Snooker – gra bilardowa, rozgrywana na stole do bilardu angielskiego (wymiary ok. 3,6 m x 1,8 m), z sześcioma kieszeniami (cztery w rogach oraz dwie znajdujące się w połowie dłuższych band stołu). W grze uczestniczą dwie strony (dwóch zawodników, dwie drużyny).
Spis treści |
Snooker powstał w 1875 roku na subkontynencie indyjskim. Nazwa została wymyślona przez angielskiego pułkownika sir Neville'a Chamberlaina (zbieżność nazwiska z późniejszym premierem Wielkiej Brytanii przypadkowa). Po raz pierwszy partię snookera rozegrano w kantynie oficerskiej w Jubbulpore w Indiach. Na Wyspy Brytyjskie gra została przewieziona przez innego angielskiego oficera Johna Robertsa[potrzebne źródło]. Początkowo grano jedynie bilami czerwonymi, później wprowadzono kolorowe. Pierwsze bile robiono z kości słoniowej, ale z czasem zaprzestano tej praktyki, ze względu na zakaz handlu kością słoniową.
Obecnie snooker jest grą dżentelmenów. W turniejach obowiązuje nienaganny ubiór, którego nieodzownym elementem jest muszka, a także odpowiednie maniery - w przeciwieństwie do innych dyscyplin w snookerze oczekuje się od zawodników by sami przyznali się, jeżeli popełnią faul niewychwycony przez sędziego. Od 1977 roku mistrzostwa świata w snookerze rozgrywane są w teatrze Crucible Theatre w angielskim Sheffield.
Kije do snookera są wykonywane z jesionu rosnącego w Północej Ameryce. Butty najlepszych kijów są wykonywane z hebanu lub palisandru oraz ozdobnych wstawek z cennego drewna pozyskanego z takich rodzajów drzew jak: palisander, tulipanowca, oliwki oraz z drewna tzw. Snakewood,. Są to kije wykonywane ręcznie. Tańsze kije są klejone maszynowo. Kij snookerowy ma 147 cm długości (możliwa inna konfiguracja). Kij jest jednoczęściowy lub łączony w 1/2 lub, w 3/4 długości. Waga kija wynosi od 16 oz. do 22 oz. Tip ma od 10 do 7.25 mm średnicy i jest wykonany ze skóry. Ferula jest mosiężna. Znane firmy produkujące kije snookerowe:
Na stole znajdują się 22 bile: biała, żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa, czarna oraz 15 bil czerwonych. Bila biała nazywana jest bilą rozgrywającą (ang. cue ball). Bile żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i czarna nazywane są bilami kolorowymi. Zadaniem gracza jest uderzanie kijem bili białej w taki sposób, aby pozostałe bile w odpowiednim porządku wpadły do kieszeni. Można uderzać kijem jedynie w białą bilę. Gracz, który uzyska więcej punktów, gdy na stole nie zostaną już żadne bile, wygrywa.
Podobnie jak w innych grach bilardowych bila rozgrywająca jest koloru białego. Oprócz niej występuje 15 bil czerwonych oraz 6 bil "kolorowych": żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i czarna.
Przed rozpoczęciem każdej partii bile są układane przez sędziego w następujący sposób:
W pierwszym ruchu gracz ustawia w dowolny sposób białą bilę (przy założeniu, że biała bila nie może dotykać innej bili) w tzw. "polu D", wyznaczonym przez linię bazy oraz półokrąg, jak na rysunku. Zawodnik ma za zadanie uderzyć jedną z bil czerwonych (tzn. uderzając kijem białą bilę spowodować, aby ta trafiła w jedną z bil czerwonych). Jeśli po jego ruchu żadna z czerwonych bil nie znajdzie się w kieszeni, to kolejka przechodzi na drugiego gracza.
Jeśli gracz wbije do kieszeni czerwoną bilę, otrzymuje jeden punkt i obowiązek wbijania jednej z bil kolorowych. Informuje przeciwnika i sędziego, którą bilę wybrał, i stara się ją wrzucić do kieszeni (nie może wybrać bili czerwonej). Jeśli mu się nie powiedzie, kolejka przechodzi na przeciwnika, który wbija najpierw bilę czerwoną za 1 punkt, a następnie wybraną bilę kolorową. Jeśli mu się uda, to otrzymuje odpowiednią liczbę punktów (2 – za żółtą, 3 – za zieloną, 4 – za brązową, 5 – za niebieską, 6 – za różową i 7 – za czarną). Po wbiciu bili kolorowej, bila ta wraca na stół na swoje oznaczone miejsce i gracz przystępuje do wbijania następnej bili czerwonej. Bile czerwone nie wracają na stół, zaś bile kolorowe – wracają na swoje miejsce (rys.). Jeśli miejsce danej bili jest zajęte, to bilę umieszcza się w (wolnym) punkcie bili o najwyższym nominale.
Jeżeli gracz wbije ostatnią czerwoną bilę i przypadającą na nią kolorową, rozpoczyna wbijanie po kolei wszystkich bil kolorowych, które teraz po wbiciu do kieszeni już nie wracają na stół. Kolejność wbijania bil kolorowych jest taka sama jak ich wartość punktowa, a więc: żółta, zielona, brązowa, niebieska, różowa i ostatnia czarna.
Faul następuje, kiedy:
Faul oznacza, że przeciwnik dostaje 4 punkty, albo wartość bili rozgrywanej, w zależności od tego, która liczba jest większa. Zawodnik, którego przeciwnik sfaulował, może zadecydować, czy będzie sam kontynuował grę, czy odda kolej przeciwnikowi (w niektórych sytuacjach może nakazać przeciwnikowi grę z poprzedniego ustawienia). Termin snooker oznacza sytuację, gdy zawodnik nie może bezpośrednio uderzyć odpowiedniej bili, gdyż na drodze stoją bile innego koloru, i musi próbować uderzać od bandy lub z odpowiednią rotacją, ryzykując faulem.
Liczba punktów zdobytych podczas jednego podejścia do stołu to break. Najwyższy możliwy break uzyskuje się, jeśli po każdej wbitej bili czerwonej zostanie wbita bila czarna; wynosi on 147 punktów. Możliwe jest też wbicie w breaku 155 punktów, jeśli zawodnik zacznie od wolnej bili (ang. free ball), czyli uzyska po faulu przeciwnika możliwość zagrywania bili kolorowej, punktowanej jak czerwona. Osiągnięcie lub pobicie bariery 100 punktów (tzw. century break) nagradzane jest zawsze przez publiczność gromkimi brawami.
W snookerze zwyczajowo podaje się liczbę możliwych do rozegrania frame'ów w meczu zamiast liczby frame'ów potrzebnych do zwycięstwa. Przykładowo 19 oznacza mecz do 10 wygranych frame'ów. Nieparzysta liczba partii do rozegrania oznacza, że mecz nie może zakończyć się remisem.
Światowa federacja snookera prowadzi ranking Main Tour - graczy uprawnionych do gry w turniejach rankingowych (obecnie ranking aktualizuje się kilka razy w roku, przed sezonem 2010/2011 - raz w roku). Pierwsza szesnastka rankingu kwalifikuje się automatycznie do faz głównych turniejów, pozostali zawodnicy muszą przejść przez określoną ilość rund w turnieju kwalifikacyjnym (im niższa pozycja zawodnika - tym więcej musi on rozegrać meczów kwalifikacyjnych).
Przed każdym sezonem Światowa Federacja Snookera publikuje oficjalny kalendarz turniejów[3]. Rozróżniane są dwie grupy turniejów:
W turniejach rankingowych obowiązuje rozstawienie zgodne z listą rankingową na dany sezon. W każdym turnieju rankingowym zawodnicy zdobywają punkty, które są brane pod uwagę przy ustalaniu listy rankingowej na następny sezon. Najważniejszym turniejem rankingowym są Mistrzostwa świata w snookerze.
Turnieje nierankingowe mają formę "zaproszeniowych". Ich wspólną cechą jest to, że ich wyniki nie wpływają na kształt listy rankingowej. Przykładem turnieju tego typu jest Masters, w którym występuje 16 zawodników (14 wg kolejności zajmowanej na liście rankingowej oraz dwie osoby wyłonione w eliminacjach).
Pierwsze Mistrzostwa świata w snookerze zakończyły się w roku 1927, zwyciężył w nich Joe Davis. Joe Davis zwyciężał w finałach MŚ 15 razy (najwięcej w historii). W roku 1969 zmieniono zasady rozgrywania turniejów wprowadzając system pucharowy. Od tego roku liczona jest tzw. "era nowoczesna" (ang. modern era). Od 1977 roku turniej jest rozgrywany w teatrze Crucible Theatre w Sheffield. Najwięcej zwycięstw po roku 1969 odnotował Stephen Hendry (7), Steve Davis (6), John Higgins (4) i Ronnie O'Sullivan (4).
