | 21 VI, 08:46 | 21 VI, 14:26 | 21 VI, 20:06 | 21 VI, 01:59 | 21 VI, 07:46 | 21 VI, 13:28 | 21 VI, 19:16 | 21 VI, 01:09 | 21 VI, 07:04 | 21 VI, 12:51 | 21 VI, 18:38 | 21 VI, 00:34 | 21 VI, 06:24 | 21 VI, 12:07 | 21 VI, 17:54 | 20 VI, 23:44 |
| Przesilenie zimowe, CET (UTC+1) | 21 XII, 19:35 | 22 XII, 01:22 | 22 XII, 07:08 | 21 XII, 13:04 | 21 XII, 18:47 | 22 XII, 00:38 | 22 XII, 06:30 | 21 XII, 12:12 | 21 XII, 18:11 | 22 XII, 00:03 | 22 XII, 05:48 | 21 XII, 11:44 | 21 XII, 17:28 | 21 XII, 23:23 | 22 XII, 05:19 | 21 XII, 11:02 |
