Stare decisis - szerzej: stare decisis et non quieta movere, czyli: pozostań przy podjętej decyzji – łacińska zasada, która w systemie prawa common law oznacza, że wcześniejsze decyzje sądów muszą być przestrzegane przez sędziów orzekających w sprawach późniejszych.[1]
Zasada stare decisis powoduje, że:
Jest ona gwarancją ciągłości prawa i przewidywalności orzeczeń. Nie oznacza to jednak, że nie stosuje się wyjątków od tej zasady, ponieważ ich brak mógłby skutkować, z jednej strony, niemożnością odejścia od złych decyzji, z drugiej zaś, o permanentnym obowiązywaniu skostniałych przepisów. Do takich wyjątków należą overruling (unieważnienie precedensu)[3] oraz distinguishing (wyróżnienie precedensu)[4].
Przykładem odejścia od zasady stare decisis jest np. w USA słynne orzeczenia Sądu Najwyższego:
Zasada stare decisis nie jest z zasady stosowana w krajach w których panuje system prawa kontynentalnego. Uważa się bowiem, iż narusza ona niezawisłość sędziów oraz zasadę, że podlegają oni tylko ustawie, a także pośrednio wkracza w kompetencję legislatur do tworzenia prawa. Jednakowoż większość tych systemów uznaje zasadę jurisprudence constante, która głosi, że pomimo swej niezawisłości sędziowie powinni wyrokować w przewidywalny i nie chaotyczny sposób.
Zasada stare decisis wygląda również odmiennie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W tych pierwszych jej działanie komplikuje podwójny system sądowy (sądownictwo stanowe i federalne)[5], z kolei w tej drugiej fakt członkostwa w Unii Europejskiej.[6]
Maciej Koszowski: Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą. Warszawa: Warszawska Firma Wydawnicza, 2009. ISBN 978-83-61748-04-5.
