Sertralina (łac. sertralinum) – organiczny związek chemiczny, lek antydepresyjny typu SSRI (nowej generacji), działający antydepresyjnie i przeciwlękowo. Dodatkowo zmniejsza wychwyt zwrotny dopaminy – lecz tylko w przypadku stosowania większych dawek (150–200 mg). Stosuje się go zwykle w dawkach 50–200 mg. Oprócz depresji jest również wskazany w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, fobii społecznej, agorafobii, a także zespołu Aspergera[potrzebne źródło].
[edytuj] Farmakodynamika i farmakokinetyka
Lek wchłania się powoli po podaniu per os, osiągając maksymalne stężenie we krwi po 5–6 godzinach od chwili podania. Z białkami osocza wiąże się obficie, bo w około 98,5%.
Lecznicze działanie leku objawia się zwykle po około 2 tygodniach stosowania, nie powoduje on uzależnienia. Mimo to powinien być odstawiany stopniowo.
Sertralina, jako jedyny SSRI, nie powoduje normalnie wzrostu poziomu prolaktyny we krwi[potrzebne źródło] (najprawdopodobniej ze względu na swe dodatkowe działanie dopaminergiczne), co ma swoje znaczenie kliniczne (znikome ryzyko zaburzeń hormonalnych, zdarzających się niekiedy podczas leczenia lekami SSRI, spowodowanych wzrostem poziomu serotoniny wobec poziomu dopaminy – dopamina hamuje wydzielanie prolaktyny).
Sertralina silnie hamuje zwrotny wychwyt serotoniny (stężenie Ki = 3,4 nM). Dawka zaledwie 9 mg wystarcza, aby zahamować zwrotny wychwyt serotoniny w 50%[4]. W przypadku dawek stosowanych zazwyczaj, sertralina blokuje około 85% transportera serotoniny.
Sertralina hamuje także zwrotny wychwyt dopaminy (stężenie Ki = 260 nM)[5].
Lek ten wykazuje powinowactwo do receptora σ1 szacowane na około 5% powinowactwa do transportera serotoniny[6] (jak dotąd nie wiadomo, czy działa na ten receptor jako agonista czy antagonista)[7]. Sertralina blokuje także receptor adrenergiczny α1[8], kilkadziesiąt razy słabiej niż hamuje zwrotny wychwyt serotoniny.
Czas biologicznego półtrwania leku jest porównywalny z długością doby, co umożliwia stosowanie jednej dawki dziennie. Sertralina jest metabolizowana w wątrobie do demetylosertraliny (norsertraliny), która także wykazuje minimalne działanie przeciwdepresyjne; pomimo, że jest około 50-krotnie słabszym SSRI niż sertralina, to – ze względu na fakt kumulowania się w organizmie (ma dłuższy okres półtrwania niż sertralina) – wkład do efektu leczniczego może być niebagatelny.
Demetylosertralina może być metabolizowana przez enzym monoaminooksydazę, jednak nie stwierdzono dotąd jakoby taki metabolizm tego leku zachodził in vivo[9].
Lek wydziela się do mleka matki i przenika przez barierę łożyska.
[edytuj] Dawkowanie
Lek można przyjmować z posiłkiem lub poza posiłkami.
Dawka zwykle wynosi od 25 mg/dobę do maksymalnie 200 mg/dobę.
W przypadku pominięcia dawki pacjent powinien ją przyjąć jak tylko sobie o tym przypomni. Nie należy zażywać dawki podwójnej w celu uzupełnienia pominiętej.
[edytuj] Interakcje
Sertralina jest metabolizowana przez szereg enzymów z rodziny cytochromu P450, według kolejności ważności: CYP2B6, CYP2D6, CYP2C19, CYP2C9, a także CYP3A4. Spośród wymienionych, lek ten hamuje średnio silnie enzymy CYP2B6 i CYP2D6, a także nieznacznie (w stopniu wykluczającym interakcję) enzymy CYP2C9 i CYP2C19. Enzymów CYP3A4 i CYP1A2 nie hamuje wcale.
Sertralina hamuje ważny enzym CYP2D6 znacznie słabiej niż pozostałe leki SSRI[10] – jest najsłabszym inhibitorem tego enzymu wśród tej grupy leków, nie licząc fluwoksaminy pozbawionej wpływu na enzym CYP2D6[11]. Niemniej zaobserwowano, zależne od stosowanej dawki, obniżenie stężenia metabolitów leków przemienianych przez CYP2D6 i CYP2B6.
Dodatkowo, średnio silnie hamuje ona enzym CYP2B6. Na działanie enzymu CYP3A4 praktycznie nie wpływa[12].
Nie stwierdzono farmakokinetycznej interakcji sertraliny z alkoholem, aczkolwiek nie zaleca się spożywania alkoholu podczas terapii (dotyczy to zresztą wszystkich niemal leków). Potencjalnie, etanol może wzmóc metabolizm sertraliny poprzez indukcję enzymu CYP2B6.
Należy zasięgnąć porady lekarza jeśli pacjent przyjmuje:
- inhibitory monoaminooksydazy (jak np. selegilina lub fenelzyna) – mogą wystąpić poważne reakcje prowadzące nawet do zgonu, dlatego należy odczekać co najmniej 2 tygodnie od przyjęcia ostatniej dawki inhibitora MAO
- inne leki z grupy SSRI (po odstawieniu większości należy odczekać co najmniej kilka dni, a po odstawieniu fluoksetyny (Prozac, Andepin) – nawet 5-7 tygodni)
- leki z grupy TLPD (po odstawieniu większości należy odczekać co najmniej kilka dni)
- pimozyd – lek stosowany w schizofrenii i psychozach
- dekstrometorfan – lek na kaszel
- petydynę, tramadol – leki przeciwbólowe o właściwościach serotoninergicznych (ryzyko wystąpienia drgawek lub zespołu serotoninowego)
- węglan litu stosowany w chorobie afektywnej dwubiegunowej
- sumatryptan – stosowany w migrenowych bólach głowy
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, diklofenak, kwas acetylosalicylowy, dipyridamol, tyklopidyna) – mogą powodować krwawienie
- warfaryna – lek rozrzedzający krew
- tolbutamid – stosowany w cukrzycy
- fenytoina – stosowany w padaczce
- niektóre antybiotyki (erytromycyna, ryfampicyna) – zmniejszają stężenie sertraliny w osoczu
- zolpidem – lek nasenny
- cymetydyna – stosowany w zgadze
- dziurawiec zwyczajny – może powodować nasilenie się objawów serotoninowych, gdyż słabo hamuje monoaminooksydazę.
Także należy poinformować lekarza jeśli pacjent ma zaburzenia krzepnięcia krwi lub nieprawidłowe krwawienia.
Sertralina, podobnie jak wszystkie leki z grupy SSRI oraz TLPD, po przewlekłym (co najmniej kilkunastodniowyym) podawaniu drastycznie spłyca mentalne efekty psychodelików serotoninergicznych (jak np. tryptaminy, lizergamidy włącznie z LSD, wielopodstawione fenetylaminy), a u części osób nawet zupełnie je znosi. Efekty fizjologiczne (pobudzenie, rozszerzenie źrenic, podwyższenie ciepłoty ciała) są również spłycone, ale zauważalne.
Natomiast w przypadku podania w/w środków psychodysleptycznych wraz z sertraliną (lub dowolnym innym SSRI) w okresie pierwszych kilku tygodni leczenia, występuje podwyższone ryzyko groźnego zespołu serotoninowego i nasilone pobudzenie psychoruchowe.
[edytuj] Działania uboczne
Częste:
- nieznaczne pobudzenie
- ziewanie
- drżenia mięśniowe
- zaburzenia popędu płciowego i funkcji seksualnych u mężczyzn – (obniżenie popędu, zmniejszenie ogólnej wrażliwości na bodźce seksualne, opóźniona ejakulacja)
- mrowienie
- drętwienie
- gwałtowne ruchy także o charakterze skręcającym
- zaburzenia widzenia
- bóle w klatce piersiowej
- kołatania serca
- nudności / mdłości
- suchość w jamie ustnej
- biegunka
- niestrawność
- bóle brzucha
- wymioty
- zaparcia
- wysypka
- nieregularne miesiączki
- nadmierna potliwość
- zawroty głowy
- bezsenność / nadmierna senność / dziwaczne sny
- bóle głowy / migrena
- niepokój
- zmniejszone łaknienie przyjmujące czasem postać jadłowstrętu i w wyniku tego utrata masy ciała, osłabienie i uczucie zmęczenia
Niezbyt częste:
- zwiększone łaknienie / zwiększenie masy ciała
- mania / hipomania / euforia (przesadne uczucie optymizmu, radości)
- nasilenie leczonej depresji
- omamy
- rozszerzenie źrenic
- podwyższone ciśnienie krwi
- omdlenia
- przyśpieszona czynność serca
- obrzęki dłoni i stóp
- nieprawidłowe wyniki badań czynnościowych wątroby
- zaburzenia krzepnięcia krwi – objawy to: zasinienie skóry, wypadanie włosów, świąd, bóle stawów
- potrzeba częstego oddawania moczu
- gorączka
Rzadkie:
- nieprawidłowe wyniki badania krwi (wydłużony czas krwawienia, małopłytkowość, zmniejszone stężenie sodu)
- powiększenie sutków i mlekotok u kobiet i mężczyzn
- agresywne zachowania
- stany splątaniowe lub psychotyczne
- trudności w osiągnięciu wzwodu i wytrysku oraz zahamowanie orgazmu, bolesny wzwód
- koszmary senne
- utrata przytomności
- niekontrolowane skurcze mięśni
- akatyzja
- drgawki
- dzwonienie w uszach
- skurcz oskrzeli
- krwawienia z żołądka
- zapalenie trzustki
- zapalenie wątroby i żółtaczka
- nadwrażliwość na światło słoneczne
- krwawienia z pochwy
- niemożność oddawania moczu, obecność krwi w moczu
- reakcje alergiczne – wysypka, świąd, zaczerwienienie, obrzęk (także powiek lub warg), nagłe wystąpienie świszczącego oddechu (u osób uczulonych na lek)
W ciągu kilku pierwszych tygodni leczenia może wystąpić nasilenie się myśli samobójczych i zachowań buntowniczych szczególnie u młodzieży.
Objawy w przypadku nagłego odstawienia leku:
- zawroty głowy
- zaburzenia czucia (parestezje i uczucie wstrząsu elektrycznego)
- zaburzenia snu (bezsenność lub intensywne sny)
- pobudzenie / niepokój
- nudności / wymioty
- drżenie
- splątanie
- pocenie się
- bóle głowy
- biegunka
- kołatania serca
- niestabilność emocjonalna
- drażliwość
- zaburzenia widzenia
- nasilenie napadów u chorych na padaczkę
- wystąpienie PSSD
Objawy odstawienia utrzymują się przeciętnie 2 tygodnie, u nielicznych pacjentów okres ten przechodzi w miesiące. Dlatego lek należy odstawiać stopniowo, a okres i tempo zmniejszania dawki dostosowywać do objawów pacjenta.
Sertralina nie powoduje obniżenia sprawności psychomotorycznej. Kierowanie pojazdów powinno być skonsultowane z lekarzem z uwzględnieniem innych przyjmowanych leków[13].
[edytuj] Niektóre nazwy handlowe
- Asentra
- Asertin
- Luxeta
- SertaHEXAL
- Sertraline Arrow
- Setaloft
- Setaratio
- Sertagen
- Stimuloton
- Zoloft (preparat oryginalny)
- Zotral
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Sertraline – ChemSpider (ang.). ChemSpider. [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Sertralina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Sertralina – karta leku (DB01104) (ang.). DrugBank.
- ↑ J. H. Meyer, A. A. Wilson, S. Sagrati, D. Hussey i inni. Serotonin transporter occupancy of five selective serotonin reuptake inhibitors at different doses: an [11C]DASB positron emission tomography study. „The American Journal of Psychiatry”. 161 (5), s. 826–35, 2004. doi:10.1176/appi.ajp.161.5.826. PMID 15121647.
- ↑ C. Bolden-Watson, E. Richelson. Blockade by newly-developed antidepressants of biogenic amine uptake into rat brain synaptosomes. „Life Sci.”. 52 (12), s. 1023–9, 1993. doi:10.1016/0024-3205(93)90194-8. PMID 8445992.
- ↑ N. Narita, K Hashimoto, S. Tomitaka, Y. Minabe. Interactions of selective serotonin reuptake inhibitors with subtypes of sigma receptors in rat brain. „Eur. J. Pharmacol.”. 307 (1), s. 117–9, 1996. doi:10.1016/0014-2999(96)00254-3. PMID 8831113.
- ↑ K. Hashimoto. Sigma-1 Receptors and Selective Serotonin Reuptake Inhibitors: Clinical Implications of their Relationship. „Central Nervous System Agents in Medicinal Chemistry”. 2009 (Sept), s. 197–204, 2009.
- ↑ M. J. Owens, W. N. Morgan, S. J. Plott, C. B. Nemeroff. Neurotransmitter receptor and transporter binding profile of antidepressants and their metabolites. „J. Pharmacol. Exp. Ther.”. 283 (3), s. 1305–22, 1997. PMID 9400006.
- ↑ RS. Obach, LM. Cox, LM. Tremaine. Sertraline is metabolized by multiple cytochrome P450 enzymes, monoamine oxidases, and glucuronyl transferases in human: an in vitro study. „Drug Metab Dispos”. 33 (2), s. 262-270, 2005. doi:10.1124/dmd.104.002428. PMID 15547048.
- ↑ SH. Preskorn, DJ. Greenblatt, D. Flockhart, Y. Luo i inni. Comparison of duloxetine, escitalopram, and sertraline effects on cytochrome P450 2D6 function in healthy volunteers. „J Clin Psychopharmacol”. 27 (1), s. 28-34, 2007. PMID 17224709.
- ↑ V. Ozdemir, CA. Naranjo, N. Herrmann, RW. Shulman i inni. The extent and determinants of changes in CYP2D6 and CYP1A2 activities with therapeutic doses of sertraline. „J Clin Psychopharmacol”. 18 (1), s. 55-61, 1998. PMID 9472843.
- ↑ CL. Alfaro, YW. Lam, J. Simpson, L. Ereshefsky. CYP2D6 inhibition by fluoxetine, paroxetine, sertraline, and venlafaxine in a crossover study: intraindividual variability and plasma concentration correlations. „J Clin Pharmacol”. 40 (1), s. 58-66, 2000. PMID 10631623.
- ↑ Ulotka preparatu "Stimuloton" (sertralinum). EGIS Polska Sp. z o.o.. [dostęp 2011-03-17].
[edytuj] Linki zewnętrzne
| ATC (N06) – Psychoanaleptyki |
|---|
| | N 06 A – Leki przeciwdepresyjne | N 06 AA – Nieselektywne inhibitory wychwytu
zwrotnego monoaminy | | | | | | N 06 AF – Nieselektywne inhibitory
monoaminooksydazy | | | N 06 AG – Inhibitory monoaminooksydazy typu A | | | N 06 AX – Inne | |
| | N 06 B – Leki psychostymulujące i
nootropowe | N 06 BA – Sympatykomimetyki działające
ośrodkowo | | | N 06 BC – Pochodne puryny | | | N 06 BX – Inne | |
| | N 06 C – Połączenia psycholeptyków i
psychoanaleptyków | N 06 CA – Leki przeciwdepresyjne w połączeniach
z psycholeptykami | |
| | N 06 D – Leki przeciw
otępieniu starczemu | N 06 DA – Inhibitory acetylocholinoesterazy | | | N 06 DX – Inne | |
|
|
