Spandex (Lycra, Elastan) – elastyczne włókno sztuczne (elastomer poliuretanowy), wynalezione w 1958 r. przez Josepha Shiversa w laboratoriach firmy DuPont[1], przez którą jest produkowane i rozprowadzane.
Lycra jest zastrzeżonym znakiem towarowym firmy Invista[2](dawniej część DuPont).
Chemicznie jest to kopolimer blokowy, w którym występują na przemian sztywne, krótkie bloki uretanowe, zawierające ugrupowania aromatyczne i giętkie, dość długie bloki oligoglikolowe o stopniu polimeryzacji ok 40.
Włókna Spandex odznaczają się dużym wydłużeniem przy zerwaniu, wynoszącym 500-1000%, a w porównaniu z nićmi produkowanymi z tradycyjnych kauczuków 2-3 krotnie większą wytrzymałością na zerwanie. Na właściwości produktu bardzo duży wpływ ma sposób wytwarzania włókien z gotowego polimeru, a następnie sposób ich splatania w gotową nić.
Ze spandexu produkuje się różnego rodzaju tkaniny i dzianiny, które w różnych częściach świata mają różne nazwy handlowe, które są zastrzegane w porozumieniu z firmą DuPont przez wytwórców tych tkanin. Najczęściej spotykaną w Polsce jest Lycra. Inne nazwy to Elaspan, Dorlastan, Linel i wiele innych. Tkaniny zazwyczaj nie produkuje się z samego spandexu lecz splata się go z innymi włóknami od nylonu po wełnę.
