Septuaginta

Septuaginta
Pełna nazwa	Septuaginta
Inne nazwy	Biblia Siedemdziesięciu
Skrót(y)	LXX
Kanon	Prawosławny (tylko ST)
Język	Grecki
Opublikowanie kompletnego przekładu	III wiek p.n.e./I wiek p.n.e.
Księgi deuterokanoniczne	Księga Mądrości, Mądrość Syracha, Księga Judyty, Księga Tobiasza, Księga Barucha, Pieśń trzech młodzieńców, Opowieść o Zuzannie, Opowieść o Belu i wężu, 1 Księga Machabejska, 2 Księga Machabejska
Apokryfy	3 Księga Ezdrasza, Modlitwa Manassesa, List Jeremiasza, 3 Księga Machabejska, 4 Księga Machabejska, Psalmy Salomona
Źródła przekładu	hebrajski Stary Testament
Przynależność religijna	Judaizm
Wersja online	Septuaginta
Księga Rodzaju 1, 1-3
Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, καὶ πνεῦμα θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος. καὶ εἶπεν ὁ θεός Γενηθήτω φῶς. καὶ ἐγένετο φῶς.

Septuaginta (łac. siedemdziesiąt; oznaczana rzymską liczbą LXX oznaczającą 70, w wydaniach krytycznych przez symbol $\mathfrak{S}$ ) – pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu z hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Nazwa pochodzi od liczby tłumaczy, którzy mieli brać udział w pracach nad przekładem.

[edytuj] Historia przekładu

Kodeks synajski LXX z IV lub pocz. V w. – fragment Księgi Estery

Według tzw. Listu Arysteasza na zaproszenie Ptolemeusza II Filadelfa do Aleksandrii w Egipcie miało przybyć siedemdziesięciu (ewentualnie siedemdziesięciu dwóch) uczonych żydowskich, którzy po oficjalnym podjęciu na dworze rozpoczęli przekład Tory na grekę (koine). Mieli oni pracować osobno, a potem wymienić się efektami tłumaczenia i ustalić ostateczną wersję dzieła. Ukończyli translację po siedemdziesięciu dniach. Wówczas okazało się, że poszczególne teksty tłumaczenia są identyczne, co odebrano jako znak od Boga. Król, zachwycony dziełem, miał nabrać wielkiego szacunku do Biblii. Znajdowała się ona niewątpliwie wśród rękopisów w Bibliotece Aleksandryjskiej.

W rzeczywistości przekład postępował stopniowo. Za czasów Ptolemeusza II przetłumaczono najprawdopodobniej Pięcioksiąg Mojżeszowy, potem stopniowo inne księgi biblijne, wreszcie dodano teksty napisane od razu po grecku, np. Księgę Mądrości, cztery Księgi Machabejskie czy Psalmy Salomona. Nie wszystkie księgi Septuaginty weszły do kanonu, niektóre z nich funkcjonują jako apokryfy, tzn. pobożne pisma o wielkim autorytecie w starożytności, które nie posiadają jednak natchnienia biblijnego.

[edytuj] Recenzje

Tekst zachowanych po dziś dzień rękopisów reprezentuje trzy recenzje:

hexaplarna, reprezentowane przez rękopisy: G, M, Q; 15, 22, 38, 58, 72, 86, 88, 135, 137, 138, 139, 161, 248, 249, 250, 252, 255, 256, 258, 259, 264, 268, 273; Cod. Reg. gr. 129, 131, 132, Ars.8415, Escurial S. t. 16, Leipzig gr. 361, Zurich c. ii, Athos Vatop. 516, Pantocr. 24, Protaton. 53, Laur. g. 112. Ze starożytnych przekładów reprezentuje ten tekst: Saidzki dialekt koptyjskiego, Armenian, Syro-hexapla^[1].
recenzja Lucjana, reprezentowana przez: 19, 12, 36, 48, 51, 62, 82, 90, 93, 95, 108, 118, 144, 147, 153, 185, 231, 233, 245, 308; Parts Coisl. gr.184, Athens bibl. nat. 44. Przekłady: Vetus Latina, Philoxenian Syriac, gocki, ormiański (w niektórych partiach), staro-cerkiewno-słowiański. Z Ojców Kościoła posługiwali się tą recenzją: Jan Chryzostom oraz przedstawiciele szkoły antiocheńskiej^[2].
hesychiańska, reprezentowana przez: Q, 26, 44, 49, 68, 74, 76, 84, 87, 90, 91, 106, 107, 134, 198, 228, 238, 306. Paris suppl. gr. 609. przekłady na dialekt bohairski, przekład ormiański (w niektórych partiach). Cyryl Aleksandryjski oraz inni przedstawiciele szkoły aleksandryjskiej^[3].

[edytuj] Imię Boże

Problemem było napisanie w języku greckim imienia Boga, gdyż alfabet grecki nie posiada spółgłoski "h". Pośród najstarszych rękopisów Septuaginty istnieją trzy sposoby pisania imienia Bożego:

w pierwszej wersji imię Boże pozostawiono nieprzetłumaczone i pisano je po hebrajsku. Przykładem jest Papirus Fouad 266 z I w. p.n.e.^[4], jakkolwiek Pietersma twierdzi, że pierwotnie rękopis miał zawierać ΚΥΡΙΟΣ, ale drugi skryba wpisał tetragram.
w drugiej wersji imię Boże zostało oddane przez greckie litery IAΩ (IAO). Przykładem jest papirus 4Q LXX^{Lev b} z I w. p.n.e.
w trzeciej wersji imię Boże zostało zastąpione przez Kyrios (gr. Pan). Przykładem jest większość rękopisów, w tym wielkie kodeksy (S, A, B, C);

Najstarszy rękopis Septuaginty, Papirus Rylandsa 458 (II w. p.n.e.), w Pwt 26,17 ma uszkodzony tekst, C.H. Roberts sądził, że jest tam Kyrios, Kahle natomiast, że jest tam tetragram^[5]. Większość badaczy jest zdania, że tetragram jest pierwotną formą.

[edytuj] Znaczenie

Septuaginta była największym tłumaczeniem starożytnym tekstu obcojęzycznego na grekę. Opis jej tłumaczenia (List Arysteasza) powstał kilkaset lat później od samego przekładu, niemniej oddaje rangę, którą Septuaginta cieszyła się aż do powstania chrześcijaństwa i oficjalnego sprecyzowania składu Biblii hebrajskiej. Stwierdzono wówczas, że święte mogą być tylko księgi powstałe na terenie Kanaanu (Ziemi Świętej) i w języku hebrajskim. Dzień powstania Septuaginty Żydzi określili wówczas jako najgorszy od grzechu pierworodnego. Najprawdopodobniej stało się to wskutek zagrożenia ze strony chrześcijaństwa, które posługiwało się właśnie Septuagintą.

Cytaty Starego Testamentu zawarte w Nowym Testamencie w ogromnej większości pochodzą właśnie z Septuaginty. Po jej odrzuceniu przez Żydów powstało jeszcze kilka innych tłumaczeń na grekę (Symmach, Teodozjon), ale nie dorównują one rangą ani wartością naukową Septuagincie.

Z Septuaginty dokonano pierwszych przekładu na dialekty języka koptyjskiego. Przekłady starosyryjskie i starołacińskie dokonane zostały z LXX. Zauważalny jest wpływ LXX na Wulgatę, a zwłaszcza na Peszittę^[6]^[7].

[edytuj] Rękopisy

Septuaginta przetrwała do naszych czasów w trzech recenzjach: Hezychiańska, Lucjańska oraz Orygenesowska Hexapla.

Grupa papirusów A. Chester Beatty’ego, dziewięć z nich stanowi ST, trzy – NT.
Codex Synaiticus (S), 129 kart, zaw. grecki tekst całej Biblii oraz List Pseudo-Barnaby i Pasterz Hermasa; brakuje Rdz 1, 1 – 46, 28; Ps 105, 27 – 137, 6; pochodzi z IV wieku, przechowywany w British Museum.
Codex Vaticanus (B), liczy dziś 634 karty, zawiera grecki tekst Pisma Świętego od Rdz 46, 28 do Hbr 9, 14 (zewnętrzne karty zaginęły); pochodzi z IV wieku; ok. 1000 poprawiono wyblakłe litery; przechowywany w Rom. Bibl. Vat. Księgi Machabejskie i Psalmy Salomona zostały opuszczone.
Codex Alexandrinus (A), zawiera 773 karty, z kompletnym tekstem całej greckiej Biblii (według katolickiego kanonu) – opuszcza jedynie pięć fragmentów – oraz 3 i 4 Machabejska, Ody Salomona, Ps 151 i dwa Listy Klemensa; pochodzi z V wieku; przechowywany w British Museum.
Codex Ephraemi Syri rescriptus (C), fragmenty Hi; Prz; Kzn; Pnp; Mdr; Syr; NT.
Codex Freer (Θ), V wiek, Pwt 5, 16 – 16, 18; Jz 3, 3 – 4, 10.
Codex Marchalianus, VII wiek, zawiera proroków
Wiedeńska Genesis

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

↑ Henry Barclay Swete, An Introduction to the Old Testament in Greek Additional Notes, s. 973.
↑ Henry Barclay Swete, An Introduction to the Old Testament in Greek Additional Notes, s. 974-975.
↑ Henry Barclay Swete, An Introduction to the Old Testament in Greek Additional Notes, ss. 976-977.
↑ Ernst Würthwein, The text of the Old Testament: an introduction to the Biblia Hebraica, p. 190.
↑ The Septuagint and Modern Study, Sidney Jellicoe, 1968, pp. 271-272
↑ W. Emery Barnes, On the Influence of Septuagint on the Peshitta, JTS 1901, pp. 186-197.
↑ Andreas Juckel, Septuaginta and Peshitta Jacob of Edessa quoting the Old Testament in Ms BL Add 17134 JOURNAL OF SYRIAC STUDIES

[edytuj] Literatura

Alfred Rahlfs, Verzeichnis der griechischen Handschriften des Alten Testaments, für das Septuaginta-Unternehmen, Göttingen 1914.
Henry B. Swete, An Introduction to the Old Testament in Greek, Cambridge 1902.
Ernst Würthwein, Der Text des Alten Testaments, Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 1989.
Paul D. Wegner, A student's guide to textual criticism of the Bible: its history, methods, and results, InterVarsity Press, 2006, s. 93 nn.
Martin Hengel, The Septuagint As Christian Scripture, Continuum International Publishing Group, 2004.