.jpg)
Puginał, pugio (łac.), tulich (staropol.), tylec, tylecz - jedna z najstarszych odmian broni siecznej, miniatura miecza. Mały puginał, zazwyczaj w użyciu cywilnym, potocznie nazywany jest sztyletem.
Puginałów pugio używali Rzymianie od I w.p.ne. do I w.n.e. W Afryce lud Kasai wykonywał puginały z miedzi. Istniało wiele jego lokalnych odmian, np. w Indiach katar, Japonii tantō, we Włoszech cinquedea, w Gruzji kama, na Malajach kris. W Europie Zachodniej, w późnym średniowieczu, jego rozpowszechnioną formą była mizerykordia, a od XVI do XVIII wieku lewak[1][2].
Posiada głownię prostą jedno- lub dwusieczną (zazwyczaj o przekroju czworokątnym), o rekojeści z jelcem. Noszony w pochwie przy boku po stronie prawej (miecz - z lewej), w stroju cywilnym wieszany na pasie z przodu, a czasem troczony przy pasie w połączeniu z sakiewką. Na ziemiach polskich w XIII-XIV wieku był podstawową bronią zaczepną (obok miecza) każdego rycerza. Długość ostrza wynosiła przeciętnie około 30 cm. Puginał w zasadzie nie nadawał się do cięcia, służył do zadawania precyzyjnych ran kłutych na najbliższy dystans w miejsca odsłonięte lub słabo zasłonięte (np. cios przez szparę wzrokową w hełmie garnczkowym, w kark pochylonego jeźdźca). Służył nie tylko samoobrony ale i skrytobójstwa. Bywał zabezpieczany przed utratą w walce lub zgubieniem za pomocą łańcuszka lub rzemienia przywiązanego do napierśnika. Różnice między krótkim mieczykiem, kordem, nożem bojowym i puginałem są płynne i w związku z tym mylone[3][4][5][6][7][8][2].
_01.jpg){kind=small}
Hiszpański żelazny puginał z V-III w.p.n.e.
_01.jpg)
Hiszpański puginał trójkątny z żelaza i srebra z IV-II w.p.n.e.
Replika rzymskiego pugio.
Gruziński (lub czerkaski) puginał kama.
Mizerykordia z lat 1490-1500.
Malajski kris z XVI w.
XVII-wieczny lewak „łamacz mieczy”.
Włoska renesansowa cinquedea.
Replika XVII wiecznego puginału.
Indyjski katar.
Puginały z XX w.
Japoński współczesny tanto.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
