| |||
| Pełna nazwa | ZKS Stal Rzeszów PGE-Marma Rzeszów | ||
| Przydomek | Żurawie, Biało-niebiescy | ||
| Barwy | biało-niebieskie | ||
| Data założenia | 1951 | ||
| Liga | Ekstraliga żużlowa | ||
| Adres | ul. Hetmańska 69 | ||
| Stadion | Stadion Miejski | ||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||
| Strona internetowa | |||
Zakładowy Klub Sportowy Stal Rzeszów – żużlowa sekcja klubu sportowego ZKS Stal Rzeszów. Obecnie drużyna występuje pod nazwą obejmującą sponsorów klubu - PGE Marma Rzeszów.
Spis treści |
"Czarny sport" trafił do Rzeszowa w 1948 r. Utworzono pierwszą w Rzeszowie sekcję żużlową, do której (w ramach Zrzeszenia Sportowego Gwardia) wstąpili ścigający się na torze członkowie RTKM (Rzeszowskiego Towarzystwa Kolarzy i Motorzystów). Pierwszymi zawodnikami w sekcji już żużlowej ZKS Stal byli: Tadeusz Fedko, Romuald Iżewski, Władysław Jankowski, Józef Christiani, Edward Klaczkowski, Władysław Wilanowski. Sekcja starała się stworzyć prawdziwy żużel w Rzeszowie, więc wraz z zawodnikami wyjeżdżano na różnego rodzaju zawody.
Fedko i Iżewski przystąpili do realizacji pomysłu budowy pierwszego polskiego silnika do motocykla żużlowego. Dnia 30 kwietnia 1954 r. pierwszy silnik do motocykla żużlowego stanął do jazdy próbnej. Silnik, który zrewolucjonizował sport żużlowy, otrzymał nazwę FIS-1 (Fedko, Iżewski, Stal-1).
Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych zlecił budowę toru żużlowego rzeszowskiemu Rejonowi Eksploatacji DP. Nowy tor uroczyście otwarto 5 sierpnia 1956 r., a na inaugurację rozegrano na granitowej nawierzchni I eliminację indywidualnych mistrzostw Polski na żużlu, które oglądały nieprzebrane tłumy sympatyków czarnego sportu. Doniesienia prasowe z tych zawodów liczbę widzów oszacowały na około 30 tys. Ciekawostką jest fakt, iż w sezonie 1956 w rozgrywkach II ligi "Grupy Północ" pod nazwą Resovii Rzeszów startowały rezerwy Budowlanych Warszawa, choć swoje mecze rozgrywały w Siedlcach, a nie w Rzeszowie.
W 1957 r. Stal awansowała do I ligi, gdzie miała pokazać siły rzeszowskiej drużyny. Silniki własnej produkcji, stadion pękający w szwach od kibiców, nowi doświadczeni zawodnicy. Jednak od lipca 1957 szczęście nie dopisywało żużlowcom znad Wisłoka. Zaczęło się od kontuzji J. Kościelaka przed ważnym meczem z Górnikiem Rybnik. Następnie na torze zginął S. Różański. Trapiące kontuzje i defekty z pewnością zadziałały destrukcyjnie na psychikę zawodników. Jeszcze przed sezonem 1959 w towarzyskim boju zdarzyła się następna tragedia. Eugeniusz Nazimek - jeden z najwybitniejszych polskich żużlowców zginął na rzeszowskiej niebezpiecznej nawierzchni. Po seryjnych wypadkach i zgonach zawodników, tor przy ulicy Hetmańskiej modyfikowano, profilowano na nowo jego wiraże, aż w końcu zmieniono granitową nawierzchnię na tradycyjną, na której żużlowcy ścigali się do niedawna. Po latach (od 1982) Stal zaczęła organizować rokrocznie Memoriał im. Eugeniusza Nazimka. Tym razem śmierć na torze wspaniałego zawodnika i trenera nie pogrążyły doświadczonej już drużyny, a zmobilizowała do wysiłku, który już w następnym sezonie zaprocentowało.
Jesienią 1959 zespół ponownie awansował do grona najlepszych drużyn w kraju. Analizując skład zespołu można było dopatrzyć się realnych szans w sięgnięciu po najwyższe trofeum DMP. Tak też się stało: Florian Kapała, Jan Malinowski, Stefan Kępa, Janusz Kościelak, Marian Stawecki, Marian Pilarczyk, Wiktor Brzozowski, Hieronim Unicki, Józef Batko zdobyli mistrzostwo Polski. W sezonach 1960-61 Rzeszów szczycił się bezapelacyjnie najlepszą drużynę w kraju. Na stadionie średnio zasiadało około 30 tys. kibiców. W roku 1962-63 Stalowcy sięgnęli po wicemistrzowski tytuł. Natomiast brązowy medal zespół wywalczył w roku 1966.
Po spektakularnych sukcesach przyszedł kryzys, po dziewięcioletnim (z jednoroczną przerwą) pobycie w I lidze Stal opuściła szeregi najlepszych drużyn w kraju. Stary już zespół Stali trzeba było budować od początku. Przebudowano tor, szkolono młodzież, więc trzeba było czekać na rozwój rzeszowskich talentów. Dzięki odnowie drużyny po dwunastu latach Stal powróciła do I dywizji. Od 1981 nieprzerwanie do 1991 Stalowcy bronili się przed spadkiem do niższej klasy rozgrywek. Kłótnie klubowe i zmiany personalne wpłynęły negatywnie na żużlowców, którzy zostali zdegradowani do II ligi. W sezonie 1992 rzeszowianie obronili się przed spadkiem, jednak w następnym sezonie ta sztuka im się nie udała. Miała to być roczna kwarantanna żużlowców znad Wisłoka. Młodzi zawodnicy odnoszący sukcesy indywidualne i drużynowe stali się podporą zespołu. Dzięki waleczności Piotra Winiarza, Macieja Kuciapy, Rafała Wilka, Piotra Gancarza i Rafała Trojanowskiego Rzeszów cieszył się awansem do ekstraklasy. Szkolenie młodzieży stało się klubową specjalnością. Taka taktyka działaczy doprowadziła w 1998 do drugiego brązowego medalu DMP. Piotr Winiarz, Maciej Kuciapa, Rafał Trojanowski, Janusz Stachyra, Piotr Świst, Grzegorz Rempała, Tomasz Rempała, Andrzej Rybka, Sławomir Czarnik i dwóch obcokrajowców - Joe Screen i Antonín Kasper, nie startowali już w następnym sezonie z taką werwą i determinacją. Wycofanie się dotychczasowego sponsora - Van-Puru wpłynęło negatywnie na zespół, a nowy sponsor KKER nie stworzył najlepszych warunków dla teamu znad Wisłoka. Drużyna spadła do niższej klasy rozgrywek, gdzie walczył wspomagany przez Rafinerię Jasło o awans aż do 2005 roku, kiedy żużlowcy sponsorowani przez MARMĘ Polskie Folie wygrali rozgrywki I ligi i powrócili do grona zespołów Ekstraligi.
| Rozgrywki | Złote medale | Srebrne medale | Brązowe medale | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Suma | Lata | Suma | Lata | Suma | Lata | |
| Drużynowe mistrzostwa Polski | 2 | 1960, 1961 | 2 | 1962, 1963 | 2 | 1966, 1998 |
| Młodzieżowe Drużynowe MP | 3 | 1994, 1995, 2006 | 1 | 1996 | 2 | 1989, 2007 |
| MP par klubowych | 1 | 2005 | 3 | 1989, 1990, 2010 | - | - |
| Młodzieżowe MP par klubowych | 1 | 2006 | 1 | 1993 | 2 | 1997, 2008 |
| Indywidualne MP | 2 | 1961, 1962 | 2 | 1959, 1989 | 2 | 1959, 1986 |
| Młodzieżowe indywidualne MP | - | - | 2 | 1970, 1997 | 1 | 2009 |
| Łączny dorobek medalowy: 29 (wraz z osiągnięciami poprzedników) | złotych: 9 | srebrnych: 11 | brązowych: 9 | |||
Ponadto:
| ROZGRYWKI | I miejsca | II miejsca | III miejsca | |||
| Suma | Lata | Suma | Lata | Suma | Lata | |
| Złoty Kask | 1 | 1961 | 2 | 1962, 2007 | 3 | 1989, 1993, 1998 |
| Srebrny Kask | 1 | 1971 | 1 | 2005 | 2 | 1993, 2002 |
| Brązowy Kask | - | - | 1 | 1989 | - | - |
| Liga Juniorów | - | - | 1 | 2008 | - | - |
| |||||||
| |||||||||||||||||||||||||
