Widget
Podziel się:

Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej


Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – oficjalna nazwa wojska polskiego w latach 1952-1989.

W 1952 roku uchwalona konstytucja zmieniła m.in. nazwę państwa na PRL. Jedną z konsekwencji nowej konstytucji była zmiana nazwy sił zbrojnych w Polsce na SZ PRL. Nazwa sił zbrojnych zawarta została w art. 6 Konstytucji PRL. Siły Zbrojne PRL trwały 37 lat. Po zmianie konstytucji 29 grudnia 1989, w której m.in. zmieniono nazwę państwa na Rzeczpospolitą Polską (weszła w życie od 31 grudnia 1989) powrócono do stosowania określenia „Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej”.

Określenie SZ PRL jest jedną z oficjalnych nazw w dziejach sił zbrojnych (Wojska Polskiego) używanych przez państwo polskie. Często w wypowiedziach, literaturze, mediach itp. tego okresu siły te określane były jako Ludowe Wojsko Polskie, jednak ta nazwa była zawsze potoczna i o odcieniu propagandowym.

Spis treści

[edytuj] Wojsko po "odwilży październikowej"

Information icon.svg Osobny artykuł: Ordre de Bataille Wojska Polskiego na przełomie lat 50/60 XX w..

Rezultatem przemian październikowych były poważne zmiany kadrowe w Wojsku Polskim. Odwołano ze stanowiska Ministra Obrony Narodowej marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego oraz zajmujących wysokie stanowiska dowódcze oficerów Armii Radzieckiej. Nowym ministrem został gen. Marian Spychalski. Do służby w wojsku przywrócono wielu oficerów represjonowanych. Nie wpłynęło to w większym stopniu na kierunki rozwoju sił zbrojnych, które to nadal stanowiły ważne ogniwo Układu Warszawskiego.

[edytuj] Doktryna wojenna

W 1950 zarzucono prace nad kształtowaniem własnej myśli strategicznej, przyjmując radziecką doktrynę wojenną. Wojsko Polskie miało być częścią sił "bloku wschodniego" na środkowoeuropejskim teatrze działań wojennych, a plany operacyjne przyjęte w 1965 obejmowały działania tzw. Frontu Polskiego na kierunku nadmorskim oraz obronę wybrzeża. Już w maju 1950 pod kierownictwem marszałka Konstantego Rokossowskiego przeprowadzono ćwiczenia dotyczące organizacji i prowadzenia operacji Frontu Nadmorskiego. Koncepcje użycia SZ PRL były odbiciem doświadczeń radzieckich z końcowego okresu drugiej wojny światowej. Dynamicznie miała wzrastać liczebność wojsk pancernych zmechanizowanych. Przyszłe pole walki miało być teatrem bitew pancerno-zmechanizowanych, a taktyka i sztuka operacyjna preferowała działania ofensywne.

W 1961 zespół pod kierownictwem Marszałka Polski Mariana Spychalskiego opracował pierwszą polską doktrynę wojenną po II wojnie światowej pt. "Podstawowe założenia ludowej obronności". Pod koniec lat sześćdziesiątych opracowana została kolejna doktryna, którą wdrożono w życie w 1973. Doktryna ta zawarta w dokumencie "Węzłowe założenia obronne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej" obowiązywała do 1989. Wg tej doktryny Polska na wypadek wojny wywołanej przez państwa NATO miała wziąć udział w działaniach zbrojnych w ramach Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego wydzielając w ich skład wojska operacyjne w sile Frontu tworzące tzw. "Układ zewnętrzny". Jednocześnie dla obrony terytorium kraju przed napadem środków powietrznych (lotnictwa i rakiet), desantami powietrznymi i morskimi oraz działaniami grup dywersyjnych utworzony został "Układ wewnętrzny" złożony z: wojsk obrony powietrznej kraju (OPK), wojsk obrony terytorialnej (OT) oraz jednostek zmilitaryzowanych w ramach obrony cywilnej. W czasie mobilizacji planowano powołać ok. 1,1 mln żołnierzy, z czego 450 tys. miały stanowić wojska operacyjne tworzące Front Polski, a 650 tys. wojska przeznaczone do obrony terytorium kraju.

[edytuj] Rozwój organizacyjny wojska

Pododdziały zmechanizowane WP
Wojska powietrznodesantowe WP (6 DPD)

Od 1953 stopniowo redukowano liczebność WP. W okresie od 1955 do 1958 liczebność wojska spadła o ok. 50%, szeregi wojska opuściło 200 tys. żołnierzy. W 1956 większość kadry oficerskiej Armii Radzieckiej opuściło Polskę, wraz z marszałkiem Konstantym Rokossowskim. Po 1956 kilkukrotnie modernizowano WP, utrzymując stałą liczebność na poziomie 200-300 tys. żołnierzy.

W 1955 Polska weszła w skład sojuszu wojskowego Układu Warszawskiego, który powstał w odpowiedzi na włączenie Republiki Federalnej Niemiec do sojuszu NATO. Układ podpisano 14 maja 1955 w Warszawie. Polska wydzieliła w skład sojuszu wojska operacyjne, które na wypadek wojny tworzyły tzw. Front Nadmorski liczący ok. 400 tys. żołnierzy.

Information icon.svg Osobny artykuł: Układ Warszawski.

Redukcja wojska w latach 1955-1957 związana była z jednoczesną modernizacją techniczną. Utworzono cztery dywizje pancerne. Stopniowo przekształcono dywizje piechoty w dywizje zmechanizowane. Zorganizowano dywizję powietrznodesantową i desantową. W rezultacie przygotowano Siły Zbrojne PRL do działań w warunkach użycia broni masowego rażenia. Na początku lat 60 XX w. rozpoczęto proces rakietyzacji Wojska Polskiego wprowadzając na uzbrojenie rakiety taktyczne, taktyczno-operacyjne, przeciwpancerne i przeciwlotnicze.

W 1965 rozpoczęto rozbudowę systemu obrony terytorialnej, którego zadaniem była ochrona ludności cywilnej w warunkach wojny. Liczebność wojsk OTK po mobilizacji wynosiła ok. 650 tys. żołnierzy. W tym samym roku ustabilizował się skład bojowy wojsk operacyjnych, które składały się z piętnastu dywizji ogólnowojskowych, w tym: pięć pancernych, osiem zmechanizowanych (z tego trzy o pełnych stanach osobowych, trzy "szkolne" i dwie głęboko skadrowane), jedna desantowa i jedna powietrznodesantowa. Taki skład przetrwał do 1986, kiedy to przekształcono dywizje desantową i powietrznodesantową w brygady. W 1988 dwie szkolne dywizje zmechanizowane (2 DZ i 15 DZ) i dwie skadrowane dywizje zmechanizowane (3 DZ i 9 DZ) przekształcono w bazy materiałowo-techniczne. W 1989 wszystkie dywizje pancerne przeformowano na dywizje zmechanizowane. Ogólna liczba dywizji zmniejszyła się z 15 do 9.

[edytuj] Broń jądrowa na terytorium Polski

Od połowy lat 60 XX w. Wojsko Polskie dysponowało środkami przenoszenia[1] broni jądrowej. Według ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej, dokonanych na podstawie odtajnionych akt tzw. Operacji "Wisła", WP na wypadek wojny otrzymywało do dyspozycji ok. 180 ładunków jądrowych (głowic pocisków rakietowych i bomb lotniczych). Broń jądrową dostarczono na podstawie umowy Ministerstwa Obrony Narodowej PRL i ZSRR podpisanej w 1967[1]. Zgodnie z tą umową na terenach zachodniej Polski powstały trzy magazyny broni jądrowej, kontrolowane przez rosyjskie jednostki Specnazu. Obiekty te znajdowały się w Templewie niedaleko Trzemeszna Lubuskiego, Brzeźnicy-Kolonii koło Jastrowia oraz w Podborsku koło Białogardu. W przypadku konfliktu z państwami NATO, broń jądrowa z tych magazynów miała być przekazywana polskim jednostkom wojsk rakietowych i artylerii posiadającym na uzbrojeniu 71 wyrzutni rakiet taktycznych i taktyczno-operacyjnych. Jej użycie, zgodnie z doktryną wojenną Układu Warszawskiego, miało nastąpić tylko w przypadku wcześniejszego ataku jądrowego ze strony państw NATO. Uderzenia jądrowe miały być wykonane w ramach operacji Frontu Nadmorskiego głównie na składy i środki przenoszenia broni masowego rażenia przeciwnika, jego zgrupowania wojsk oraz na stanowiska dowodzenia. Nie przewidywano uderzeń na ośrodki miejskie ze względu na niewielką moc posiadanych ładunków jądrowych oraz niewystarczający zasięg posiadanych rakiet. Decyzję o użyciu broni jądrowej mogło wydać tylko Dowództwo Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego. Takich kompetencji nie mieli dowódcy WP.

Stanisław Popławski

[edytuj] Udział w operacjach militarnych i milicyjnych

W okresie PRL, Wojsko Polskie uczestniczyło w tłumieniu protestów robotniczych.

W czasie wydarzeń poznańskiego czerwca 1956 oddziałów wojska użyto do rozproszenia demonstracji robotniczych, gdyż władze państwowe nie dysponowały wystarczającą ilością sił policyjnych uznając , że w kraju "demokracji ludowej" nie będą one potrzebne. Jednostki wojskowe ściągnięte z poligonów nie były przygotowane do udziału w tego typu działaniach, co zmusiło je do zastosowania czołgów i transporterów opancerzonych, które w ocenie dowódców miały oddziaływać psychologicznie zniechęcając robotników do udziału w zamieszkach. Sytuację pogarszał fakt, że w rękach demonstrantów znajdowało się ok. 300 szt. broni strzeleckiej pozyskanej z rozbitych posterunków milicji, więzienia przy ul. Młyńskiej oraz ze studiów wojskowych poznańskich uczelni. Dowodzący wówczas jednostkami WP gen. Stanisław Popławski był bezpośrednio odpowiedzialny za śmierć 74 osób[2] i ponad 500 rannych demonstrantów.

WP brało udział w pacyfikacji Wybrzeża w grudniu 1970. Rozkaz do włączenia się jednostek wojska do tłumienia wystąpień robotniczych wydał na wniosek władz politycznych gen. Wojciech Jaruzelski. Podobnie jak w czerwcu 1956 wynikało to z faktu braku wystarczających sił policyjnych, które nie były w stanie przeciwstawić się manifestacjom robotników niezadowolonych z pogarszającej się sytuacji materialnej po podwyżkach cen artykułów żywnościowych.

WP wzięło udział w interwencji wobec Czechosłowacji w 1968, w ramach tzw. Operacji Dunaj, przedstawianej propagandowo jako interwencja "w obronie zdobyczy socjalizmu", mającej stłumić dążenia Czechosłowacji do liberalizacji życia politycznego i uniezależnienia się od wpływów ZSRR, powstałe na fali wydarzeń praskiej wiosny z roku 1968. W operacji tej wzięły udział siły WP w liczbie 18,5 tys. żołnierzy (na ogólną liczbę 450 tys. sił interwencyjnych), dysponujących 471 czołgami i 542 transporterami opancerzonymi[3]. MON poniosło łączne koszty interwencji w wysokości 441 mln złotych i 340 tys. koron czechosłowackich[3]. Oddziałami SZ PRL (2 AWP) biorącymi udział w akcji, dowodził ówczesny dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego, gen. Florian Siwicki.

Information icon.svg Osobny artykuł: Operacja Dunaj.

W 1981 jednostki SZ PRL uczestniczyły w pacyfikacji opozycji demokratycznej, po wprowadzeniu w dniu 13 grudnia 1981 stanu wojennego. W dniu ogłoszenia stanu wojennego w bezpośrednich działaniach wzięło udział 70 tys. żołnierzy, 1750 czołgów, 1400 pojazdów opancerzonych, 500 wozów bojowych, oraz kilka tysięcy samochodów wojskowych (ok. 9000 razem z pojazdami policyjnymi)[4].

[edytuj] Organizacja Sił Zbrojnych PRL w 1988

Information icon.svg Osobny artykuł: Struktura organizacyjna Wojska Polskiego w latach 80. XX wieku.
Medal okolicznościowy z brązu 45 lecia LWP 1943-1988 (rewers)

Minister Obrony Narodowej

[edytuj] Warszawski Okręg Wojskowy

[edytuj] Pomorski Okręg Wojskowy

Logo POW

[edytuj] Śląski Okręg Wojskowy

Sztab 5 Saskiej Dywizji Pancernej - rok 1975
Odznaka "Zasłużony dla SOW"

[edytuj] Wojska Lotnicze

ORP "Sprawny" w MW PRL

[edytuj] Marynarka Wojenna

[edytuj] Wojska Obrony Powietrznej Kraju

Funkcjonowały w systemie Obrony Terytorialnej Kraju

[edytuj] Wojska Obrony Terytorialnej Kraju

Jednostki zabezpieczenia Komitetu Obrony Kraju i Wojewódzkich Komitetów Obrony

  • 1 Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej - Góra Kalwaria
  • 5 Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej - Kraków
  • 14 Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej - Olsztyn
  • 20 Brygada Łączności Wojsk Obrony Wewnętrznej - Kielce
  • 2 Pułk Łączności Wojsk Obrony Wewnętrznej

Jednostki obrony lądowej

  • 3 Pułk Wojsk Obrony Wewnętrznej - Lublin
  • 13 Pułk Wojsk Obrony Wewnętrznej - Gdańsk
  • 15 Pułk Wojsk Obrony Wewnętrznej - Prudnik

Jednostki zabezpieczenia przed bronią masowego rażenia

  • 2 Batalion Inżynieryjno-Ratowniczy Wojsk Obrony Wewnętrznej - Grajewo
  • 4 Batalion Inżynieryjno-Ratowniczy Wojsk Obrony Wewnętrznej - Rzeszów

Jednostki zabezpieczenia przegrupowania wojsk

  • 7 Pułk Pontonowo–Techniczny Obrony Terytorialnej - Dęblin
  • 9 Pułk Pontonowo–Techniczny Obrony Terytorialnej - Chełmno
  • 10 Pułk Pontonowo–Techniczny Obrony Terytorialnej - Rawicz
  • 12 Pułk Pontonowo–Techniczny Obrony Terytorialnej - Szczecin

Jednostki obrony terytorialnej

  • Katowicka Brygada Obrony Terytorialnej - Katowice

[edytuj] Szkolnictwo wojskowe

Information icon.svg Osobny artykuł: Szkolnictwo wojskowe w PRL.

W latach 80 XX w. w SZ PRL istniały cztery akademie wojskowe i jedenaście wyższych szkół oficerskich kształcących podchorążych na poziomie wyższych studiów zawodowych. Kilkanaście szkół chorążych kształciło kadetów na poziomie szkoły średniej.

[edytuj] Przemiana na SZ RP

W 1989 Sejm PRL uchwalił Konstytucję RP zmieniającą m.in. nazwę państwa i zmianę nazwy sił zbrojnych w Polsce. Powstają Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej.

[edytuj] Generalicja ludowego Wojska Polskiego wg stanu na dzień 31 grudnia 1955[5]

Generałowie i Admirałowie WP (oraz oddelegowani do WP generałowie radzieccy) pozostający w czynnej służbie wg stanu na dzień 31 grudnia 1955 r.

[edytuj] Generalicja ludowego Wojska Polskiego wg stanu na dzień 31 grudnia 1965[6]

Generałowie i Admirałowie WP pozostający w czynnej służbie wg stanu na dzień 31 grudnia 1965 r.

[edytuj] Generalicja ludowego Wojska Polskiego wg stanu na dzień 31 grudnia 1975[7]

Generałowie i Admirałowie WP pozostający w czynnej służbie wg stanu na dzień 31 grudnia 1975 r.

[edytuj] Generalicja ludowego Wojska Polskiego wg stanu na dzień 31 grudnia 1985[8]

Generałowie i Admirałowie WP pozostający w czynnej służbie wg stanu na dzień 31 grudnia 1985 r.

[edytuj] Bibliografia

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Polska miała arsenał broni nuklearnej. dziennik.pl.
  2. ↑ Biuro Edukacji Publicznej IPN "Stanisław Popławski (1902–1973)" - informacja historyczna
  3. ↑ 3,0 3,1 "Wojsko i politycy"
  4. ↑ Lech Kowalski: Generał ze skazą. Biografia wojskowa gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2001, s. 170, 171, 174, 294-305, 438, 440, 443-452, 453. ISBN 83-88794-43-4. 
  5. ↑ opracowano na podstawie: Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, tom I-IV, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010
  6. ↑ opracowano na podstawie: Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, tom I-IV, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010
  7. ↑ opracowano na podstawie: Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, tom I-IV, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010
  8. ↑ opracowano na podstawie: Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, tom I-IV, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Informacje prawne