Pszów (niem. Pschow) – miasto w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim.
Do 1954 roku Pszów był siedzibą gminy Pszów. Według podziału administracyjnego Polski w latach 1975-1998 Pszów należał do województwa katowickiego, najpierw jako dzielnica Wodzisławia Śląskiego, a od 30 grudnia 1994 roku[2] jako samodzielne miasto.
Administracyjnie w obrębie miasta Pszowa została wydzielona jedna dzielnica:
Dodatkowo można wyróżnić nazwy własne dla niektórych części Pszowa:
W Pszowie są cztery osiedla:
Miasto położone jest na najwyższym wzniesieniu Płaskowyżu Rybnickiego (311 m n.p.m.), w bliskim położeniu takich miast jak: Rybnik, Wodzisław Śląski, Racibórz, Radlin, Rydułtowy, Jastrzębie-Zdrój, Żory.
W Pszowie swoje źródła mają niewielka struga Sumina oraz rzeka Nacyna, dopływy Rudy.
[edytuj] Struktura powierzchni
Według danych z roku 2002[3] Pszów ma obszar 20,42 km², w tym:
Miasto stanowi 7,12% powierzchni powiatu wodzisławskiego.
[edytuj] Demografia
Dane z 30 czerwca 2004[4]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni |
|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 14 035 | 100 | 7229 | 51,5 | 6806 | 48,5 |
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) | 687,3 | 354 | 333,3 |
Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1237,92 zł[3].
| Ta sekcja od 2011-07 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Zaskakująca wzmianka źródłowa pojawiła się w roku 973 dotycząca granic biskupstwa praskiego podająca nazwę plemienia Psouane. Wzmiankę tę niekiedy stara się powiązać z Pszowem. Niepodlegająca dyskusji wzmianka miejscowości Pschow pochodzi z roku 1265.
[edytuj] Kalendarium wydarzeń w Pszowie
- 1265 r. – występuje po raz pierwszy nazwa miejscowości w formie „Psov”, 20 stycznia Pszów uzyskuje lokację jako wieś książęca na prawie niemieckim, pierwszym wolnym sołtysem został Richulf;
- 1293 r. – został wybudowany pierwszy drewniany kościółek pod wezwaniem Świętego Krzyża;
- ok. 1350 r. – wybudowano murowany kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych;
- ok. 1380 r. – rycerz Czetrycz dzierżawił dobra pszowskie;
- 1506 r. – Pszów przeszedł na własność dzierżawcy Bartłomieja Zdara z Chobolic;
- ok. 1544 r. – właścicielem Pszowa został Wacław Siedlicki z Choltic, właściciel ten starał się wprowadzić luteranizm;
- 1628 r. – umowny koniec reformacji w Pszowie – powrót katolicyzmu;
- 1667 r. – Anna Wilkowa, mieszkanka Pszowa, została skazana na śmierć przez spalenie na stosie w Raciborzu jako czarownica;
- 1682 r. – dziedzicem Pszowa został baron Krzysztof Welczek;
- 1692 r. – pierwsza wzmianka potwierdzająca istnienie szkoły w Pszowie;
- 1696 r. – najstarsza wiadomość o karczmie w Pszowie;
- 1719 r. – właścicielem Pszowa został Jan Bernard Welczek z Wielkiego Dębieńska;
- 1722 r. – sprowadzono kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej;
- 1743 – 1746 r. – budowa późnobarokowego kościoła pod wezwaniem Narodzenia Matki Boskiej, rozwój ruchu pielgrzymkowego;
- ok. 1769 r. – wieś stała się własnością Jana Karola Lichnowskiego;
- 1788 r. – Pszów został sprzedany hr. Wilhelmowi Adolfowi Lichnowskiemu;
- 1802 – 1803 r. – eksploatacja gipsu szklanego, produkcja wapna oraz potażu;
- 1803 r. – dziedzicem Pszowa został Gustaw de Wrochem;
- 1805 – 1807 r. – wybudowano pierwsze murowane probostwo;
- 1806 r. – w Zawadzie odkryto źródła siarczane;
- 1810 r. – został założony folwark „Wrzosy”;
- 1811 r. – wybuch powstania chłopskiego w Pszowie, rozebrano drewniany kościółek Świętego Krzyża oraz zlikwidowano przyległy cmentarz;
- 1812 – 1815 r. – w wojnie prusko-francuskiej z Pszowa zginęło 10 osób;
- 1830 r. – wybudowano drogę prowadzącą z Wodzisławia przez Pszów, Krzyżkowice, Rzuchów do Raciborza;
- 1832 r. – na rynku pszowskim postawiono figurę św. Jana Chrzciciela, wybudowano piec wapienniczy oraz parowy młyn do mielenia wapna, wydano pierwsze zezwolenie na eksploatację węgla dla Augustyna Ferdynanda Fritza;
- 1843 r. – rozpoczęto eksploatację węgla pod nazwą „kopalni »Anna«”;
- 1847 r. – rozpoczęto budowę pierwszej wieży na kościele;
- 1848 r. – powstała samodzielna gmina Pszowskie Doły;
- 1850 r. – zakończono budowę drugiej wieży na kościele;
- 1855 r. – rozwój kopalni Anna – drążenie szybu „Jan”;
- 1856 r. – wielki pożar strawił 21 domów i 22 stodoły;
- 1858 r. – rozpoczęto budowę Drogi Krzyżowej oraz kaplicy pod wezwaniem Świętego Krzyża w obrębie kościelnego placu;
- 1860 r. – właścicielem Pszowa został Ferdynand Jan Wit zwany Von Doeringiem, poświęcono miejsce pod nowy cmentarz (obecnie ulica Paderewskiego);
- 1861 r. – wybudowano nową szkołę w Pszowie, ukazała się pierwsza monografia wsi w opracowaniu ks. Pawła Skwary i Augusta Wolczyka;
- 1865 r. – wybudowano Zakład zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia Św. Karola Boromeusza;
- 1867 r. – wieś została zakupiona przez Fryderyka Węgierskiego;
- 1872 r. – powstał pierwszy Urząd Pocztowy;
- 1882 r. – wybudowano pierwszą w Polsce napowierzchniową kolejkę liniową łączącą kopalnię „Anna” ze stacją kolejową w Czernicy;
- 1885 r. – wybudowano drogę prowadzącą z Czernicy prez Rydułtowy, Łapacz, Pszów do Wodzisławia;
- 1901 r. – rozpoczęto budowę drogi łączącej Pszowskie Doły z Syrynią;
- 1904 r. – hr. Jan Węgierski sprzedał majątek Pszów i Kokoszyce Bankowi Polskiemu w Poznaniu;
- 1905 r. – rozpoczęto budowę osiedla patronackiego kopalni „ANNA” tzw. „Familoki”;
- 1907 r. – powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Pszowie;
- 1910 r. – został wybudowany Dom Gminny (obecny Urząd Miasta);
- 1911 r. – rozpoczęto budowę kanalizacji w Pszowie (deszczówka);
- 1914 r. – została wybudowana linia kolejowa z kopalni „Anna” do Olzy;
- 1915 r. – poświęcono nowe miejsce na cmentarz na tzw. „Przymiarkach”;
- 1922 r. – wraz z częścią Górnego Śląska, Pszów został włączony do Polski;
- 1923 r. – zniesiono obszar dworski w Pszowie;
- 1924 r. – została założona pierwsza apteka, powstał Klub Sportowy „Unia”;
- 1927 r. – gmina Pszowskie Doły z powrotem została przyłączona do Pszowa;
- 1929 r. – ukończono budowę i poświęcono Wielką Kalwarię Pszowską, oddano do użytku nową szkołę podstawową (obecnie Szkoła Podstawowa nr 1);
- 1929 r. – powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Krzyżkowicach;
- 1932 r. – wybudowano obecne probostwo;
- 1934 r. – poświęcono nowo wybudowany kościół pod wezwaniem Serca Jezusowego w Krzyżkowicach;
- 1935 r. – został wybudowany obecny stadion sportowy;
- 1939 r. – ukazała się kronika Konstantego Kowola;
- 1945 r. – odbudowano budynki zniszczone podczas działań drugiej wojny światowej, przystąpiono do regulacji ulic i placów;
- 1950 r. – został oddana do użytku nowo wybudowana szkoła zawodowa pod nazwą Szkoła Przemysłowa Górnicza;
- 1954 r. – Pszów otrzymał prawa miejskie;
- 1967 r. – rozpoczął działalność Dom Kultury;
- 1975 r. – terytorium Pszowa włączono do Wodzisławia Śląskiego;
- 1994 r. – Pszów uzyskał ponownie prawa miejskie (30 grudnia);
- 1997 r. – kościół NNMP został odznaczony tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej;
- 2001 r. – otwarcie sztucznego lodowiska;
- 2003 r. – oddano do użytku miejską oczyszczalnię ścieków;
- 2007 r. – obchody 100-lecia istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Pszowie.
[edytuj] Komunikacja
[edytuj] Komunikacja miejska
Komunikacja miejska w Pszowie jest obsługiwana przez Międzygminny Związek Komunikacji z siedzibą w Jastrzębiu-Zdroju (linie: 201, 202, 204, 205, 206, 209, 213)[5], Zarząd Transportu Zbiorowego w Rybniku (linia 10)[6], Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. (linia 14) oraz PKS Rybnik oraz PKS Racibórz.
Miasto posiada własne targowisko miejskie.
[edytuj] Supermarkety
- Gościniec Pszowski (dawniej Hotel Miejski)[7], ul. Romualda Traugutta;
- Hotel Sportowy[8], ul. Ignacego Jana Kraszewskiego 90.
[edytuj] Miejsca sakralne
[edytuj] Szkolnictwo
- Przedszkola:
- Przedszkole Publiczne nr 1 im. Misia Uszatka, os. Grunwaldzkie, ul. Juranda ze Spychowa 1,
- Przedszkole Publiczne nr 2, os. Józefa Tytki 1,
- Przedszkole Publiczne nr 3, ul. Generała Władysława Andersa 8,
- Przedszkole Publiczne nr 4 (do 29 kwietnia 2009 r.: filia Przedszkola Publicznego nr 3), Krzyżkowice, ul. Armii Krajowej 50.
- Szkoły podstawowe:
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. kpt. Lucjana Szenwalda ul. Romualda Traugutta 12,
- Szkoła Podstawowa nr 2 z oddziałami integracyjnymi, ul. Karola Miarki 16,
- Szkoła Podstawowa nr 3, Krzyżkowice, ul. Armii Krajowej 56.
- Gimnazjum:
- Gimnazjum, ul. Niepodległości 99.
- Zespoły szkół:
- Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych (dawniej: Zespół Szkół Zawodowych), ul. Romualda Traugutta 32:
- Liceum profilowane,
- Technikum,
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa.
- Świetlica środowiskowa[10].
- Miejski Ośrodek Kultury w Pszowie[11], ul. Romualda Traugutta 1;
- Biblioteka Publiczna Miasta Pszowa (siedzib główna i dwie filie):
- Biblioteka Publiczna ul. Romualda Traugutta 1,
- Kino MOK Pszów, ul. Romualda Traugutta 1.
[edytuj] Instytucje publiczne
- Ośrodki zdrowia:
- NZOZ „Na lamżowcu” ul. księdza Pawła Skwary 41,
- NZOZ „Vitamed” ul. generała Władysława Andersa 22,
- „Provance” Niepubliczny zakład opieki stomatologicznej ul. Pszowska 479,
- „Vita-dent” Niepubliczny zakład opieki zdrowotnej ul. Pszowska 479[12].
- Policja:
- Komisariat Policji ul. Paderewskiego 33.
- Straż pożarna:
- Poczta:
- Urząd pocztowy ul. Pszowska 542,
- filia Urzędu Pocztowego ul. generała Władysława Andersa[13].
- Pomoc społeczna:
- Ośrodek Pomocy Społecznej w Pszowie ul. Romualda Traugutta 48[14].
[edytuj] Stowarzyszenia działające w mieście
| Ta sekcja od 2011-11 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
- Stowarzyszenie „Pomóżmy sobie”;
- Ochotnicza Straż Pożarna w Pszowie;
- Ochotnicza Straż Pożarna w Krzyżkowicach;
- Towarzystwo Sportowe „Górnik Pszów”;
- Ludowy Klub Sportowy „Naprzód 37” Krzyżkowice;
- Towarzystwo Przyjaciół Pszowa:
- Zespół Regionalny „Pszowiki”,
- Sekcja Turystyki Rowerowej,
- Konfraternia Rycerska Sua Sponte,
- Koło Dzieci Niepełnosprawnych.
- Zespól tańca z ogniem „Feniks”
- Stowarzyszenie „Praworządność i rozwój”;
- Miejski Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka”;
- Koło Gospodyń Wiejskich – Pszów;
- Koło Gospodyń Wiejskich – Krzyżkowice;
- Polski Związek Hodowców Gołębi Pocztowych – Koło Pszów;
- Wojewódzki Związek Pszczelarzy – Koło Pszów;
- Skat Klub Czarni Krzyżkowice;
- Skat Klub OSP Pszów;
- Stowarzyszenie Stanu Średniego;
- Polski Związek Krótkofalowców Sekcja Pszów;
- PCK Klub Honorowych Dawców Krwi przy KWK „Anna”;
- Chór Mieszany „Cecilianum” Krzyżkowice;
- Chór Mieszany „Cecylia” Pszów;
- Zespół Kameralny „Ad libitum”;
- Związek Harcerstwa Polskiego Komenda Hufca;
- Polski Związek Działkowców POD „Jedność”;
- Polski Związek Działkowców POD „Przyszłość”;
- Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Koło Miejskie;
- Zespół taneczny „Diablo”;
- Zespół taneczny „Tornado”;
- Grupa teatralna „Desire”[15].
Sztuczne lodowisko w Pszowie
Na terenie miasta znajdują się następujące obiekty sportowe:
- stadion Sportowy TS „Górnik Pszów” (płyta główna i 2 boiska treningowe);
- boisko LKS „Naprzód 37” Krzyżkowice;
- sztuczne lodowisko wraz z obiektami towarzyszącymi (korty tenisowe, skate park itp.);
- sale sportowe oraz boiska szkolne przy wszystkich szkołach;
- hala sportowa na terenie KWK Rydułtowy-Anna Ruch II;
- korty do tenisa ziemnego;
- oznakowane ścieżki rowerowe.
[edytuj] Ścieżki rowerowe
trasa rowerowa nr 316Y
- Przebieg: OLZA – ODRA – ROGOWIEC – BLUSZCZÓW – BUKÓW – LUBOMIA – ŚWIATŁOWIEC – SZYBIK – ZAWADA – SYRYNKA – CZYŻOWICE – GORZYCE – UCHYLSKO – GORZYCZKI – TURZA ŚLĄSKA – TURZYCZKA – WODZISŁAW ŚLĄSKI
- Kolor: żółty
- Długość: 52km
trasa rowerowa nr 317
- Przebieg: RACIBORZ – KORNOWAC – KRZYŻKOWICE – PSZÓW – KOKOSZYCE – WODZISŁAW ŚLĄSKI – RADLIN
- Kolor: niebieski
- Długość: 16,5km
trasa rowerowa 317S
- Przebieg: PSZÓW – ZAWADA
- Kolor: czarny
- Długość: 3,7km
trasa rowerowa nr 320C
- Przebieg: RYBNIK-ORZEPOWICE, OŚRODEK „KOTWICA” – ZEBRZYDOWICE – BLlZOWIEC – SKRAJ CZERNICY – RYDUŁTOWY – KRZYŻKOWICE – ŚWIATŁOWIEC
- Kolor: czerwony
- Długość: 22km
trasa rowerowa nr 321S
- Przebieg: SKRAJ RYDUŁTÓW – PSZOWSKIE DOŁY
- Kolor: żółty
- Długość: 2km
trasa rowerowa nr 322Z
- Przebieg: SKRAJ RYDUŁTÓW – KALWARIA – PSZOWSKIE DOŁY – SKRAJ KRZYŻKOWIC
- Kolor: zielony
- Długość: 5km
trasa rowerowa nr 323 (Szlak pielgrzymkowy)
- Przebieg: PSZÓW – OS. BIERNACKIEGO – GŁOŻYNY – RADLIN – OBSZARY – JANKOWICE RYBNICKIE
- Kolor: żółty
- Długość: 17,4km[16]
szlak krzyżkowicki (szlak przez Grodzisko Gołężyców)
- Przebieg: GRABÓWKA – GRODZISKO GOŁĘŻYCÓW – KRZYŻKOWICE
- kolor: niebieski
- Długość: 6km
[edytuj] Honorowi obywatele oraz zasłużeni dla rozwoju miasta
Miasto Pszów posiada trzech honorowych obywateli. Są nimi:
- Jan Paweł II – papież (od 28 lutego 1998 r.);
- Henryk Rzodeczko – były długoletni Naczelnik Gminy Pszów (od 30 listopada 1945 r.);
- ks. Infułat Lucjan Lamża – lekarz (od 26 czerwca 2008 r.).
Miasto nadaje również odznakę „Zasłużony dla rozwoju miasta Pszów”. Zostali nią dotychczas uhonorowani:
[edytuj] Miasta partnerskie
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
trasa rowerowa nr 316Y
trasa rowerowa nr 317
trasa rowerowa 317S
trasa rowerowa nr 320C
trasa rowerowa nr 322Z
szlak krzyżkowicki (szlak przez Grodzisko Gołężyców)
