| Roman Polański | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 Polański w 2011 | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Prawdziwe imię i nazwisko | Roman Polański | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Data i miejsce urodzenia | 18 sierpnia 1933 Paryż | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Zawód | reżyser, scenarzysta, aktor | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Odznaczenia | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||||||||||||||||||||||||||||||||
 Roman Polański w Wikicytatach | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Roman Polański (urodzony jako Raymund Roman Thierry Liebling, 18 sierpnia 1933 w Paryżu[1]) – polski reżyser, scenarzysta, aktor oraz producent filmowy, który w 1975 przyjął obywatelstwo francuskie. W czasie swojej kariery kręcił filmy w Polsce, Wielkiej Brytanii, Ameryce i Francji. Wykształcony w łódzkiej szkole filmowej jest jej najbardziej rozpoznawalnym na świecie absolwentem. Jego pierwszy film pełnometrażowy Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, lecz przegrał z 8½ Federico Felliniego. Otrzymał łącznie pięć nominacji do Oscara, a także wiele innych nagród w tym Złotą Palmę w Cannes za film Pianista (2002). W tym samym roku za ten sam film otrzymał również Oscara za najlepszą reżyserię.
Spis treści |
Urodził się w Paryżu w polsko-żydowskiej rodzinie, która w 1937 przeniosła się do Krakowa. Ojciec Polańskiego - Mojżesz Liebling (po II wojnie światowej na prośbę narzeczonej Wandy Zajączkowskiej, swojej późniejszej drugiej żony, zmienił imię i nazwisko na Ryszard Polański[2]) był malarzem i producentem tworzyw. Jego matka Bula (Bella) Polańska (z domu Katz) urodziła się w Rosji. Zginęła w Auschwitz, który przeżyła jego przyrodnia siostra Annete, po wojnie na stałe mieszkająca we Francji.
Okres wojny spędził w getcie w Krakowie, a potem we wsi Wysoka koło Wadowic, na górze Mosiórka. Chłopi, opłaceni przez ojca, aby przechowali Romka, po paru tygodniach go wygonili bojąc się konsekwencji przechowywania Żyda. Chłopiec zamieszkał na krakowskiej ulicy, wymyślając sobie polskie nazwisko Roman Wilk i przekonującą legendę polskiego sieroty[3].
Od 1948 występował w teatrze. W 1953 zadebiutował na ekranie. Od 1954 studiował reżyserię w PWSF w Łodzi, którą skończył, jednak nie zdobył dyplomu. Do 1969 współpracował z Krzysztofem Komedą. Jego pierwszy film pełnometrażowy, Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara.
Następnie wyjechał do Europy Zachodniej. Początkowo przebywał we Francji, a następnie w Wielkiej Brytanii, gdzie zrealizował filmy Wstręt z Catherine Deneuve i Matnia (w okresie tym współpracował z Gérardem Brachem, z którym napisał także scenariusz do Nieustraszonych pogromców wampirów). W 1968 wyjechał do Hollywood, gdzie zrealizował horror Dziecko Rosemary (2 nominacje do Oscara i 1 przyznany).
Sześć lat później Roman Polański nakręcił Chinatown z Jackiem Nicholsonem w roli głównej. Film stał się wielkim przebojem, zdobył 11 nominacji do Oscara (1 przyznany - za scenariusz) oraz 7 nominacji do Złotych Globów (4 przyznane – za najlepszy film, reżyserię, scenariusz i rolę męską). Chinatown zdobył powszechne uznanie krytyków i publiczności. Film Polańskiego jest uważany za jedno z największych dzieł w historii kina[4][5][6].
Po powrocie do Europy Polański nakręcił film Tess, który otrzymał trzy Oscary (na sześć nominacji), Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego i trzy Cezary, w tym dla najlepszego filmu.
Kolejnym nagradzanym filmem Romana Polańskiego stał się wyprodukowany w 2002 roku dramat wojenny Pianista. Film wygrał Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes, 7 Cezarów (nagród Francuskiej Akademii Filmowej) oraz 3 Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską).
W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis[7].
W 2008 roku światową premierę miał głośny film dokumentalny o reżyserze: Roman Polański: Ścigany i pożądany.
W 2010 roku powstał film Autor widmo, za który Roman Polański zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie oraz 6 nagród Europejskiej Akademii Filmowej – w tym za najlepszy film, reżyserię i scenariusz[8]. Za ten sam obraz Polański otrzymał dwa wyróżnienia Francuskiej Akademii Filmowej – Cezary, za najlepszą reżyserię i scenariusz adaptowany[9].
Podczas 36. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni został uhonorowany nagrodą "Platynowe Lwy" za całokształt twórczości[10]. Wkrótce po ogłoszeniu tej decyzji przez organizatorów imprezy Prawica Rzeczypospolitej zaapelowała w specjalnym oświadczeniu podpisanym przez Marka Jurka i Mariana Piłkę o bojkot festiwalu[11]. Na apel Prawicy odpowiedział dyrektor artystyczny 36. FPFF, Michał Chaciński, twierdząc, że "Polański odbierze wyróżnienie jako niekwestionowany mistrz światowego kina i żadne pozamerytoryczne zagadnienia nie mają na tę nagrodę wpływu"[12]. Ostatecznie jednak reżyser nie przyjechał do Polski[13].
W 1978 został oskarżony o zgwałcenie 13-letniej Samanthy Gailey (dzisiaj Samantha Geimer). Zawarł ugodę z prokuraturą, w której przyznał się do stosunków seksualnych z nieletnią[14]. Sąd pozostawił Polańskiemu 90 dni na dokończenie projektu, ale przed ogłoszeniem wyroku Polański uciekł do Paryża. W swej autobiografii Roman by Polanski oskarżył matkę Samanthy o podsunięcie mu córki i szantaż w celu zdobycia angażu. W 2008 Samantha Geimer wystąpiła do sądu o umorzenie sprawy, co ma oszczędzić dalszych cierpień jej i jej rodzinie. Geimer twierdzi, że ponowne zainteresowanie prokuratury intymnymi szczegółami ma odciągnąć uwagę od błędów popełnionych wiele lat temu. W najnowszym filmie dokumentalnym o Polańskim ("Roman Polanski: Wanted and Desired") ujawniono kolejne dowody nierzetelnego prowadzenia ówczesnego procesu przeciw niemu. Z relacji ze sprawy wynika, że prowadzący ją sędzia Laurence J. Rittenband (zmarł w 1993) chciał skazać reżysera dla przysporzenia sobie popularności.
Na początku maja 2009 roku sąd w Los Angeles odrzucił wniosek Romana Polańskiego o umorzenie sprawy[15]. 26 września 2009 został zatrzymany po przylocie na lotnisko w Zurychu. Podstawę do zatrzymania stanowił amerykański nakaz aresztowania wydany w związku ze sprawą Geimer[16].
14 maja 2010 angielska aktorka Charlotte Lewis oskarżyła go o wykorzystywanie seksualne podczas przygotowań do kręcenia filmu Piraci. Miała wtedy 16 lat. Według aktorki do zdarzenia doszło w apartamencie Polańskiego w Paryżu.[17]
12 lipca 2010 Ministerstwo Sprawiedliwości Szwajcarii nie wyraziło zgody na ekstradycję Romana Polańskiego do Stanów Zjednoczonych i tym samym został uchylony wobec niego areszt domowy, w którym reżyser przebywał od września 2009 roku[18].
W dniu 15 lipca 2010 Prokuratura Generalna RP wyjaśniając sytuację prawną reżysera w razie jego hipotetycznego przyjazdu do kraju wydała oświadczenie, iż "Wydanie przez władze polskie Romana Polańskiego innemu Państwu jest jednak niemożliwe (...) Zgodnie z treścią art. 604 § 1 pkt 3 k.p.k. wydanie osoby innemu państwu jest niedopuszczalne, jeżeli nastąpiło przedawnienie"[19].
9 września 1959 roku Polański ożenił się z aktorką Barbarą Kwiatkowską[20]. Małżeństwo skończyło się rozwodem w 1962[21].
20 stycznia 1968 w Londynie ożenił się z amerykańską aktorką i modelką Sharon Tate[21]. 8 sierpnia 1969 roku późnym wieczorem grupa osób związanych z sektą Charlesa Mansona włamała się do jej willi w Beverly Hills[22]. W wyniku odniesionych obrażeń oraz utraty krwi Tate będąca w ósmym miesiącu ciąży zmarła[22].
30 sierpnia 1989 ożenił się z francuską aktorką Emmanuelle Seigner, z którą ma dwoje dzieci: córkę Morgane (ur. 20 stycznia 1993 roku) i syna Elvisa (ur. 1998)[23].
Filmy krótkometrażowe
Filmy pełnometrażowe
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||
![Krzysztof Komeda - Cherry [ Knife in the water OST, 1962]](http://j.wpimg.pl/r,id,d145MDtoXjYwO3VeaHR0cDovL2dldC5zdHVkaW8ud3AucGwvbiUyQzY3MjA2ODE4JTJDcyUyQ3ZocyUyQ2YlMkM1NDAxMTYxMTY1MTM2OTEzMDM4OTgxNTQzMjEuanBnO3NjXnRydWU7dF5qcGc7c15zb3dhI3dpa2lwZWRpYTtmdF4x.jpg)
