Stawka większa niż życie – 18-odcinkowy serial telewizyjny produkcji polskiej wyprodukowany w latach 1967-1968.
[edytuj] Charakterystyka serialu
Scenarzyści serialu, Andrzej Szypulski i Zbigniew Safjan, stworzyli scenariusz zainspirowani pierwszym filmem o Jamesie Bondzie, Doktor No z 1962 roku.
Serial opowiada o działalności podczas II wojny światowej oficera wywiadu radzieckiego Stanisława Kolickiego, działającego pod kryptonimem J-23. Kolicki – w filmie prezentowany jako Polak – oferuje Rosjanom swoje usługi gdy połowa Polski jest przez nich okupowana, tj. przed wybuchem wojny radziecko-niemieckiej i układem Sikorski-Majski. Ze względu na podobieństwo do oficera wywiadu niemieckiego Hansa Klossa, Kolicki wciela się w jego postać, zostaje przyjęty do Abwehry – niemieckiego wywiadu wojskowego. W fabule serialu nie jest jednak wyraźnie podkreślane, iż centralą zwierzchnią dla agenta Klossa jest Związek Radziecki (poza enigmatycznym meldunkiem przedstawicielowi radzieckiemu w odc. 1 iż "J-23 znowu nadaje"). Jednakże w ostatnich odcinkach Kloss występuje jako major Ludowego Wojska Polskiego. Ponadto wyraźnie zaznaczone jest, że organizacje konspiracyjne, z którymi współpracuje J-23 są związane z ruchem komunistycznym.
[edytuj] Odcinki, reżyserzy, obsada aktorska i postacie
[edytuj] 1. Wiem, kim jesteś
Rok 1941. Stanisław Kolicki (jak podaje, urodzony 17 XII 1920 w Kościerzynie) ucieka z niemieckiego więzienia w Królewcu i nawiązuje kontakt z Armią Czerwoną. Okazuje się, że przetrzymywany przez Rosjan niemiecki oficer Hans Kloss jest niezwykle podobny do Kolickiego; po szybkim szkoleniu Kolicki zajmuje jego miejsce. Jako Kloss bierze udział w naradach taktycznych u gen. Wehringera, przekazując Rosjanom cenne informacje odnośnie planowanego natarcia na froncie, które ci ostatni skwapliwie wykorzystują. Obersturmführer Stedtke (Mieczysław Stoor), oficer SS z otoczenia generała, rozpoczyna śledztwo mające na celu ustalenie sprawcy przecieku. Kloss znajduje się w kręgu podejrzanych. Co więcej, Marta (Alicja Zommer) - niemiecka lekarka, z którą romansuje Kloss, jest nieufna i śledzi go aż do zakonspirowanej radiostacji...
[edytuj] 2. Hotel Excelsior
- Reżyseria: Andrzej Konic
- Stanisław Mikulski (porucznik Hans Kloss/agent J-23)
- Andrzej Konic (SA-mann Georg, łącznik Klossa w Gdańsku)
- Lucyna Winnicka (Ingrid Heizer, właścicielka "Cafe Ingrid")
- Tadeusz Bartosik (Lemner, dyrektor hotelu "Excelsior")
- Mieczysław Kalenik (Hans Diederlich/Jan Derlacz, nauczyciel gimnastyki)
- Irena Karel (kelnerka Luzzi, kelnerka w "Cafe Ingrid")
- Bohdana Majda (niania Emma Schmidt)
- Janusz Kubicki (gestapowiec Fritz, brat Erika)
- Krzysztof Kalczyński (gestapowiec Erik udający kelnera w hotelu "Excelsior", brat Fritza)
- Lech Grzmociński (sierżant kontrolujący Klossa na dworcu w Gdańsku)
- Bronisław Pawlik (łącznik Klossa z polskim podziemiem, antykwariusz)
- Halina Kosznik (Kluge, pokojówka w hotelu "Excelsior")
- Tadeusz Gwiazdowski (Fryderyk, portier w hotelu "Excelsior")
- Józef Zacharewicz (Christianson)
- Obsada dubbingu – Tadeusz Teodorczyk (sierżant kontrolujący Klossa na dworcu w Gdańsku; rola Lecha Grzmocińskiego)
Rok 1942, Gdańsk. Kloss - na urlopie - prowadzi dochodzenie w celu ustalenia jak doszło do paraliżu gdańskiej siatki i kto wsypał "pierwszego" (szefa siatki). Kloss ma umówione spotkanie z "drugim" (którego nie zna) w Hotelu Excelsior, gdzie wynajmuje pokój na czas urlopu. Kontakt z gdańską siatką zapewnia mu Georg (Andrzej Konic - reżyser odcinka), z którym przeprowadza słynną, długą wymianę haseł i odzewów (m.in. "W zeszłym roku o tej porze padał deszcz. - Deszcz ze śniegiem."). Z jego pomocą rozpoczyna kontrolę poszczególnych członków siatki, nie znajdując jednak zdrajcy. W międzyczasie dowiadujemy się także, że Gestapo ma w hotelu agentów. Kloss próbuje zdobyć względy Ingrid Heizer (Lucyna Winnicka), właścicielki kawiarni. Ingrid pojawia się w Excelsiorze dokładnie wtedy, gdy Kloss ma spotkać się z "drugim"...
[edytuj] 3. Ściśle tajne

Most drogowo-kolejowy w
PłockuRok 1942. W zakładach Reil Werke przetrzymywany jest polski specjalista od napędów rakietowych, dr Pulkowski (Jan Koecher), którego Gestapo i sam E. Reil (Igor Śmiałowski) próbują skłonić do współpracy. "Centrala" siatki, do której należy J-23, żąda odbicia Pulkowskiego. Na przyjęciu u Kreisleitera Kloss poznaje Reila, jednocześnie dwójka agentów AL próbuje przeniknąć do zakładów; jeden z nich, Kazik (w tej roli młody Marian Opania) zostaje zdekonspirowany i jest śledzony przez Gestapo - w odcinku po raz pierwszy pojawia się nadzorujący śledztwo Hermann Brunner (Emil Karewicz). Drugą agentką jest Basia (Wanda Koczeska), sekretarka i kochanka Reila. W tę sieć wzajemnych powiązań włącza się jeszcze występujący na przyjęciu u Kreisleitera prestidigitator Rioletto (Leon Niemczyk), który niespodziewanie pojawia się w mieszkaniu Basi, a wcześniej szantażuje podwładnego Kreisleitera, oficera Puschke (Lech Ordon). Kloss musi rozwikłać tę sieć, stawką jest życie Pulkowskiego...
[edytuj] 4. Café Rose
Rok 1942. Kloss, jako agent Reichssicherheitshauptamtu, jedzie do Stambułu, wiedząc jedynie, że ma szukać kontaktu w kawiarni Café Rose. Po drodze poznaje Martę Kovacs, inną agentkę RSHA, a także poznaje swoje zadanie w Stambule, które ma polegać na podszywaniu się pod niemieckiego handlowca, oraz zlikwidowaniu angielskiej siatki wywiadowczej. Na miejscu, Kloss oficjalnie poznaje konsula Grandela (Jerzy Przybylski) oraz radcę Wittego (Janusz Bylczyński) i - mniej oficjalnie - nawiązuje kontakt z Rose Ahrens (Alina Janowska), agentką sowieckiego wywiadu. Witte robi ciemne interesy z grekiem Christopoulisem, i czuje się zagrożony obecnością Klossa. Wszyscy spotykają się na przyjęciu u konsula - jest tam obecny także tajemniczy książę Mdżawanadze (Mieczysław Voit) - gdzie Rose zostaje w zagadkowy sposób zamordowana, zaś Kloss odnosi słuszne wrażenie, że w tym towarzystwie każdy podejrzewa każdego o bycie agentem...
[edytuj] 5. Ostatnia szansa
Polski wywiad szantażuje kapitana Rupperta (Ignacy Gogolewski), zmuszając go do szpiegostwa; Ruppert ma fotografować dla AL plany konstrukcji, nad którymi pracuje profesor von Henning (Henryk Szletyński). Szybko jednak okazuje się, że Ruppert to broń obosieczna, bowiem córka profesora Benita (Iga Cembrzyńska) jest agentką Gestapo i dekonspiruje go. Gestapo zmusza Rupperta do współpracy, co stwarza zagrożenie dla polskiej siatki. Kloss wraz z agentką Anną (Ewa Wiśniewska) próbuje kontynuować operację wykradania dokumentów von Henninga. Wszystko idzie dobrze, dopóki Ruppert przypadkowo nie rozpoznaje Anny (która była jego kontaktem z polskim wywiadem) na ulicy...
[edytuj] 6. Żelazny Krzyż
Rok 1943. Kloss jest podkomendnym pułkownika Reinera (Tadeusz Białoszczyński). Pułkownik wraz z wieloma innymi wysokimi oficerami Wermahtu i SS (m.in. Standartenführerem Maxem Dibeliusem, w tej roli Ignacy Machowski) bierze udział w polowaniach i wystawnych ucztach organizowanych przez hrabiego Wąsowskiego (Władysław Hańcza). Hrabia, osoba o koneksjach nie tylko w armii, ale i arystokracji, okazuje się być agentem polskiego podziemia (z "grupy Niemcy") - wpada przypadkiem, gdy Dibelius znajduje w jego domu mikrofilmy. Więzionym przez SS hrabią zajmują się SS-mann Lohse (Gustaw Lutkiewicz) i Kloss. Ich dowódcy są przekonani, że Lohse i Kloss są na tropie ważnej szpiegowskiej afery, ale chyba nie do końca spodziewają się, jakie zeznania Kloss chce uzyskać od Wąsowskiego...
[edytuj] 7. Podwójny nelson
Rok 1943. Ewa Fromm, sekretarka w siedzibie Abwehry, zostaje zdekonspirowana jako szpieg. Abwehra nie jest jednak w stanie ustalić, kto jest kontaktem Fromm. Dowództwo ustala, że major Hanna Bösel (Wiesława Mazurkiewicz ), podając się za Ewę Fromm uda się (wraz z Klossem) do miejscowości wypoczynkowej Lisko Zdrój, na spotkanie alianckiego agenta "Kornela" i wręczy mu sfałszowane mikrofilmy z planami Wału Atlantyckiego. Hanna wciąż podejrzewa Klossa (słusznie) o bycie kontaktem Fromm. Z kolei Kloss śledzi Hannę, gdyż obawia się by nie zaszkodziła Kornelowi. Gdy ginie kelner Plush (hitlerowski agent), napięcie między Klossem a Bösel rośnie, zaś rozgrywkę między nimi miesza się dodatkowo nadradca Gebhardt (Henryk Bąk) - kuracjusz w sanatorium, który poszukuje czegoś w pobliskim lesie...
[edytuj] 8. Wielka wsypa
Rok 1943. Kloss ochrania inż. Meiera, wynalazcę nowego prototypu czołgu. J-23 łatwo wykrada plany prototypu, i za pomocą siatki - której pierwszym ogniwem jest dentysta Sokolnicki ("Filip") - melduje do centrali prosząc o bombardowanie poligonu z konstrukcją Meiera. Gdy Sokolnickiego aresztuje Gestapo, siatka rozpada się a jej członkowie dołączają do "leśniej" partyzantki AL przenosząc tam radiostację. Kloss zatem także - w przebraniu partyzanta - udaje sie do "leśnych". Niestety wskutek zbiegu okoliczności to właśnie na niego pada podejrzenie, że jest zdrajcą Sokolnickiego. Tymczasem prawdziwy agent Gestapo ciągle działa. Konsekwencje mogą okazać się bardzo poważne...
[edytuj] 9. Genialny plan pułkownika Krafta
Nowy dowódca Klossa, pułkownik Kraft (Zdzisław Mrożewski), żołnierz "starej szkoły Abwehry" obmyśla sprytny plan, w myśl którego jego wychowanek Eryk Getting (Maciej Damięcki) ma zostać wyszkolony na tajnego agenta operującego w Iranie. Tymczasem bliźniak Gettinga, Wacek Słowikowski nawiązuje przypadkowy kontakt z agentką Joanną, członkinią siatki, do której należy także J-23...
[edytuj] 10. W imieniu Rzeczypospolitej
Kraków, 1944 (wg błędnej chronologii serialu). Kloss pracuje razem z wąską kilkuosobową siatką, w której zna tylko jedną osobę – swój "kontakt" – emeryta Podlasińskiego (Bolesław Płotnicki). Nikt w siatce nie wie, że należący do niej radiotelegrafista (krawiec Skowronek) jest szantażowany przez Gestapo, które zmusza go do wysyłania fałszywych meldunków. Gdy sytuacja ta przedłuża się, "Centrala" dochodzi do wniosku, że J-23 może udzielać fałszywych meldunków z rozmysłem i zaczyna podejrzewać go o zdradę...
Kloss zostaje wysłany do Francji. Zamierza skontaktować się z lokalnym ruchem oporu, a posłużyć do tego ma słynne hasło "W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle". Francuzi nie wiedzą, jak wygląda Kloss, stąd szukający z nim kontaktu Hubert (Leonard Pietraszak) zaczepia omyłkowo w kawiarni porucznika von Vormanna (Leszek Herdegen), zdradzając mu hasło. Dzięki temu von Vormann i jego dowódca, major Elert, rozpoczynają "łowy" na tego, kto będzie znał odzew do hasła. Kloss, po przybyciu do Francji, spotyka się z von Vormannem – z którym ma pracować – i słysząc od von Vormanna hasło, zdradza, że zna odzew. Von Vormann zaczyna szantażować Klossa, co rozpoczyna niebezpieczną grę, w której stawką jest możliwość jego dekonspiracji...
[edytuj] 12. Zdrada

"Pałacyk" we Wrocławiu – filmowa siedziba Abwehry.
- Reżyseria: Andrzej Konic
- Stanisław Mikulski (porucznik Hans Kloss/agent J-23)
- Artur Młodnicki (generał von Boldt) (w odc. 7 generał Langer)
- Eugeniusz Kujawski (porucznik Schultz)
- Wojciech Duryasz (porucznik Stolp, adiutant generała von Boldta)
- Roman Sykała (Standartenführer Müller)
- Ryszard Filipski (Sturmbannführer Fritz Schabe)
- Zygmunt Hübner (admirał Wilhelm Canaris; nie jest jednak pewne, czy Canarisa gra Hübner, w rzeczywistości widzimy jedynie oczy i dłoń aktora, natomiast głos Canarisa to rzeczywiście głos Hübnera)
- Marek Barbasiewicz (major, adiutant admirała Canarisa)
- Beata Tyszkiewicz (Christin Kield)
- Alicja Sędzińska (Berta, przyjaciółka Christin)
- Adolf Chronicki (pułkownik Schmeck, przyjaciel Berty)
- Jerzy Block ("Oskar", łącznik Klossa)
- Anna Seniuk (łączniczka "Elsa Schmiedtke")
- Mieczysław Janowski (żołnierz pilnujący Christin Kield w piwnicy von Boldta) (w odc. 10 partyzant)
- Bolesław Abart (tajniak na peronie)
- Krzysztof Fus ("Robert", łącznik ginący pod kołami pociągu)
- Jan Tesarz (SS-mann jadący w pociągu razem z "Elsą Schmiedtke") (w odc. 1 szpicel, podwładny Stedtkego)
Rok 1944, Berlin. Kloss obserwuje Christin Kield (Beata Tyszkiewicz), szwedzką śpiewaczkę i łączniczkę wywiadu, która – kierowana rzekomo rozpaczą po narzeczonym (niemieckim oficerze poległym w Polsce) – dopuszcza się zdrady współpracując z Gestapo. Z tego powodu Kloss ma rozkaz zabić Christin, zanim ta umożliwi gestapowcom schwytanie łączniczki Elsy (Anna Seniuk) na berlińskim dworcu (w tej "roli" dworzec we Wrocławiu). Niespodziewanie Christin zostaje porwana i ani Kloss, ani Gestapo nie potrafią jej odnaleźć. Kloss przeszukuje puste mieszkanie Kield, i znajduje tam tajemniczą kartkę, a także spotyka Schtolpa (Wojciech Duryasz), asystenta generała von Bolta (Artur Młodnicki). Wkrótce okaże się, że przeszłość Szwedki jest dużo bardziej skomplikowana, a zależy na niej więcej niż dwu stronom...
[edytuj] 13. Bez instrukcji

Dworzec kolejowy w
Choszcznie tj. przedwojennym Arnswalde.
Rok 1944. Niemcy, z nadzieją na kolejną Wunderwaffe, prowadzą badania nad prototypową bronią dalekiego zasięgu wykorzystującą "koncentrację promieni świetlnych". Konstrukcją kieruje prof. Porschatt, a wszelkie prace są ściśle tajne. Obersturmbannführer Kleist (Witold Pyrkosz) – za pomocą zmyślnej intrygi w którą mimowolnie zaplątany jest także Kloss – wysyła do Anglii podwójnego agenta Streita (Zygmunt Malanowicz) aby ten dostarczył Inteligence Service fałszywych wiadomości na temat lokalizacji poligonu Porshatta. Ma to być Arnswalde (pol. Choszczno). Kloss rozszyfrowuje podstęp i stara się ustalić prawdziwą lokalizację, jednakże ponieważ po raz kolejny został pozbiawiony łącznika, musi samotnie - bez tytułowych "instrukcji" od swojej Centrali – zapobiec sukcesowi badań Porschatta...

Most podczas II wojny światowej
Przełom 1944 i 1945 roku. Kloss spotyka Edytę – dziewczynę, która podkochiwała się w nim przed wojną. W tym samym czasie oddział partyzancki współpracujący z Klossem szykuje akcję mającą na celu wysadzenie wiaduktu kolejowego. Kloss jest przekonany, że Edyta stanowi dla niego zagrożenie gdyż może go zdekonspirować, jednakże szybko okazuje się, że jeszcze bardziej przejęty jej pojawieniem się jest Hermann Brunner. W noc sylwestrową ktoś próbuje zamordować Edytę w jej pokoju. Brunner rozpoczyna śledztwo, w którym stara się dowieść, że Edyta jest powiązana z partyzantami. Kloss jednak odkrywa, że prawdziwa motywacja Brunnera jest zupełnie inna... Odcinek zawiera sugestie współpracy Armii Ludowej z AK, oraz słynną linię "Takie sztuczki nie ze mną, Brunner!".
[edytuj] 15. Oblężenie
Rok 1945, miasto 'Tolberg' (prawdopodobnie Kolberg tj. Kołobrzeg) jest oblegane przez LWP. Polacy lada chwila odetną Niemcom dostęp do portu uniemożliwiając ewakuację, co sprawia, że służący tam oficerowie, m.in. Brunner czy dowódca Klossa płk. Broch (Stanisław Zaczyk) zaczynają myśleć o konsekwencjach swoich działań (Brunner w rozmowie z Klossem proponuje "pomyśleć o własnej skórze"). Tymczasem w mieście znajdują się zakłady Fritz Leitz Werke, gdzie prof. Glass (Jerzy Kaliszewski) pracuje nad elementami sterowniczymi do pocisków V-2. Załogę F.L. Werke stanowią więźniowie, którzy planują bunt. Zakłady (jak i sam Glass) są cenną kartą przetargową – Niemcy chcą błyskawicznie je ewakuować, zaś Polacy – ustami Klossa, który dekonspiruje się przed Glassem – składają profesorowi propozycję pozostania w mieście. Glass zgadza się, wkrótce jednak zostaje porwany...
[edytuj] 16. Akcja "Liść dębu"
Rok 1945. Załoga małego niemieckiego miasta szykuje się do obrony przed natarciem ze Wschodu. Kluczowym punktem miasta jest most, który Niemcy planują w ostatniej chwili wysadzić. Generał Pfister (Stanisław Jasiukiewicz), dowódca Klossa, nagle postanawia wzmocnić obronę mostu pułkiem artylerii, lokując go w pobliskim lesie Weipert. Niestety, polski wywiad planuje na skraju lasu Weipert lądowanie – pod kryptonimem ,,Akcja Liść Dębu" – oddziału spadochroniarzy LWP którzy mają wysadzić most. Kloss i jego kontakt, Tomala (Janusz Paluszkiewicz) podejmują wysiłki by odwołać akcję: Tomala próbuje kontaktować Klossa ze swoim łącznikiem, Weissem. Niestety ten ostatni wpada, a SS urządza w jego domu kocioł. Lądowania nie udaje się powstrzymać, ale być może, mimo zasadzki SS, uda się nadać akcji zupełnie inny bieg...
[edytuj] 17. Spotkanie
Oddział Wermachtu pod dowództwem płk. Ringa (Jerzy Radwan ) w tajemnicy zatapia w jeziorze archiwa, które są bardzo cenne dla wywiadu LWP. Jedynym świadkiem zdarzenia jest starszy człowiek nazwiskiem Miller, który, postrzelony przez Ringa, dociera ostatkiem sił do pobliskiego miasta. Kloss (który pojawia się w odcinku już jako major LWP Kolicki) decyduje się wrócic do swojej roli kapitana Wermachtu by zlokalizować archiwa. Robi to pomimo iż zdekonspirował się już przed Brunnerem (odcinek 15). Dociera do domu płk. Ringa w mieście będącym pod kontrolą wojsk LWP. W mieszkaniu Ringa poznaje jego krewną Ingę (Barbara Brylska), oraz Annę-Marię Elken (Barbara Horawianka) podającą się za pielęgniarkę. Jak się okazuje, ranny Miller opowiedział Indze o zatopieniu skrzyni. Wkrótce Kloss wydobywa od niej tę informację, jednakże okazuje się iż nie tylko on poszukuje skrzyni...
[edytuj] 18. Poszukiwany Gruppenführer Wolf
W 1945, pod sam koniec działań II wojny światowej fanatyczny, hitlerowski zbrodniarz wojenny znany jako gruppenführer Wolf staje się odpowiedzialny m.in. za rozstrzelanie polskich i radzieckich jeńców wojennych. Na swoim koncie ma także inne zbrodnie wojenne w Polsce i na Ukrainie. Wkrótce niemiecka obrona miasta (jego nazwa nie jest wymieniona w filmie, na zdjęciach widać jednak charakterystyczne miejsca na wrocławskiej starówce: katedrę św. Jana Chrzciciela, Most Tumski i zabudowania przy ul. Katedralnej) poddaje się, wkraczają wojska amerykańskie, które rozpoczynają poszukiwania Wolfa. Jednak nikt nie wie, jak on wygląda...
Serial został nakręcony w Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi między marcem 1967 a październikiem 1968, po sukcesie 14-odcinkowego widowiska Teatru Telewizji, emitowanego pod tym samym tytułem od stycznia 1965 do lutego 1967 w jedynym wówczas programie TVP.
Zdjęcia do trzech telewizyjnych serii "Stawki" realizowane były – po sześciotygodniowych przygotowaniach – w okresie od 13 marca 1967 do 12 października 1968. Początkowo do produkcji skierowano sześć odcinków, potem jeszcze dwie serie po sześć dalszych odcinków[2]. W 1967 odcinki 1, 5, 8, 14, 15 i 17. Na przełomie 1967 i 1968 zrealizowano zdjęcia do odcinków 2, 3, 4, 6, 7 i 9. W 1968 sfilmowano odcinki 10, 11, 12, 13, 16 i 18.
Wedle relacji kierownika produkcji Mieczysława Wajnbergera nakręcono około 30 tys. metrów taśmy, co odpowiada metrażowi 12 filmów fabularnych[3].
W serialu zagrało ok. 700 aktorów, głównie z Łodzi, Krakowa, Wrocławia i Gdańska. Zdjęcia powstały łącznie w ciągu 19 miesięcy.
[edytuj] Miejsca kręcenia serialu
Realizację pierwszej serii odcinków sceny rozgrywające się we wnętrzach kręcono głównie w atelier Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi oraz w Wytwórni Filmów Fabularnych we Wrocławiu. Mając na uwadze kwestie finansowe i artystyczne dwie kolejne serie zrealizowano już przede wszystkim we wnętrzach naturalnych.
Serial kręcono w różnych plenerach i miejscach Polski, poszczególne plany bywały bardzo od siebie oddalone. Były to przede wszystkim największe polskie miasta: Łódź, Olsztyn, Gdańsk, Gdynia, Płock, Kraków, Wrocław, Warszawa, lecz także mniejsze miejscowości jak Pabianice, Sopot, Pieskowa Skała, Łąck.
Podczas realizacji scen ekipa filmowa korzystała często z uprzejmości urzędów i instytucji państwowych, np. gabinet przewodniczącego Prezydium WRN w Łodzi. W tym mieście wykorzystano także Pałac Ślubów, "Pałacyk" przy ul. Piotrkowskiej 262, w muzeach. Poza tym wykorzystywano gościnność zakładów technicznych czy placówek naukowych.
Konkretne plenery realizacji poszczególnych scen odcinków:
- Odc. 1 "Wiem, kim jesteś": Wrocław (m.in. dworzec Wrocław Główny), Łódź (m.in. dziedziniec Szkoły Filmowej w Łodzi przy ul. Targowej 61, budynek Sądu Okręgowego na Placu Dąbrowskiego), Olsztyn (areszt przy al. Piłsudskiego, Stare Miasto, ul. Prosta, ul. Bolesława Chrobrego, ul. Mieszka I), Pabianice. Scenę ucieczki Kolickiego/Klossa z niemieckiego więzienia nakręcono w pobliżu aresztu śledczego w centrum Olsztyna.
- Odc. 2 "Hotel Excelsior": plan serialu przeniesiono – zresztą zgodnie z lokalizacją miejsc wymienionych w scenariuszu – do Gdańska: akcja dzieje się m.in. na ul. Długiej i Długim Targu, na Długim Pobrzeżu, ul. Mariackiej, dworcu Gdańsk Oliwa, widać budynek Dworca Głównego, charakterystyczne wejście do Ratusza Głównego Miasta i fontannę Neptuna, zaś sam hotel "Excelsior" to słynny Grand Hotel w Sopocie. Wykorzystano także park Poniatowskiego w Łodzi. Szkoła to VIII Liceum Ogólnokształcące przy ulicy Kartuskiej 128.
- Odc. 3 "Ściśle tajne": Łódź (SPATiF przy Al. Kościuszki, Park Poniatowskiego). Jeden z planów serialu umieszczono w Płocku.
- Odc. 4 "Cafe Rose": Sopot, Łódź (pałac Karola Poznańskiego – obecna siedziba Akademii Muzycznej przy ul. Gdańskiej, pałac Schweikerta przy ul. Piotrkowskiej, willa Oskara Zieglera przy ul. Skłodowskiej-Curie 11, Miejski Klub Tenisowy w Parku Poniatowskiego), Gdynia, Gdańsk (Stocznia "Remontowa", Barbakan).
- Odc. 5 "Ostatnia Szansa": Warszawa (Aleja Szucha w Warszawie, Plac Grzybowski, kościół Sióstr Wizytek, Kolonia Staszica, ul. Polna, ul. Mokotowska, ul. Jaworzyńska), Łódź (ul. Moniuszki, ul. Radwańska).
- Odc. 6 "Żelazny Krzyż": wykorzystano plenery Płocka i Łącka.
- Odc. 7 "Podwójny nelson": Olsztyn i okolice (budynek Dyrekcji PKP przy ul. Emilii Plater, park nad Łyną, droga do Szczytna, wiadukt w Dywitach), Łąck. Spotkanie Klossa z Pluschem nakręcono nad Jeziorem Kortowskim w Olsztynie.
- Odc. 8 "Wielka wsypa": Olsztyn (gazownia przy ul. Knosały) i okolice (lotnisko Olsztyn-Dajtki, lasy pod Kortowem). Skok z jadącego pociągu Kloss wykonał na rzadko wykorzystywanej linii kolejowej z Olsztyna do Łańska.
- Odc. 9. "Genialny plan pułkownika Krafta": Łódź (m.in. budynek III Liceum Ogólnokształcącego przy ul. Sienkiewicza).
- Odc. 10 "W imieniu Rzeczpospolitej": akcja dzieje się w Krakowie (pierwszy, nieudany zamach na Klossa przeprowadzony jest na tyłach Kościoła Mariackiego). Wykorzystano ul. św. Marka, ul. Reformacką, ul. Kanoniczą.
- Odc. 11 "Hasło": Wrocław (dworzec Wrocław Świebodzki, Ostrów Tumski – okolice kościoła św. Krzyża, osiedle Zalesie), Gdynia (Bulwar Nadmorski).
- Odc. 12 "Zdrada": berlińską siedzibę SD i Gestapo "odgrywa" budynek dyrekcji PKP przy ul. Joannitów we Wrocławiu. W tym samym odcinku za berliński dworzec kolejowy Ostbahnhof "służy" wrocławski Dworzec Główny (zmieniono jedynie napisy na tablicach informacyjnych z polskich na niemieckie). Filmową siedzibę Abwehry umieszczono natomiast we wrocławskim "Pałacyku" przy ul. Kościuszki. Wykorzystano też Teatr Lalek we Wrocławiu, Teatr Polski we Wrocławiu. Łódź (Pałac Izraela Poznańskiego – obecne Muzeum Miasta Łodzi przy ul. Ogrodowej).
- Odc. 13 "Bez instrukcji": Wrocław (m.in. ZOO). Na potrzeby filmu wykorzystano także wiatrak kozłowy (koźlak), znajdujący się niedaleko wybrzeża angielskiego. Obiekt ten był położony w rzeczywistości w leżącej ok. 21 km od Wrocławia wsi Błonie w okolicach Środy Śląskiej. Wiatrak ów przetrwał do czasów współczesnych, jednak w 2000 zniszczył go pożar. W tym samym odcinku wnętrza niemieckich zakładów Porschatta, przygotowujących nowy typ pocisków sterowanych "odegrały" pomieszczenia ówczesnego Wydziału Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej, zaś zdjęcia zewnętrzne obiektu kręcono na terenie Remontowych Zakładów Lotniczych.
- Odc. 14 "Edyta": Łódź (brama klubu SPATiF-u przy Al. Kościuszki) i okolice.
- Odc. 15 "Oblężenie": Olsztyn (Stare Miasto, zamek, ul. Okopowa), Łódź. Kloss wchodzi przez kamienny most do budynku dowództwa obrony miasta Tolberg (zbieżność brzmienia nazwy miasta oraz oglądana przez Klossa, Brunnera i Brocha mapa wskazywać mogą na to, że chodzi o Kolberg czyli Kołobrzeg) – jest to most nad dawną fosą zamkową, a budynek to sam zamek w Olsztynie.
- Odc. 16 "Akcja 'Liść dębu'": tę samą miejscowość odgrywają zarówno plenery i wnętrza zamku w Pieskowej Skale (sztab dywizji) jak i wrocławski Ostrów Tumski. W tym samym odcinku konspiracyjne mieszkanie Weissa (gdzie Kloss zastrzelił esesmana) mieściło się w dzisiejszym Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu przy pl. Katedralnym 16. Wykorzystano też Las Łagiewnicki w Łodzi, Most Bolesława Chrobrego we Wrocławiu, ul. Swojczycką.
- Odc. 17 "Spotkanie": sceny zajmowania miasteczka przez Niemców kręcono na olsztyńskim starym mieście. Wykorzystano też Stary Ratusz w Olsztynie, dziedziniec biblioteki miejskiej, ul. Kołłątaja, most św. Jana nad Łyną) i okolice (przystań nad Jeziorem Kortowskim).
- Odc. 18 "Poszukiwany Gruppenführer Wolf": Wrocław – okolice ul. Katedralnej, Most Tumski, Ostrów Tumski. Zdjęcia obozu jenieckiego nakręcono w Łodzi przy ul. Żeromskiego 115.
(Opracowano na podstawie materiału źródłowego – opis odcinków na stronie filmpolski.pl:[4])
[edytuj] Błędy i niekonsekwencje w fabule
Serial zawiera niemało niekonsekwencji scenariuszowych i błędów rzeczowych:
- W odc. 2 "Hotel Excelsior" oficer SS Erik w rozmowie ze swoim bratem, uważa się za Sturmführera, podczas gdy stopień taki w SS istniał do 1934, kiedy to zastąpił go SS-Untersturmführer. Nazwy młodszych stopni oficerskich SS brzmiały: SS-Untersturmführer (Leutnant, podporucznik), SS-Obersturmführer (Oberleutnant, porucznik) i SS-Hauptsturmführer (Hauptmann, kapitan). Podobnie w odc. 8 "Wielka Wsypa", gdzie Irmina Kobus mówiąc Klossowi o Brunnerze tytułuje go właśnie Sturmführer. Także w odc. 17 "Spotkanie" Anna-Maria Elken (Barbara Horawianka) przedstawia się Klossowi wypowiadając swój stopień służbowy dosłownie jako "SS-Sturmführer". Zresztą do SS (a także NSDAP) w ogóle nie przyjmowano kobiet.
- Hermann Brunner, w odc. 3 "Ściśle tajne" (czas akcji: rok 1942) jest Sturmbannführerem, natomiast w odc. 8 "Wielka wsypa" (czas akcji: rok 1943) już tylko Obersturmführerem – a zatem niżej w hierarchii o dwa stopnie. W odc. 14 "Edyta" (czas akcji: styczeń 1945 roku) Brunner z kolei jest Hauptsturmführerem. Pod koniec tego odcinka pada słynne zdanie wypowiedziane przez Klossa: "Heil Hitler, Hauptsturmführer Brunner..." W odc. 15 "Oblężenie" oraz w ostatnim odc. 18 "Poszukiwany Gruppenführer Wolf" Brunner jest jednak ponownie Sturmbannführerem.
- W odc. 5 "Ostatnia szansa" oficer gestapo Lothar zwraca się do swojego przełożonego "Gruppenführer", gdy tamten ma dystynkcje Brigadeführera obowiązujące od 1942 roku.
- W odc. 6 "Żelazny Krzyż" Kloss otrzymuje tytułową odznakę wprost na swój mundur, jednak w kolejnych odcinkach nie widnieje on na jego mundurze.
- W odc. 8 "Wielka wsypa" Bronisław Pawlik, grający żołnierza polskiego podziemia, nie zna Klossa, choć w odcinkach poprzednich pojawia się parokrotnie jako jeden z najważniejszych kontaktów agenta J-23.
- W odc. 10 "W imieniu Rzeczypospolitej" w krakowskiej restauracji, podczas rozmowy Klossa z porucznikiem Neumannem od 12 min. 8 s. przez pół minuty widać wyraźnie w oknie na dalszym planie autobus "Jelcza", prawdopodobnie jest to Škoda 706 RTO, produkowany w Polsce na licencji Czechosłowackiej od roku 1959.
- W odc. 13 "Bez instrukcji":
- Leszek Herdegen gra w tym odcinku pułkownika Nicholsa, żołnierza brytyjskiego wywiadu, podczas gdy w odcinku 11 "Hasło" grał oficera niemieckiego von Vormanna.
- Pułkownik Nichols mówi, że niemieckiego podwójnego agenta Streita powinni jeszcze sprawdzić ludzie z CIA – co jest oczywistym nieporozumieniem: wśród służb brytyjskich nie istniała taka, której nazwa dawałaby skrót CIA, natomiast amerykańska CIA powstała dopiero w 1947 roku. Ówczesny wywiad USA nazywał się Office of Strategic Studies (OSS).
- SS-mann Lohse wydaje się prawie nie znać Klossa, podczas gdy w odcinku "Żelazny Krzyż" blisko ze sobą współpracowali.
- Akcja tego odcinka rozgrywa się pierwotnie w miejscowości Arnswalde – taką nazwę nosiło podczas wojny Choszczno, na brytyjskiej mapie sztabowej miejscowość ta jest ulokowana niedaleko Brunszwiku w Dolnej Saksonii.
- Scena filmu przy wejściu do fabryki, trwająca od 1 min. 28 s. do 1 min. 35 s. została powtórzona pomiędzy 47 min. 42 s. a 47 min. 48 s.
- Hans Kloss przeglądając wykaz jednostek o numerach poczty polowej 4800-5000, poszukując nr 4854 pomija jednostkę o tym numerze zapisaną kolejno pod nazwą SANSNITZ, dopiero na następnej stronie maszynopisu pierwsza jednostka o tym samym numerze – NARZ przykuwa jego uwagę.
- W odc. 16 "Akcja liść dębu" polscy spadochroniarze używają karabinów szturmowych AK, których produkcja seryjna rozpoczęła się w 1949 roku, zaś akcja serialu rozgrywa się w 1945 roku. W rzeczywistości spadochroniarze mogli posługiwać się pistoletami maszynowymi PPS.
- W odc. 17 "Spotkanie" Anna-Maria Elken (Barbara Horawianka) przedstawia się Klossowi wypowiadając swój stopień służbowy dosłownie jako "SS-Sturmführer", podczas gdy stopień taki w SS istniał do 1934 (pomijając nieprawdopodobieństwo pojawienia się w strefie frontowej kobiety w mundurze SS). Akcja tego odcinka toczy się fabularnie w miejscowości Bischofsfelde (taką nazwę nosiła podczas wojny wieś Biskupice Ołoboczne), jednakże w rzeczywistości mogło chodzić o miasto Bischofswerda znajdujące się na Łużycach Górnych, bo tam toczy się akcja odcinka (kontrofensywa Schörnera). Za tym faktem przemawia także książkowa adaptacja opowiadania "Spotkanie". Szukając archiwum Kloss zapalił światło i z ulgą stwierdził, że "elektrownia w Cottbus wciąż pracuje". Cottbus (Chociebuż) jest stolicą Łużyc.
[edytuj] Prawidłowa kolejność odcinków
Członkowie "Klubu Miłośników Stawki", współtworzący stronę www.stawkologia.pl, zasugerowali, że kolejność odcinków serialu powinna być inna niż ta, w jakiej serial został oryginalnie ustalony. Zaproponowany układ tłumaczyłby wiele wydarzeń określanych obecnie jako niekonsekwencje w fabule czy wpadki realizatorów (np. fakt, że w odc. 8 "Wielka wsypa" łącznik Klossa z polskim podziemiem (Bronisław Pawlik) nie zna go, mimo że w odcinkach nadanych wcześniej jest jego najważniejszym współpracownikiem).
Według sugestii Stawkologii kolejność odcinków, biorąc pod uwagę daty, powinna wyglądać następująco[5]:
- "Wiem kim jesteś" (1941/kwiecień 1942)
- "Wielka wsypa" (1943. "Po tragedii stalingradzkiej". Wielkie naloty na Hamburg miały miejsce latem 1943. W książce twórcy umieścili je na wiosnę 1943. Tu powielono ten błąd.)
- "Ściśle tajne" (1943. Akcja nie może dziać się 16 kwietnia 1942, ponieważ Kloss był wtedy w Rosji. Pojawia się major Horst.)
- "Genialny plan pułkownika Krafta" (1943. Odchodzi major Horst, akcja gładko przenosi się do Warszawy.)
- "Ostatnia szansa" (1943. Kolejny "warszawski" odcinek.)
- "W imieniu Rzeczypospolitej (1943. W prawidłowo ułożonych opowiadaniach ten "odcinek" jest właśnie tu.)
- "Podwójny nelson" (1943. Akcja przenosi się do Berlina, co "komunikuje" widzom Boldt.)
- "Cafe Rose" (1943. Kloss udaje się z Berlina.)
- "Zdrada" (1943. Ostatni "berliński" odcinek nie może dziać się w 1944, ponieważ od lutego 1944 Canaris nie był już szefem Abwehry. Kloss nie mógł więc meldować się przed nim w połowie tego roku. Kloss wraca do Polski.)
- "Żelazny Krzyż" (1943. 10 listopada 1943 – data na obwieszczeniu.)
- "Hotel Excelsior" (1943. Akcja nie może dziać się w 1942 bo wtedy Kloss nie znał jeszcze antykwariusza/zegrmistrza, a urlop w Gdańsku jesienią 1944 raczej odpada.)
- "Hasło" (1944. Kloss wyjeżdża z Polski – kolejarz ma polską czapkę. Trasa pociągu Kijów-Berlin to oczywisty błąd, poza tym Elert zna kryptonim J-23. Skąd? Bo polował na niego niejaki Stedtke w odcinku "W imieniu Rzeczypospolitej".)
- "Bez instrukcji" (1944. Przed inwazją na Normandię.)
- "Edyta" (Sylwester 1944/1945)
- "Akcja „Liść dębu”" (1945. Kloss w 19. Pancernej.)
- "Oblężenie" (1945. Kloss rozbity i zdekonspirowany.)
- "Spotkanie" (1945. Kloss zdekonspirowany, ale musi wrócić do akcji.)
- "Poszukiwany gruppenfuhrer Wolf" (1945, koniec drugiej wojny światowej)
Forumowicze tłumaczą wyemitowanie takiej niekonsekwentnej kolejności serialu niezrealizowaniem planowanej czwartej sześcioodcinkowej serii i koniecznością "łatania" luk przez realizatorów. Na forum została zaprezentowana także hipotetyczna kolejność odcinków całego serialu, uwzględniająca spektakle teatralne oraz niezrealizowane odcinki, wydane w formie książkowej oraz komiksowej[5].
[edytuj] Ciekawostki
- W odc. 5 "Ostatnia szansa" jeden z komunistów ("chłopców z dywersji") czekając razem z Klossem w "spalonym" mieszkaniu Agnieszki na telefon od śledzonej przez gestapo Anny, czyta Dziady. Wówczas, gdy kręcono ten odcinek (rok 1968) Dziady po 30 stycznia były zdjęte z afisza przez cenzurę, gdyż władze PRL uznały, że spektakl w reżyserii Kazimierza Dejmka ma charakter "antyradziecki". Nie wiadomo, czy ta zbieżność miała charakter celowy, czy też była dziełem przypadku.
[edytuj] Odniesienia serialu
[edytuj] Wpływ na język codzienny
Z serialu "Stawka większa niż życie" pochodzą hasła bądź dialogi, które znalazły swoje miejsce w języku potocznym:
- W odc. 2 "Hotel Excelsior" pojawia się inne, niezwykle długie hasło, które jest właściwie łańcuchem zwrotów i odzewów. Wymieniają je między sobą Kloss oraz Georg, jego gdański łącznik. Sekwencja ta brzmi następująco:
- K: "Przepraszam, czy mógłbym przejrzeć pańską gazetę?"
- G: "No przykro mi, ale to wczorajsza."
- K: "Ma pan zapałki? Zapali pan?"
- G: "Dziękuję, palę tylko cygara."
- K: "Jakiej firmy?"
- G: "Przed wojną paliłem hawańskie, firmy Pedro Gomez."
- K: "Ładna pogoda."
- G: "Tak, w zeszłym roku o tej porze padał deszcz."
- K: "Deszcz ze śniegiem".
- Ostatnia część hasła (odnosząca się do pogody) pojawia się także w odc. 4 "Cafe Rose".
- Słynny stał się parol kilkakrotnie użyty w odc. 11 "Hasło": "W Paryżu najlepsze kasztany są na placu Pigalle", odzew: "Zuzanna lubi je tylko jesienią. Przysyła ci świeżą partię." Należy ono do "skrzydlatych słów", obiegowych powiedzeń, które choć ściśle związane z serialem, żyją swoim własnym życiem w świadomości Polaków.
- Podobnym "skrzydlatym słowem", które istnieje dzięki serialowi, jest "Brunner, ty świnio", choć określenie "świnia" zostało wypowiedziane przez Klossa nie do SS-manna, lecz do handlarza Zająca, niemieckiego agenta o pseudonimie "Wolf" (cyt: "To świnia! Och!... Mógł mnie ochlapać!"). Natomiast słowa skierowane do Brunnera w rzeczywistości brzmiały "Wyjątkowa z ciebie kanalia, Brunner".
- W języku potocznym mówi się także: "Nie ze mną te numery, Brunner", choć w oryginale mowa była o "sztuczkach", nie o "numerach" ("Takie sztuczki nie ze mną, Brunner").
[edytuj] Nawiązania w produkcjach filmowych
- W odc. 13 pt. "Zakład o śmierć" serialu Czterej pancerni i pies (1969) pojawia się kapitan Abwehry (Mirosław Szonert), który pomaga załodze "Rudego" uciec przed Niemcami. Jest to nawiązanie do "Stawki większej niż życie" i osoby Hansa Klossa.
- W scenie przesłuchania Franka Dolasa w filmie Jak rozpętałem drugą wojnę światową (1969) czynności prowadzi oficer gestapo, w którego rolę wcielił się Emil Karewicz, co stanowi nawiązanie do Stawki... Ponadto w scenie tej asystuje Andrzej Herder (w roli gestapowca Hansa), który również wystąpił w Stawce... w podobnej roli.
- W odc. 3 pt. "Tajemnica Bahometa" serialu Samochodzik i templariusze (1971) zmęczona i roztargniona przewodniczka po Malborku (Alina Janowska) patrzy po raz kolejny na Tomasza (Stanisław Mikulski), zastanawiając się głośno: "Skąd ja go znam?" Na chwilę rozbrzmiewa muzyka z serialu Stawka większa niż życie (oboje aktorzy wystąpili wspólnie w odc. 4 pt. "Café Rose"; skądinąd także Michał Szewczyk odtwarzający rolę Michała zagrał w odc. 17 "Stawki większej niż życie" pt. "Spotkanie").
- Nawiązanie do postaci Hansa Klossa i aktora S. Mikulskiego zawarto w komedii Dziewczyny do wzięcia (1972)[6]. W jednej ze scen trzy dziewczyny z prowincji zostają zaproszone przez zamieszkujących w Warszawie mężczyzn do teatru, gdzie w foyer dostrzegają przechodzącego Stanisława Mikulskiego (znanego wówczas przede wszystkim z roli Hansa Klossa). Jedna z dziewczyn (Regina Regulska) zdumiona i zachwycona mówi: "O Jezusie słodki! Zobaczcie kto idzie." Druga z nich (Ewa Szykulska) dodaje: "Ale cudny. No nie jest on cudny? Powiedz." Na co trzecia, Pućka stwierdza: "Powabny. Ale powabny."
- Dwa nawiązania istnieją w serialu 07 zgłoś się:
- W odc. 7 pt. "Brudna sprawa" (1978) w epizodycznej roli pojawił się gościnnie aktor Stanisław Mikulski (w roli samego siebie). Jego pojawienie się na dworcu Łódź Fabryczna w Łodzi (wraz z innymi aktorami: Ewą Wiśniewską i Andrzejem Kopiczyńskim – udającymi się na plan zdjęciowy do Wytwórni Filmów Fabularnych) kwituje porucznik Antoni Zubek (Zdzisław Kozień) zwracając się do porucznika Sławomira Borewicza (Bronisław Cieślak) słowami: "Ale w mundurze to mu jednak lepiej". "Komu?" – pyta Borewicz. Na co Zubek stwierdza: "No przecież nie Piłsudskiemu, tylko Klossowi."
- W odc. 20 "Złocisty" (1987) Borewicz referując Wołczykowi sprawę gangu i fikcyjnej osoby jej szefa "Złocistego" mówi: "Naoglądali się Klossa. Był taki odcinek Wolf. Stworzyli fikcyjną postać i opanowali całe podziemie gospodarcze." Miał on na myśli ostatni, osiemnasty odcinek Stawki, w którym czterech oficerów nazistowskich stworzyło również fikcyjną postać Wolfa.
- W odc. 12 pt. "Puszka z Pandorą" serialu Bank nie z tej ziemi (1994) wystąpili Stanisław Mikulski (Jan Kloc) i Emil Karewicz (Hermann Brunet), odgrywając postacie nawiązujące do swoich słynnych ról Hansa Klossa i Hermanna Brunnera. W tymże odcinku wykorzystano również motyw muzyczny ze "Stawki większej niż życie" autorstwa Jerzego Matuszkiewicza.
- W odc. 17 pt. "Komu gra ta orkiestra" i odc. 18 pt. "Trzecie kłamstwo" Dom (1997) pojawia się we własnej osobie Stanisław Mikulski w nawiązaniu do serialu Stawka większa niż życie.
- W filmie Operacja Samum (1999) Stanisław Kosiński (Olaf Lubaszenko) i Edward Broński (Bogusław Linda) obserwując w polskiej ambasadzie w Iraku wodę kapiącą z sufitu do szklanki, nucą temat przewodni ze Stawki...
- W filmie Ciało (2003) Marian Tuleja vel Piotr West (Bronisław Wrocławski) mówi do senatora (Krzysztof Stelmaszyk) "Ja prosty ubek jestem, ja się na Klossa nie pisałem".
- Bezpośrednim nawiązaniem do legendy Stawki większej niż życie i osoby Hansa Klossa był polski komediowy serial telewizyjny z 2007 roku zatytułowany Halo Hans! (rozwinięcie tytułu czyli nie ze mną te numery!).
- W jednym z odcinków serialu Alternatywy 4 Zygmunt Kotek (Kazimierz Kaczor) zwraca się do sąsiada Zdzisława Kołka (Jerzy Kryszak) słowami "Nie ze mną te numery, Brunner".
- W filmie Vinci (2004) Julian "Szerszeń" Wolniewicz (Borys Szyc) mówi do Magdy (Kamilla Baar): "Można dużo zarobić, Kloss! Dużo dolarów, Kloss!". Tymi samymi słowami zwraca się do Klossa agentka amerykańska Anna-Maria Elken (Barbara Horawianka) w odcinku 17 pt. "Spotkanie".
- W filmie Bicz Boży (1966), bohaterem jest Felek, dziesięcioletni chłopiec, szantażujący mieszkańców miasteczka groźnymi anonimami. Rolę jego starszego brata Pawła, oficera MO gra Stanisław Mikulski, a matkę Barbara Drapińska (Irmina Kobus w 8 odcinku "Wielka Wsypa"). W jednej ze scen matka mówi do Felka: "W jednym odcinku "Stawki większej niż życie" kapitan Kloss...", na co obrażony syn podrywa się z za stołu i mówi - "Niech mi mama da spokój z Kapitanem Klossem!".
[edytuj] Nawiązania w muzyce
- Dzieci Kapitana Klossa – polska grupa muzyczna wykonująca muzykę punkrockową z elementami ska.
- Dzieci Kapitana Klossa – album grupy z 1993 roku, zawierający m.in. sztandarowy utwór Pieśń o bohaterze ("Hans Kloss / Wszystkich szpiegów to jest boss / W serca wroga straszny cios / Marny wszystkich wrogów los").
- W przygrywce piosenki "Stany lękowe" Shakin' Dudiego zagrano na saksofonie fragment motywu muzycznego serialu[7].
- Zespół 2 plus 1 w piosence "Krach" z albumu Bez limitu zawarł słowa: "Gdzieniegdzie słychać jak szum morskich fal / Pytanie o kasztany z placu Pigalle".
- Fragment tekstu piosenki "Telewizja" zespołu Kryzys: "Dlaczego brak nam kapitana Klossa / On wyglądał na herosa / Gdzie jesteś Hans? / Szarik daj głos".
- Fragment tekstu piosenki Jacka Zwoźniaka Ragazza '85: "I choć nie byłaś w wojsku, odrzekłaś mu po polsku: Sehr gut, nie ze mną te numery, Kloss!".
- Fragment tekstu utworu "Tragikomedia" z albumu Chleb powszedni grupy hip-hopowej ZIP Skład: "Jak J-23 nie będzie wielkiej wsypy". Autorem słów i deklamatorem jest Jędker.
- Piosenka "J-23" zespołu disco polo Amadeo. W teledysku swoje serialowe role odegrali Stanisław Mikulski i Emil Karewicz.
[edytuj] Upamiętnienia serialu
- W 2009 roku w Katowicach zostało otwarte Muzeum Hansa Klossa. Z końcem tego samego roku muzeum zostało jednak zamknięte. Jesienią 2010 nakładem wydawnictwa G+J Gruner+Jahr Polska ukazała się książka Dariusza Rekosza zatytułowana Zamach na Muzeum Hansa Klossa.
- W Olsztynie, z okazji 650-lecia miasta, upamiętniono fakt produkcji serialu: na jednym z budynków przy ul. Kołłątaja umieszczono tablicę "Zaułek >Stawki większej niż życie<". W miejscu tym nakręcono scenę do odc. 17 "Spotkanie", w której Kloss, zadenuncjowany przez Annę Marię Elken, ma być rozstrzelany przez dwóch polskich żołnierzy, jednak w ostatnim momencie przychodzi mu z pomocą porucznik Nowak.
- Indywidualnego i nieoficjalnego upamiętnienia postaci z serialu dokonał mieszkaniec Lublina, Janusz Malinowski, który fragment drogi na własnym terenie prywatnym samowolnie oznaczył jako ul. Hansa Klossa. Odcinek ma 100 metrów i stanowi odnogę ul. Głuskiej. Tablica z "nazwą" ulicy znajduje się na ogrodzeniu domu należącego do właściciela[8]. Ulica nie znajduje się w żadnym spisie i mapie[9].
[edytuj] Emisja i wydania serialu
- Serial był wielokrotnie emitowany w obu programach TVP, później także w innych stacjach (TVN, Kino Polska, TVN 7, Polsat ) oraz wyświetlany w kinach w sześciu zestawach 2-odcinkowych w 1969[10]. W 2009 roku stacja TVP Historia wyemitowała serial wraz z komentarzami do odcinków mającymi na celu przedstawienie tła historycznego, weryfikację przedstawionych faktów i ewentualne odkłamanie ich. Audycję prowadził Krzysztof Kłopotowski, zaś każdy odcinek był komentowany przez historyków uniwersyteckich i z Instytutu Pamięci Narodowej. "Odkłamujące" emisje serialu były zatytułowane Historia i film i były emitowane w stacji w kolejnych latach.
- Zbiór opowiadań o Hansie Klossie po raz pierwszy wydało wydawnictwo Iskry w 3 tomach w latach 1969-1971 w serii Klub Srebrnego Klucza. Zbiór zawierał także opowiadania, które nie zostały zekranizowane (Partia domina, Noc w szpitalu, Kurierka z Londynu). Wznawiany kilkukrotnie. Wydany również jako komiks Kapitan Kloss w 20 zeszytach, w kraju i m.in. b. Czechosłowacji, później na kasetach VHS, płytach VCD i DVD.
- Na zlecenie Telewizji Polskiej, serial został poddany cyfrowej rekonstrukcji. Prace zaczęły się 2 marca 2011 roku. Zadania podjął się Ośrodek Dokumentacji i Zbiorów Programowych TVP. 13 listopada 2011 kanał TVP HD wyemitował pierwszy odcinek "Stawki..." w jakości HD[11].
[edytuj] Emisja w innych krajach
- Szczególnym powodzeniem serial cieszył się w Czechach, gdzie doczekał się nawet strony internetowej poświęconej serialowi[12].
- "Stawka większa niż życie" była również nadawana w Niemczech. Pierwsza emisja miała miejsce 13.02.1969 w DFF (DDR 1) – publicznej stacji telewizyjnej Niemieckiej Republiki Demokratycznej[13]. Na potrzeby niemieckiej telewizji zmieniono tytuł serialu na "Sekunden entscheiden" (pol. "Decydują sekundy"). Zmieniono także niektóre tytuły odcinków np. odcinek "W imieniu Rzeczypospolitej" w niemieckiej wersji nosił tytuł "Zdrada". Niemiecka edycja nie zawiera odcinka "Bez instrukcji" poruszającego temat brytyjskich nalotów bombowych.
- Serial wielokrotnie emitowano w b. Jugosławii. Sygnał telewizyjny odbierano dość dobrze w Albanii i północnej Grecji, gdzie "Stawka większa niż życie" też stała się niezwykle popularna. W Albanii powstał wówczas dowcip, ilustrujący jej popularność:
- "- Wymień po kolei dni tygodnia."
- "- Poniedziałek, wtorek, środa, Kloss, piątek..."
- Serial był emitowany także w Ameryce Południowej. Według słów reżysera Janusza Morgensterna, Stawkę... mogło obejrzeć łącznie nawet miliard ludzi[14].
[edytuj] Kontynuacja
Od 2010 przystąpiono do pracy nad produkcją filmu fabularnego w gatunku kryminału, w którym głównymi postaciami mają być serialowi Hans Kloss i Hermann Brunner z rolami aktorskimi S. Mikulskiego i E. Karewicza. Akcja filmu ma rozgrywać się w czasach współczesnej Polski na Dolnym Śląsku (m.in. we Wrocławiu i Zgorzelcu). Fabuła ma dotyczyć sprawy zabójstwa emerytowanego generała, byłego wysoko postawionego urzędnika MSW PRL, przyjaciela Klossa / Stanisława Kolickiego, który następnie zamierza rozwikłać tę sprawę. Innym wątkiem filmu jest kwestia archiwów, które mają zamiar odzyskać nazistowscy zbrodniarze wojenni. W powojennej historii Klossa ma zostać przedstawione jego aresztowanie, skazanie na karę śmierci za kolaborację z Niemcami, rehabilitacja oraz następująca po tym kilkudziesięcioletnia emerytura.
Scenariusz stworzyli Andrzej Szypulski (zmarł w styczniu 2011) i Zbigniew Safjan (zmarł w grudniu 2011) – pierwotni scenarzyści serialu, jednak ostatecznym scenarzystą był Władysław Pasikowski. Produkcja filmu pierwotnie miała rozpocząć się jesienią 2010, jednak została wstrzymana ze względu na przeszkodę formalną w postaci braku posiadania praw do nazwisk Kloss i Brunner[15]. Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w połowie kwietnia 2011[16]. Reżyserem filmu jest Patryk Vega. Miejscem kręcenia była m.in. latarnia Morska Czołpino[17] i zamek w Malborku. Film zatytułowano Stawka większa niż śmierć, zaś premiera została zaplanowana na 16 marca 2012[18].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne