Rajd Dakar (dawniej Paryż-Dakar) to doroczny rajd terenowy organizowany obecnie przez Amaury Sport Organisation. Rajd dostępny jest również dla amatorów, którzy stanowią około 80% uczestników.
Jest to rajd terenowy, rozgrywany w o wiele trudniejszych warunkach niż rajdy płaskie – zawodnicy podróżują przez pustynię, a długość odcinków specjalnych sięga kilkuset kilometrów dziennie. Z tego powodu używa się pojazdów terenowych, znacznie wytrzymalszych od tych używanych w rajdach płaskich. Od początku rajdu zawodnicy ścigają się w dwóch klasach – samochody i motocykle, natomiast w klasie ciężarówki od 1980 (bez roku 1989). W 2009 zadebiutowała nowa klasa – quady.
Spis treści |
Historia rajdu sięga roku 1977, kiedy to Francuz Thierry Sabine zgubił się na pustyni w Libii podczas rajdu Abidżan-Nicea. Urzeczony pustynią uznał, że miejsce to jest idealne do rozgrywania rajdów. Pierwotnie trasa rajdu wiodła z Paryża we Francji do Dakaru w Senegalu z przeprawą promową przez Morze Śródziemne, jednak ze względu na różne czynniki, w tym zawirowania polityczne, rajd zmieniał lokalizację zarówno startu jaki i mety. Ostatni raz rajd Paryż - Dakar odbył się w 2001. Kolejnymi edycjami były rajdy:
| rok | Trasa | dystans | odcinki specjalne | liczba startujących | Dotarło do mety | uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 |  Paryż -  Dakar | 10 000 km | 3 168 km | 182 pojazdy | 74 pojazdy | Trasa wiedzie przez Algierię, Niger, Mali i Burkina Faso. |
| 1980 | Paryż -  Algier - Dakar | 10 000 km | 4 059 km | 216 pojazdów | 81 pojazdów | Rajd trwa od 1 do 23 stycznia 1980. |
| 1981 | Paryż - Algier - Dakar | 6 263 km | 3 357 km | 291 pojazdów | 91 pojazdów | Rajd otrzymuje certyfikat FIA. |
| 1982 | Paryż - Algier - Dakar | 10 000 km | 5 963 km | 385 pojazdów | 127 pojazdów | |
| 1983 | Paryż - Algier - Dakar | 12 000 km | 5 210 km | 385 pojazdów | 123 pojazdy | |
| 1984 | Paryż - Algier - Dakar | 12 000 km | 5 882 km | 427 pojazdów | 148 pojazdów | |
| 1985 | Paryż - Algier - Dakar | 14 000 km | 7 470 km | 552 pojazdy | 146 pojazdów | |
| 1986 | Paryż - Algier - Dakar | 15 000 km | 7 731 km | 486 pojazdów | 100 pojazdów | W katastrofie helikoptera ginie Thierry Sabine – główny pomysłodawca i organizator rajdu. |
| 1987 | Paryż - Algier - Dakar | 13 000 km | 8 315 km | 539 pojazdów | 124 pojazdy | Po raz pierwszy w rajdzie startują polscy zawodnicy (dwie ciężarówki Jelcz). |
| 1988 | Paryż - Algier - Dakar | 12 874 km | 6 605 km | 603 pojazdy | 151 pojazdów | Ponad 600 uczestników (rekord). Na jednym z pierwszych etapów odpada ich rekordowa liczba – ok. 100. |
| 1989 | Paryż -  Tunis - Dakar | 10 831 km | 6 605 km | 473 pojazdy | 209 pojazdów | Trasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Tunisu. |
| 1990 | Paryż -  Trypolis - Dakar | 11 420 km | 8 564 km | 465 pojazdów | 133 pojazdy | Trasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Trypolis. Udział polskiego kierowcy Andrzeja Kopera. |
| 1991 | Paryż - Trypolis - Dakar | 9 186 km | 6 747 km | 406 pojazdów | 174 pojazdy | |
| 1992 | Paryż -  Kapsztad | 12 427 km | 6 263 km | 332 pojazdy | 169 pojazdów | Duże zmiany w trasie rajdu – za sprawą Gilberta Sabina (ojca Thierriego) rajd przejeżdża Afrykę i kończy się w RPA (zmiana nazwy „Paryż – Le Cap”). Po raz pierwszy pojawia się technologia GPS. |
| 1993 | Paryż - Dakar | 8 877 km | 4 476 km | 153 pojazdy | 67 pojazdów | Kryzys rajdu. Gilbert Sabine sprzedaje prawa do organizacji Amaury Sport Organisation Group (ASO). |
| 1994 | Paryż - Dakar - Paryż | 13 379 km | 4 446 km | 259 pojazdów | 114 pojazdów | Nowym dyrektorem rajdu zostaje Claude Fenouil, który wytycza trasę nową trasę rajdu Paryż-Dakar-Paryż; w drodze powrotnej do stolicy Francji, wszyscy zawodnicy, łącznie z późniejszym zwycięzcą, odpuszczają sobie 70-kilometrowy fragment trasy, na którym znajduje się Punkt Kontroli Przejazdu; jedynie dwa Mitshubishi, uniesione duchem rywalizacji, próbują zawzięcie pokonać wydmy i za przekroczenie limitu czasu zostają wykluczone z wyścigu; cały zespół fabryczny ostentacyjnie wycofuje się z rajdu, a nowy dyrektor Dakaru traci swoją posadę; |
| 1995 |  Grenada - Dakar | 10 109 km | 5 725 km | 205 pojazdów | 103 pojazdy | Nowym dyrektorem rajdu zostaje trzykrotny zwycięzca wyścigu Hubert Auriol |
| 1996 | Grenada - Dakar | 7 579 km | 6 179 km | 295 pojazdów | 121 pojazdów | |
| 1997 | Dakar -  Agadez - Dakar | 8 049 km | 6 509 km | 280 pojazdów | 141 pojazdów | Do historii przechodzi Jutta Kleinschmidt, wygrywając jako pierwsza kobieta odcinek specjalny i plasując się na wysokim piątym miejscu w końcowej klasyfikacji |
| 1998 | Paryż - Grenada - Dakar | 10 593 km | 5 219 km | 349 pojazdów | 104 pojazdy | |
| 1999 | Grenada - Dakar | 9 393 km | 5 638 km | 297 pojazdów | 110 pojazdów | |
| 2000 | Dakar -  Kair | 7 863 km | 5 012 km | 401 pojazdów | 225 pojazdów | Po sześciu etapach wyścig zostaje wstrzymany na terenie Nigru z powodu zagrożenia terrorystycznego; organizatorzy przerywają rywalizację na pięć dni, za około półtora miliona dolarów organizują most powietrzny do Libii; trzy samoloty transportowe An-124 Rusłan przerzuciły cały sprzęt i bagaż odbywając 18 dziesięciogodzinnych lotów |
| 2001 | Paryż - Dakar | 10 219 km | 6 180 km | 358 pojazdów | 141 pojazdów | Rajd wygrywa pierwsza kobieta Jutta Kleinschmidt |
| 2002 | Arras - Madryt – Dakar | 9 436 km | 6 486 km | 425 pojazdów | 132 pojazdy | |
| 2003 | Marsylia - Szarm el-Szejk | 8 552 km | 5 216 km | 490 pojazdów | 186 pojazdów | Na granicy libijsko-egipskiej pod ciężarówką serwisową zespołu motocyklowego KTM wybucha mina, na szczęście nikt z załogi nie ucierpiał; kolejne pojazdy zostają zatrzymane, a saperzy przez noc sprawdzają trasę przejazdu na tym odcinku |
| 2004 | Clermont-Ferrand - Dakar | 9 507 km | 4 636 km | 595 pojazdów | 163 pojazdy | |
| 2005 | Barcelona - Dakar | 9 039 km | 5 433 km | 688 pojazdów | 215 pojazdów | |
| 2006 |  Lizbona - Dakar | 9 043 km | 4 813 km | 474 pojazdy | 195 pojazdów | |
| 2007 | Lizbona - Dakar | 7 915 km | 4 309 km | 525 pojazdów | 301 pojazdów | |
| 2008 | Lizbona - Dakar | 9 273 km | 5 736 km | 570 pojazdów | ||
| 2009 |  Buenos Aires -  Valparaíso - Buenos Aires | 9 578 km | 5 591 km | 530 pojazdów | 268 pojazdów | Rajd po raz pierwszy organizowany poza Europą i Afryką. |
| 2010 | Buenos Aires - Antofagasta - Buenos Aires | 9 030 km (8 937 km) | 4 810 km (4 717 km) | 373 pojazdy | 187 pojazdów | |
| 2011 | Buenos Aires - Arica - Buenos Aires | 9 605 km (9 470 km) | 5 007 km (5 020 km) | 413 pojazdów | 203 pojazdy | |
| 2012 | Mar del Plata - Copiapó -  Lima | 8 373 km | 4 191 km (4 406 km) | 471 pojazdów | 246 pojazdów | Szósty etap został odwołany z uwagi na śnieżycę w Andach. |
Cztery podstawowe klasy, w jakich rywalizują zawodnicy, to:
Wielu producentów traktuje rajd jako poligon doświadczalny dla swoich konstrukcji, starając się dowieść ich wytrzymałości, jednak większość pojazdów jest znacznie zmodyfikowana w porównaniu z egzemplarzami seryjnymi.
W przeszłości dominowały w rajdzie samochody głównie europejskich producentów, takie jak Land Rover, Range Rover, Mercedes-Benz (Klasa G) i Pinzgauer. Pozostali producenci wystawiali poważnie zmodyfikowane konstrukcje (Rolls-Royce, Citroën, a nawet Porsche). W roku 2002 dominowały takie auta jak Mitsubishi (Pajero/Montero), Nissan, i Hyundai. Francuz Jean-Louis Schlesser zaprojektował i zbudował serię buggy, na których kilkakrotnie wygrywał rajd.
Wśród ciężarówek występują Kamaz, Tatra, Hino, MAN, DAF oraz Mercedes-Benz (Unimog).
Najpopularniejszą (i zajmującą czołowe pozycje) marką wśród motocykli jest KTM. BMW produkowało kiedyś motocykl enduro nazwany "Dakar", ale ze względu na dominacje KTM wycofało się z zawodów. Ostatnio coraz lepiej radzą sobie motocykle Yamaha.
W 1979 r. Francuski motocyklista Patrick Dodin zginął w okolicach Agadeszu.
W 1982 r. Mark Thatcher, syn brytyjskiej premier Margaret Thatcher, zaginął na pustyni razem ze swoim pilotem i mechanikiem. Cała trójka została odnaleziona po sześciu dniach cała i zdrowa.
W 1982 r. Holender Bert Oosterhuis, jadący Yamahą, zmarł w wyniku obrażeń doznanych podczas upadku.
W 1983 r. motocyklista Francuz Jean-Noel Pineau, zginął na bardzo szybkim, utwardzonym odcinku trasy w pobliżu Wagadugu.
W 1986 r. Na terenie Francji, w pobliżu Sete zginął, potrącony przez samochód na trasie dojazdowej, japoński motocyklista Yasuo Kaneko
W 1986 r. organizator rajdu Thierry Sabine ginie w wypadku helikoptera.
W 1988 r. Holender Kees Van Loevezijn, nawigator załogi ciężarówki DAF zginął na miejscu, gdy wypadł z kabiny.
W 1988 r. Francuz Patrick Canado, pilot załogi samochodu terenowego, poniósł śmierć w kolizji z innym autem biorącym udział w rajdzie.
W 1991 r. Francuz Charles Cabannes, kierowca ciężarówki serwisowej, został śmiertelnie postrzelony na terenie Mali.
W 1992 r. Koło Sabhy w Libii Francuzi Jean-Marie Sounillac i Laurent Le Bourgeois zginęli w kraksie samochodu serwisowego.
W 1992 r. Znany francuski motocyklista Gilles Lalay odniósł śmiertelne obrażenia w kolizji z autem ekipy medycznej rajdu, na trasie dojazdowej.
W 1994 r. Motocyklista belgijski Michel Sansen zginął w wypadku na trasie dojazdowej.
W 1996 r. Na trasie z Foum El Hassan do Smara Francuz Laurent Gueguen zginął w wyniku eksplozji swej ciężarówki.
W 1997 r. Motocyklista-amator Francuz Jean-Pierre Leduc zginął na trasie na terenie Mali.
W 2002 r. Francuz Daniel Vergnes, główny mechanik zespołu Toyoty, poniósł śmierć w wypadku drogowym na trasie dojazdowej w Mauretanii.
W 2003 r. Pilot załogi Toyoty, 48-letni Francuz Bruno Cauvy zginął w kraksie na trasie dziesiątego etapu rajdu.
W 2005 r. Hiszpański motocyklista Jose Manuel Perez zmarł po czterech dniach od upadku na trasie siódmego etapu
W 2005 r. dwukrotny zwycięzca rajdu, Włoski motocyklista Fabrizio Meoni zmarł w wieku 47 lat w wyniku zatrzymania akcji serca, podczas 11 etapu. Meoni to czterdziesta piąta ofiara śmiertelna w historii rajdu.
W 2006 r. na trasie zginął motocyklista Andy Caldecott z Australii. Zajmował wysokie miejsce w klasyfikacji generalnej. Zginął w wyniku upadku na 250. kilometrze dziewiątego etapu, prowadzącego z Nawakszut do Kiffy w Mauretanii.
W 2007 r. w wypadku na trasie 4 etapu zginął 29-letni motocyklista z RPA Emer Symons, zawodnik debiutował w tej imprezie.
W 2007 r. Podczas 14. etapu zmarł tuż przed metą na atak serca francuski motocyklista Eric Aubijoux. Była to 48 ofiara śmiertelna zmagań tego rajdu.
W 2009 r. Francuski motocyklista Pascal Terry zaginął podczas 2 etapu i nie można było z nim uzyskać kontaktu. Ciało sportowca odnaleziono na trasie jednego z etapów z Santa Rosa do Puerto Madryn w Argentynie w nocy z wtorku na środę (6/7 stycznia 2009) w odległości 15 metrów od swojego motocykla. Przyczyną śmierci motocyklisty był obrzęk płuc, który doprowadził do zatrzymania pracy serca.
W 2009 r. Ciężarówka wioząca ogumienie dla uczestników rajdu zderzyła się czołowo z innym pojazdem, którego dwóch pasażerów zginęło na miejscu. Do wypadku doszło pod miejscowością Peyerreyes, około 400 km na północ od stolicy Chile - Santiago, na trasie dziewiątego etapu. Według obliczeń agencji AFP, w organizowanym od 1979 roku wyścigu zginęły do tej pory 54 osoby, w tym 19 uczestników.
W 2010 r. Zmarła 28-letnia kobieta, która doznała obrażeń po tym, jak samochód niemieckiego kierowcy Mirco Schultisa wpadł w pobliżu Cordoby w tłum kibiców na trasie pierwszego etapu 32. Rajdu Dakar.
W 2012 r. Argentyński motocyklista Jorge Martinez Boero w wyniku utracenia kontroli nad pojazdem przewrócił się. Pomimo błyskawicznej reanimacji nie udało się go uratować. Później odkryto, że kierowca tuż po katastrofie miał atak serca. Następnego dnia inny motocyklista - Bruno da Costa wjechał w byka. Zwierzę zginęło na miejscu, motocyklista trafił do szpitala.
| Uczestnicy ostatniego rajdu |
| Piloci |
| Najlepsze miejsce w danej klasie |
| Kierowca | Rok | Pojazd | Kategoria | Miejsce na mecie |
|---|---|---|---|---|
| Aleksander Sachanbinski | 2010 | TOYOTA KDJ120 | samochody | dyskwalifikacja (3 etap) |
| 2009 | Land Rover TOM CAT | samochody | nie ukończył (1 etap) | |
| Albert Gryszczuk | 2007 | Land Rover | samochody | 95 |
| Andrzej Dziurka | 2001 | Toyota | samochody | 35 |
| Andrzej Koper | 1990 | Land Rover 110 | samochody | 77 |
| Arkadiusz Rabiega | 2010 | TOYOTA KDJ120 | samochody | dyskwalifikacja (3 etap) |
| 2009 | Land Rover TOM CAT | samochody | nie ukończył (1 etap) | |
| Darek Rodewald | 2011 | IVECO Trakker EVO II | ciężarówki | nie ukończył (1 etap) |
| 2010 | IVECO Trakker EVO II | ciężarówki | nie ukończył (12 etap) | |
| Dariusz Piątek | 2000 | KTM LC4-E 660 | motocykle | |
| Grzegorz Baran | 2011 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | 25 |
| 2010 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | 20 | |
| 2009 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | nie ukończył (9 etap) | |
| 2004 | Mercedes | ciężarówki | 28 | |
| Grzegorz Simon | 2009 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | nie ukończył (9 etap) |
| Izabela Szwagrzyk | 2009 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | nie ukończył (9 etap) |
| Jacek Czachor | 2011 | KTM 450 Rally Replica | motocykle | 11 |
| 2010 | KTM LC4 690 Rally | motocykle | 16 | |
| 2009 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 20 | |
| 2007 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 10 | |
| 2006 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 14 | |
| 2005 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 12 | |
| 2004 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 10 | |
| 2003 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 13 | |
| 2002 | KTM 660 Rally Replica | motocykle | 20 | |
| 2001 | HONDA XRR 650 | motocykle | 24 | |
| 2000 | YAMAHA WR 400F | motocykle | 46 | |
| Jakub Przygoński | 2010 | KTM LC4 690 Rally | motocykle | 8 |
| 2009 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 11 | |
| Jarosław Kazberuk | 2010 | MITSUBISHI Pajero | samochody | 35 |
| 2007 | Land Rover | samochody | 95 | |
| 2003 | Mercedes | ciężarówki | 16 | |
| 2002 | Toyota | samochody | 44 | |
| Krzysztof Hołowczyc | 2011 | BMW X3 CC | samochody | 5 |
| 2010 | Nissan Navara T1 Super Production | samochody | nie ukończył (9 etap) | |
| 2009 | Nissan Navara T1 Super Production | samochody | 5 | |
| 2007 | Nissan Navara | samochody | nie ukończył (13 etap) | |
| 2006 | Nissan Pickup | samochody | nie ukończył (4 etap) | |
| 2005 | Mitsubishi Pajero | samochody | 60 | |
| Krzysztof Jarmuż | 2010 | HONDA CRF 450 | motocykle | 27 |
| 2009 | HONDA CRF 450 | motocykle | 22 | |
| Łukasz Kędzierski | 2004 | KTM | motocykle | 38 |
| Łukasz Komornicki | 2004 | Mitsubishi | samochody | 14 |
| Łukasz Łaskawiec | 2011 | YAMAHA Raptor 700 | quady | 3 |
| Maciej Stańco | 2001 | Toyota | samochody | 35 |
| Marek Dąbrowski | 2011 | KTM 690 Rally Replica | motocykle | 16 |
| 2010 | KTM LC4 690 Rally | motocykle | 33 | |
| 2009 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | nie ukończył (5 etap) | |
| 2007 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 24 | |
| 2006 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | nie ukończył (5 etap) | |
| 2005 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 11 | |
| 2003 | KTM LC4 660 Rally | motocykle | 9 | |
| 2002 | KTM 660 Rally Replica | motocykle | 21 | |
| 2001 | Honda XR 650 | motocykle | nie ukończył (10 etap) | |
| 2000 | YAMAHA WR 400F | motocykle | 52 | |
| Martyna Wojciechowska | 2002 | Toyota | samochody | 44 |
| Paweł Zborowski | 2010 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | 20 |
| Piotr Więckowski | 2000 | KTM LC4-E 660 | motocykle | |
| Rafał Marton | 2011 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | 25 |
| 2010 | MAN TGS 18.480 | ciężarówki | 20 | |
| 2004 | Mitsubishi | samochody | 14 | |
| Rafał Sonik | 2011 | Yamaha | quady | nie ukończył (1 etap) |
| 2010 | Yamaha | quady | 5 | |
| 2009 | Yamaha | quady | 3 | |
| Robert Szustkowski | 2010 | MITSUBISHI Pajero | samochody | 35 |
| Wojciech Rencz | 2001 | KTM | motocykle | nie ukończył (5 etap) |
Pozostali Polacy:
Rajd zyskał dużą popularność w mediach, szczególnie we Francji, gdzie transmisje telewizyjne są bardzo obszerne, z licznymi wejściami "na żywo". W Polsce relacje z rajdu transmituje Telewizja Polska na kanale TVP1 oraz pół godzinną relację na żywo z biwaku telewizja Eurosport.
Rajd Dakar w roku 2011 transmitują:
Supersport
SBS
RTL 7 France Television (2, 3, 4)
TV2 Norway
TVP1
Eurosport
RTBF Sport
