| Saddam Husajn صدام حسين عبد المجيد التكريتي | |
.jpg) | |
| Data i miejsce urodzenia | 28 kwietnia 1937 Al-Audża |
| Data i miejsce śmierci | 30 grudnia 2006 Bagdad |
| 5. Prezydent Iraku | |
| Przynależność polityczna | Partia Baas |
| Okres urzędowania | od 16 lipca 1979 do 9 kwietnia 2003 |
| Poprzednik | Ahmed Hassan al-Bakr |
| Następca | Ibrahim al-Dżaafari |
| 11. Premier Republiki Irackiej | |
| Przynależność polityczna | Partia Baas |
| Okres urzędowania | od 16 lipca 1979 do 23 marca 1991 |
| Poprzednik | Ahmed Hassan al-Bakr |
| Następca | Saadoun Hammadi |
| 15. Premier Republiki Irackiej | |
| Przynależność polityczna | Partia Baas |
| Okres urzędowania | od 29 maja 1994 do 9 kwietnia 2003 |
| Poprzednik | Ahmad Husajn Chudair as-Samarrai |
| Następca | Ijad Allawi (p.o.) |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons | |
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach | |
Saddam Husajn, właściwie Saddam Hussajn Abd al-Madżid al-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي, ur. 28 kwietnia 1937 roku w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 roku w Bagdadzie) – iracki polityk, jedyny Marszałek Iraku, generał, prezydent i faktyczny dyktator Iraku w latach 1979–2003, z wykształcenia prawnik. Został stracony przez powieszenie.
Spis treści |
Saddam Husajn urodził się 28 kwietnia 1937 roku w wiosce Al-Audża, w irackim okręgu Tikrit[1], w rodzinie hodowcy owiec (wywodził się z plemienia Al Bu Nasir)[2]. Jego ojciec – Husajn al-Madżid at-Tikriti – najprawdopodobniej opuścił jego matkę Subhę jeszcze przed jego urodzeniem (chociaż według wersji oficjalnych miał on zostać zamordowany przez bandytów). Imię Saddam – nadane mu przez brata jego ojca[3] – oznacza "tego, który walczy", "tego który stawia czoło". Imię to było niespotykane wówczas wśród Arabów[2].
Z powodu trudnej sytuacji w domu matka oddała Saddama pod opiekę jego wuja Chajr Allaha Tulfy, który zajmował się nim do 1941 roku, kiedy to został skazany na karę 5 lat pozbawienia wolności za udział w przewrocie wojskowym[4].Saddam Husajn wrócił wtedy do domu swojej matki, która wyszła ponownie za mąż – za Ibrahima Hasana. Ojczym małego Saddama bił i poniżał chłopca, który uciekł i zamieszkał ponownie u swojego wuja Chajr Allaha Tulfy, który po wyjściu z więzienia zamieszkał w Tikricie. Kiedy Chajr Allah Tulfa przeniósł się z Tikritu do Bagdadu, by tam objąć posadę nauczyciela, pozostający pod jego opieką Saddam Husajn przeniósł się razem z nim[3].
Po raz pierwszy był żonaty z Sadżidą Chajr-Allah znaną też jako Sadżida Talfah. Miał z nią dwóch synów: Kusaja i Udaja, którzy zajmowali za jego rządów wysokie stanowiska w państwie oraz trzy córki (Raghat, Rana i Chrisnia). Kolejne jego żony to Samira Szahbandar, Nidal al-Hamdani i Wafa ei-Mullah al-Howeisz.
W 1956 wziął udział w nieudanym zamachu na króla Fajsala II (król został obalony w innym zamachu w 1958 zorganizowanym przez grupę pod przywództwem generała i późniejszego premiera Abd al-Karima Kasima[5]). W 1957 wstąpił do marksistowskiej partii Baas, a w 1959, po nieudanym zamachu na premiera Kasima, uciekł do rodzinnego Tikritu, następnie do Syrii – z Syrii zaś do Egiptu (oba kraje były wówczas pod silnym wpływem Partii Baas). Został zaocznie skazany na śmierć. Na uniwersytecie w Kairze zdobył niepełne wykształcenie prawnicze. Po powrocie do Iraku, w 1964, został aresztowany przez służbę bezpieczeństwa i uwięziony na dwa lata[6].
Z więzienia uciekł w 1966 roku podczas transportu więźniów przez miasto[7]. W 1968 pomógł przeprowadzić zakończony sukcesem i bez użycia przemocy zamach stanu zorganizowany przez partię Baas[8]. W tym samym roku ukończył studia prawnicze na uniwersytecie w Bagdadzie. Od 1968 do 1979 był wiceprzewodniczącym Rady Dowództwa Rewolucji. W 1973 został generałem irackich sił zbrojnych.
W 1979, gdy prezydent Ahmed Hassan al-Bakr w wieku 65 lat ogłosił swoje odejście na emeryturę[9], 42-letni wówczas Saddam uzyskał stanowisko przewodniczącego partii i prezydenta. Według niektórych źródeł Husajn odsunął al-Bakra od władzy.
Polityka Saddama opierała się na wykorzystaniu zasobów ropy naftowej w celu uczynienia z kraju znaczącej siły militarnej. 1 czerwca 1972 rozpoczął proces nacjonalizacji zachodnich firm paliwowych, które do tej pory miały monopol w Iraku. Aktywnie przyczyniał się do modernizacji gospodarki kraju. Nadzorował także modernizację regionów wiejskich, mechanizację rolnictwa i dystrybucję ziemi. Jego zasługą są też znaczące przemiany w przemyśle energetycznym oraz w usługach publicznych takich jak transport i edukacja.
Z jego inicjatywy Irak zaangażował się w wojnę z Iranem (wojna iracko-irańska 1980–1988). W tym czasie przywódcy ZSRR, a także USA i państw Europy Zachodniej bardziej niż irackiego reżimu obawiali się rozprzestrzenienia irańskiej rewolucji islamskiej. Dlatego, mniej lub bardziej jawnie, zachęcali Saddama do wojny z Iranem, wspierali go politycznie a także militarnie[10]. W zakres dostaw wchodziły najnowsze technologie oraz broń, również chemiczna (gaz musztardowy) i biologiczna (wąglik). W czasie działań wojennych Irak, przy milczącym poparciu krajów zachodnich, masowo używał swego chemicznego arsenału. CIA służyła informacjami wywiadowczymi dla podniesienia efektywności ataku[11]. Pod koniec roku 1987 Saddam nakazał użycie broni chemicznej również przeciwko domagającym się niepodległości Kurdom. Wojna pochłonęła wiele ofiar, była kosztowna dla obu stron i skończyła się patem.
W 1990 Irak wysunął roszczenia w stosunku do terytorium Kuwejtu. Saddam wydał rozkaz zajęcia jego terytorium siłą. ONZ nakazała Irakowi wycofanie się z Kuwejtu. Po upływie wyznaczonego terminu siły ONZ, w których decydującą rolę odgrywały Stany Zjednoczone, zadały armii irackiej sromotną klęskę oraz odbiły Kuwejt, po czym się zatrzymały. Po klęsce wybuchły powstania Kurdów i szyitów. Wydawało się wtedy, że koniec rządów Saddama jest bliski. Jednak armia iracka stłumiła powstania i Saddam Husajn zachował władzę. Ogłosił on przy tym, że wycofanie się z Kuwejtu tak naprawdę jest zwycięstwem, i że jest to dopiero początek konfliktu.
W 2000 miał zlecić atak terrorystyczny na praską siedzibę Radia Wolna Europa w celu powstrzymania audycji radiowych nadawanych stamtąd na terytorium Iraku. Spisek został wykryty przez kontrwywiad Republiki Czeskiej i nie doszedł do skutku[12].
Według oficjalnych irackich raportów miał się rzekomo cieszyć ogromną popularnością w Iraku. W referendum z 2002 na pytanie czy powinien pozostać na stanowisku prezydenta, 100% głosujących miało opowiedzieć się "za". W istocie głosowanie było farsą, gdyż odbywało się jawnie, a głosowano przez odciśnięcie na karcie linii papilarnych kciuka.
W czasie długoletnich rządów przetrwał wiele zamachów stanu oraz ataków na swoje życie. Wielu swoich przeciwników politycznych uwięził lub zabił, a wielu innych uciekło z kraju.
Istnieją wątpliwości co do silnych przekonań religijnych Saddama Husajna, przynajmniej w pierwszym okresie jego działalności politycznej. Został niewątpliwie wychowany na muzułmanina sunnitę, jednak pod wpływem socjalistycznej ideologii partii Baas, bliższy stał mu się światopogląd materialistyczny. W okresie swoich rządów w Iraku na przemian akcentował swoje przywiązanie do islamu, bądź do areligijności, czy wręcz do starożytnej religii babilońskiej.
Był wielbicielem postaci Nabuchodonozora II, króla Babilonii, z którym kazał się portretować na monetach i od którego pragnął otrzymać legitymizację do koncentracji władzy w swoim ręku. W związku z tym rozpoczął wielką odbudowę ruin Babilonu oraz stał się mecenasem wszelkich pamiątek po starożytnych imperiach Mezopotamii.
Być może przed śmiercią, pragnąc być zapamiętany w roli prawowiernego bojownika o wolność Arabów, powrócił na łono islamu. Świadczyłoby o tym Invocatio Dei ("Boże, jeśli masz taką wolę, przyjmij mnie do raju") oraz dwukrotne zmówienie przez niego muzułmańskiego wyznania wiary bezpośrednio przed otwarciem zapadni szubienicy ("Zaświadczam, że nie ma Boga prócz Allaha. Zaświadczam, że Mahomet jest Jego prorokiem").
Utracił faktyczną władzę w wyniku ataku USA i ich sojuszników na Irak wiosną 2003 roku. Nie został aresztowany i jego miejsce pobytu nie było znane. W okresie bezpośrednio po zajęciu Bagdadu pojawiła się taśma wideo pokazująca ponoć Saddama Husajna w dniu zdobycia miasta, 9 kwietnia. Później rozpowszechniano liczne taśmy wideo i audio z wystąpieniami Saddama Husajna, lecz ich autentyczność była niepotwierdzona.
Obaj synowie Husajna zginęli 22 lipca 2003 roku w wyniku amerykańskiego ataku powietrznego na ich kryjówkę.
13 grudnia 2003 roku około godziny 18:27, po ośmiu miesiącach poszukiwań Saddam Husajn został pojmany przez amerykańskich żołnierzy na farmie[13] oddalonej 15 kilometrów od jego rodzinnego Tikritu. Znaleziono go leżącego w głębokiej na dwa metry ziemiance z wentylacją. Niedaleko kryjówki stała taksówka z 750 tysiącami dolarów w bagażniku. Były prezydent Iraku nie stawiał oporu.
Po przewiezieniu do jednej z amerykańskich baz został przebadany, ogolony i umyty. 30 czerwca 2004 doszło do formalnego przekazania Husajna i jedenastu jego współpracowników (zobacz: Amerykańska Talia Kart) władzom irackim.
Pojmanie było pierwszym krokiem do procesu sądowego, który toczył się przed powołanym specjalnie do tego celu trybunałem, któremu przewodniczył Szalam Szalabi. Proces rozpoczął się 19 października 2005.
5 listopada 2006 Saddam Husajn, któremu postawiono zarzut spowodowania masakry 148 szyitów z Dudżailu koło Bagdadu, został skazany przez iracki Trybunał Narodowy nieprawomocnym wyrokiem na karę śmierci przez powieszenie na szubienicy.
Organizacje broniące praw człowieka wskazywały już od dawna, że w państwach tego regionu oskarżony jest notorycznie pozbawiany prawa do sprawiedliwego procesu. Wykazywały one, że sąd skazujący Husajna kontynuował te same naganne praktyki, które były stosowane w czasach jego reżimu[14]. Skrytykowano także sam wyrok kary śmierci[15]. Jednocześnie organizacje te przyznają od dawna, iż w Iraku rządzonym przez Saddama ciągle dochodziło do łamania praw człowieka, a brutalna kara śmierci była często stosowana[16].
Iracki sąd apelacyjny 26 grudnia podtrzymał wyrok Trybunału; zgodnie z irackim prawem (wprowadzonym jeszcze przez samego Husajna) wyrok wykonany być musiał w ciągu 30 dni od tej daty.
Przygotowania do egzekucji zakończone być miały – według amerykańskiej telewizji CNN powołującej się na źródła arabskie – przed godziną 6:00 czasu irackiego (4:00 CET) 30 grudnia. Do egzekucji doszło o godzinie 6:07 czasu lokalnego. 31 grudnia o 4:00 (02:00 czasu warszawskiego) został pochowany w swojej rodzinnej miejscowości Al-Audża, obok swoich synów zabitych w 2003.
Zarówno z punktu widzenia sytuacji w Iraku pod koniec wojny, jak też z punktu widzenia prawa irackiego i prawa międzynarodowego publicznego, ustalenie dokładnej daty utracenia przez Saddama Husajna urzędu Prezydenta Republiki Irackiej oraz pełnionych jednocześnie urzędów Prezesa Rady Ministrów i Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych nie jest proste.
Pojawiająca się w związku z tym tematem data 9 kwietnia 2003 nie jest oczywista, nawet jeśli wyłączy się przesłanki formalne, a weźmie się pod uwagę wyłącznie stan faktyczny. W związku z tym, poza powyższą datą można, a nawet trzeba rozpatrzyć także, co najmniej takie daty, jak: 14 kwietnia 2003, 22 maja 2003, 1 marca 2004, 28 czerwca 2004 i 30 grudnia 2006.
Kwiecień 2003
Maj 2003
Lipiec 2003
Wrzesień 2003
Marzec 2004
Czerwiec 2004
Grudzień 2006
| |||||||||||
_of_Iraq_2008.svg)
