| Siły Powietrzne | |
| SP | |
   | |
| Państwo |  Polska |
| Historia | |
| Sformowanie | 1918 |
| Pierwszy dowódca | ppłk pil. Hipolit Łossowski |
| Święto | 28 sierpnia |
| Dane podstawowe | |
| Obecny dowódca | gen. broni pil. Lech Majewski |
| Podporządkowanie | Ministerstwo Obrony Narodowej |
| Liczebność | ok. 17 400 Podstawowe informacje o budżecie resortu obrony narodowej na 2010 rok |
| Wojskowy budżet | |
| Kwota | 1 175 885 000 zł [1] |
Siły Powietrzne – jeden z czterech rodzajów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, obok Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych. Ich głównym zadaniem jest prowadzenie operacji mających na celu uzyskanie przewagi w powietrzu i wspieranie oddziałów innych rodzajów Sił Zbrojnych. Składają się z Wojsk Lotniczych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej i Wojsk Radiotechnicznych.
Ich prekursorem były siły powietrzne Błękitnej Armii podczas I wojny światowej. Do 1 lipca 2004 roku nosiły nazwę Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej (WLOP), które z kolei utworzono 1 lipca 1990 roku przez połączenie dwóch rodzajów sił zbrojnych: Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Powietrznej Kraju.
Spis treści |
Historia Sił Powietrznych zaczyna się z końcem I wojny światowej. W 1918 roku funkcjonowało kilka polskich eskadr stworzonych w innych państwach. W Rosji istniała eskadra przy oddziałach generała Józefa Dowbor-Muśnickiego, rozformowana w maju 1918 roku. We Francji pięć eskadr lotniczych powstało przy armii generała Józefa Hallera. Znalazły się w Polsce wraz z wyposażeniem w 1919 roku.
Siły Powietrzne zaczęto tworzyć w listopadzie 1918 roku. Początkowo opierały się na maszynach zdobycznych lub pozostawionych przez armie zaborców (niemiecką lub austriacką). Najwięcej sprzętu zdobyli powstańcy wielkopolscy w bitwie o Ławicę, rozegranej 6 stycznia 1919 roku, w której zdobyto kilkaset rozmontowanych i zakonserwowanych samolotów bojowych i balonów obserwacyjnych. Zdobyty sprzęt miał wartość 200 milionów marek niemieckich i stanowił największy łup wojenny w dziejach polskiego oręża. Na zdobytych samolotach 9 stycznia 1919 roku poznańska eskadra zbombardowała 12-kilogramowym ładunkiem lotnisko we Frankfurcie nad Odrą. Na sprzęcie tym walczono później o Lwów podczas walk polsko-ukraińskich i wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920. Od 1919 roku kupowano samoloty za granicą. W wyniku tego w 1920 roku Siły Powietrzne posiadały mieszankę samolotów brytyjskich, francuskich, niemieckich, austriackich i włoskich z okresu I wojny światowej. Głównie były to:
W 1925 roku utworzono Oficerską Szkołę Lotnictwa w Grudziądzu, w 1927 przeniesioną do Dęblina.
Po wojnie z ZSRR przestarzałe samoloty wycofywano, a ich miejsce zajęły nowe, zakupione głównie we Francji. W latach 1924–1926 podstawowym myśliwcem został SPAD 61C1 (280 sztuk), lekkimi bombowcami kolejno: Potez XV (245 sztuk), Breguet XIX (250 sztuk) i Potez XXV (316 szuk), który był produkowany w Polsce na licencji. Cięższe bombowce to Farman F-68BN4 Goliath, a później Fokker F.VIIB/3m, również produkowany w Polsce. Później, na licencji czeskiej, wyprodukowano 50 samolotów Avia BH-33 pod nazwą PWS-A. Lotnictwo morskie do połowy lat trzydziestych używało francuskich łodzi latających, głównie Schreck FBA-17H, LeO H.13, LeO H.135B3 i Latham 43. Od początku lat trzydziestych lotnictwo polskie zaczęto wyposażać w samoloty polskiej konstrukcji, produkowane w Polsce. Pierwszym myśliwcem polskiej konstrukcji był następca PWS-A, samolot PWS-10, którego 80 egzemplarzy używano od 1932 roku.
W 1933 roku do służby weszły myśliwce PZL P.7a, wyprodukowane w liczbie około 150 sztuk, a następnie około 50 egzemplarzy PZL P.11a. W latach 1935–1936 jednostki wyposażono w myśliwce PZL P.11c (około 150 sztuk). Niestety, nowoczesne w 1935 roku samoloty cztery lata później były już przestarzałe. Rozwinięcie tych konstrukcji w postaci PZL P.24 było kierowane wyłącznie na eksport. Jedynie PZL.23 Karaś (166 sztuk) i PZL.37 Łoś (36 sztuk) względnie odpowiadały standardom ówczesnej broni. Prototyp PZL.50 Jastrząb nie doczekał się produkcji seryjnej. Podobny los spotkał ciężkie myśliwce PZL.38 Wilk i PZL.48 Lampart.
Do 1939 roku lotnictwo zorganizowane było w 6 pułków:
24 sierpnia 1939 roku pułki lotnicze zlikwidowano. Eskadry przydzielono do poszczególnych armii oraz brygad. Według danych z 1 września 1939 roku ogólna liczba samolotów wojskowych lotnictwa polskiego wynosiła 745, z czego w oddziałach bojowych 400 maszyn. Pozostałe 345 stanowiło sprzęt rezerwowy.
Skład lotnictwa bojowego:
Z wyjątkiem Łosi sprzęt ten ustępował pod każdym względem samolotom niemieckiej Luftwaffe, a eskadry łącznikowe były niemal bezbronne.
Mimo prawie ośmiokrotnej przewagi liczebnej nieprzyjaciela, w walkach powietrznych poniósł on poważne straty. Już 1 września brygada pościgowa zestrzeliła w rejonie Warszawy 14 samolotów niemieckich, a nazajutrz piloci 142. Eskadry (4. Pułk Lotniczy) w rejonie Chełmży – 7. Ogółem w okresie od 1 do 17 września polscy myśliwcy zestrzelili na pewno 126 samolotów niemieckich, prawdopodobnie jeszcze 10 i uszkodzili 14. Ponadto polskie załogi bombowe zestrzeliły 11 maszyn, a artyleria przeciwlotnicza – kolejne kilkadziesiąt.
Według archiwalnych źródeł niemieckich Luftwaffe straciła bezpowrotnie w kampanii polskiej około 247 samolotów, w tym 91 w wypadkach lotniczych, a niemal tyleż zostało uszkodzonych.
Lotnictwo polskie straciło około 70% sprzętu i wielu lotników. 17 września do Rumunii przeleciały 43 samoloty P.7 i P.11 oraz część Łosi. Pomiędzy 17 a 20 września większość lotników polskich przekroczyła granicę rumuńską i węgierską.
Po upadku Polski zaczęto tworzyć nowe jednostki we Francji. Jedyną sformowaną przed atakiem Niemiec na Francję był dywizjon 1/145, wyposażony w myśliwce Caudron CR.714 (przerobione na wojskowe samoloty sportowe, była to jedyna jednostka używająca tych maszyn). Polskich pilotów przydzielano do dywizjonów francuskich i tak zwanych kluczy kominowych. Latali na wielu typach maszyn, jednak najwięcej z nich na myśliwcach Morane-Saulnier MS.406.
Początki lotnictwa ludowego Wojska Polskiego sięgają 7 lipca 1943 roku, kiedy to dowódca 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki wydał rozkaz Nr 43 o sformowaniu 1. Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Myśliwskiego. Na miejsce formowania wybrano lotnisko Grigoriewskoje. 20 sierpnia 1943 roku eskadrę rozwinięto do rozmiarów pułku, któremu nadano nazwę: 1. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa".
1 kwietnia 1944 roku przystąpiono do formowania 2. Pułku Nocnych Bombowców „Kraków”. 31 października „zorganizowano” Dowództwo Lotnictwa Frontu Wojska Polskiego. Wymieniony organ dowodzenia, z gen. Fiodorem Połyninem na czele, powstał w wyniku przemianowania radzieckiego Dowództwa 6. Armii Lotniczej.
Po zakończeniu wojny (10 maja 1945 roku), polskie lotnictwo wojskowe przebazowano z terenu Niemiec do stałych miejsc postoju w kraju. Dysponowało wówczas następującymi jednostkami:
Jednostki samodzielne
Pod koniec 1945 roku na stanie sił powietrznych znajdowały się 643 samoloty:
Po wojnie nadal rozwijano polskie lotnictwo. Z ZSRR dostarczono bombowce Pe-2 i Tu-2 (w 1950 roku) oraz bombowce treningowe USB-1 i USB-2. W 1949 roku do służby wprowadzono przebudowane na bombowce treningowe samoloty transportowe Li-2sb. W 1950 roku przeszkolono pierwszych pilotów na samolotach odrzutowych (Jak-17)[1]; do uzbrojenia weszły transportowce Ił-12 oraz samoloty treningowe Jak-18 i treningowe bombowce UTB-2. W 1951 roku pojawiły się pierwsze odrzutowce – Jak-23 i MiG-15 (również w wersji dwumiejscowej UTIMiG-15), a w 1961 roku następca MiG-a-15 – MiG-17.
Poza dostawami z ZSRR Polska podjęła również produkcję licencyjną: MiG-ów-15 (jako Lim-1, w 1952 roku) i MiG-ów-15bis (jako Lim-2, od 1957 roku). W 1955 roku rozpoczęto produkcję MiG-ów-17 (jako Lim-5). W 1964 roku powstało krajowe rozwinięcie tego samolotu – szturmowy Lim-6bis.
 |
 |
 |
Jedyny odrzutowy bombowiec, Ił-28, wszedł do służby w 1952 roku. Siedem lat później Polska otrzymała niewielką liczbę samolotów MiG-19, a w 1963 roku podstawowym samolotem myśliwskim stał się MiG-21. W 1979 roku do służby trafiła mała liczba samolotów MiG-23, a w roku 1989 – MiG-29.
Od 1949 roku podstawowym samolotem szturmowym był Ił-10 (od 1951 roku również wersja treningowa UIł-10). Począwszy od roku 1965 lotnictwo szturmowe zaczęło używać odrzutowców, początkowo Su-7, następnie Su-20 (1974) i Su-22 (1984).
Jedyny odrzutowy samolot szkolny, PZL TS-11 Iskra, zastąpił tłokowe Junak-2 (w służbie od 1952 roku), Junak-3 (1954) i TS-8 Bies (1958). Następca Iskry, PZL I-22 Iryda, przez pewien czas znajdował się w małej liczbie na wyposażeniu Wojsk Lotniczych, lecz ciągłe problemy sprawiły, że wszystkie Irydy wróciły do fabryki w celu dokonania modyfikacji i obecnie nie znajdują się na wyposażeniu wojska.
Od 1951 roku funkcję samolotu wielozadaniowego spełniał Jak-12, w 1955 roku dołączył do niego An-2, a później również Wilga-35P.
Samoloty transportowe i pasażerskie to kolejno: Ił-14 (od 1955 roku), Ił-18 (1961), An-12B (1966), An-26 (1972), Jak-40 (1973) i Tu-154.
W okresie powojennym polskie lotnictwo zostało również wyposażone w śmigłowce: wielozadaniowy SM-1 (licencja Mi-1) od 1956 roku, wielozadaniowy Mi-4 od 1958 roku, wielozadaniowy SM-2 od 1960 roku, Mi-2 i Mi-8 (później również Mi-17) od 1968 roku, a także szturmowy Mi-24 od 1976 roku. W użyciu znalazły się również amfibijny Mi-14 i ciężki transportowy Mi-6.
W 1954 Wojska Lotnicze połączono z Wojskami Obrony Powietrznej Kraju, tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. Nowa formacja skupiała zarówno jednostki lotnicze, jak i przeciwlotnicze. W 1962 rozdzielono je ponowie na Wojska Lotnicze i Wojska Obrony Powietrznej Kraju jako odrębne rodzaje sił zbrojnych. Ta struktura funkcjonowała nieprzerwanie przez 28 lat.
1 lipca 1990 roku ponownie połączono oba elementy, tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.
W roku 2006 do uzbrojenia weszły dwa nowe typy maszyn: na początku roku lekki śmigłowiec PZL SW-4, 9 listopada zaś – pierwsze samoloty F-16C/D, które w przetargu na myśliwiec wielozadaniowy pokonały Gripena i Mirage’a 2000.
16 stycznia 2009 roku wycofano ze służby ostatni z 12 samolotów transportowych An-26. 24 marca przekazano pierwszy z pięciu samolotów transportowych C-130 Hercules.
Po 10 kwietnia 2010 roku Ministerstwo Obrony Narodowej wyczarterowało na cztery lata dwa samoloty Embraer 175 od PLL LOT do przewozu najważniejszych osób w państwie; samoloty te pozostały maszynami cywilnymi i nie są oznaczone szachownicą lotniczą[2].
Szef Sekcji Żeglugi Napowietrznej
Dowódca Wojsk Lotniczych
Inspektorzy Wojsk Lotniczych
Szefowie Departamentu Żeglugi Powietrznej
Dowódcy Lotnictwa w Ministerstwie Spraw Wojskowych
Inspektorzy Obrony Powietrznej Państwa
Naczelny Dowódca Lotnictwa i OPL, Dowódca Lotnictwa i OPL
Dowódca Polskich Sił Powietrznych
Inspektorzy Polskich Sił Powietrznych
Dowódca Polskich Sił Powietrznych
Dowódca Lotnictwa Frontu Polskiego (na Wschodzie)
Dowódca Lotnictwa WP
Dowódcy Wojsk Lotniczych
Dowódcy Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (samodzielny organ dowodzenia w latach 1951-1954)
Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju
Dowódca Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (w ramach Dowództwa Wojsk Lotniczych i OPL OK)
Główni Inspektorzy Lotnictwa
Dowódcy Wojsk Lotniczych
Dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju
Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej (po scaleniu WOPK i Wojsk Lotniczych w 1990 roku)[3]
Dowódcy Sił Powietrznych (zmiana nazwy z WLOP na Siły Powietrzne 1 lipca 2004 r.)
Na dzień 1 stycznia 2012
Artyleria przeciwlotnicza:
Flaga WLOP (do 2004).
Flaga Sił Powietrznych (od 2004).
Flaga lotnisk i lądowisk wojskowych.
Flaga lotnisk i lądowisk Marynarki Wojennej.
Flaga Dowódcy Sił Powietrznych (od 2011).
Flaga wojskowych portów lotniczych (1930-1938).
Flaga PSP (1940-1947).
Flaga wojskowych portów lotniczych (1938-1945).
Flaga lotnictwa wojskowego PRL (1955-1959).
Flaga lotnictwa wojskowego PRL (od 1959).
Flaga WLOP (do 1993.)
Flaga lotnisk i lądowisk Marynarki Wojennej PRL.
(1959-1990).
| Samolot | Zdjęcie | Producent | Typ maszyny | Wersja | Liczba sztuk | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| F-16 |  |  Stany Zjednoczone | Myśliwiec wielozadaniowy | F16C bl 52+ F16D bl 52+ | 36[7] 12[7] | |
| MiG-29 |  |  ZSRR Rosja | Myśliwiec przewagi powietrznej | MiG-29A MiG-29UB | 31[7] | |
| Su-22 |  | ZSRR | Samolot szturmowy | Su-22M4K Su-22UM3K | 48[7] | |
| CASA C-295 |  |  Hiszpania | Samolot transportowy | C-295M | 11 | 1 utracono w katastrofie 28 stycznia 2008 pod Mirosławcem. |
| C-130 Hercules |  | Stany Zjednoczone | Samolot transportowy | C-130E | 5 | |
| PZL TS-11 Iskra |  | Polska | Samolot szkolno-treningowy | 54 | ||
| PZL-130 Orlik |  | Polska | Samolot szkolno-treningowy | 37 | ||
| Embraer 175 |  |  Brazylia | przewóz osobistości | Embraer 175 | 2 | Wyczarterowane od PLL LOT, zastępują uziemione Jaki-40 i Tu-154M. Umowa obowiązuje do 2013 roku z możliwością przedłużenia. |
| PZL M28 |  | Polska | Samolot wielozadaniowy | Bryza TD | 17 | Zamówiono kolejne 8 sztuk. |
| PZL An-2 |  | Polska | Samolot wielozadaniowy | 13 | ||
| An-28 |  | ZSRR Polska | Samolot transportowy | 2 | ||
| Mi-8 |  | ZSRR | Śmigłowiec wielozadaniowy | Mi-8T Mi-8RL Mi-8P Mi-8S | 1 4 4 3 | |
| Mi-2 |  | ZSRR Polska | Śmigłowiec wielozadaniowy | 50 | ||
| Mi-17 |  | Rosja | Śmigłowiec wielozadaniowy | 3 | ||
| PZL W-3 Sokół |  | Polska | Śmigłowiec wielozadaniowy | W-3WA W-3RL W-3T | 23 | |
| PZL SW-4 |  | Polska | Śmigłowiec wielozadaniowy | 24 | ||
| UAV Aeronautics Aerostar |  |  Izrael | Bezzałogowy aparat latający | 8 | na wyposażeniu PKW Afganistan, częściowo sprawne | |
| UAV Aeronautics Orbiter |  | Izrael | Bezzałogowy aparat latający | ? | Na wyposażeniu GROMu |
| ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||
.jpg)
