W nazewnictwie muzycznym, terminy strona A i strona B (ang. A-side i B-side) odnoszą się do dwóch stron 7-calowej płyty gramofonowej, na której single nagrywane były już od lat 50. Nawiązują one do typów utworów umieszczanych na każdej ze stron: główna piosenka znajdowała się na stronie A, zaś strona B (nazywana też "flipside") zawierała utwór mniej popularny (często nieobecny nawet na longplayach wykonawcy).
Spis treści |
Najwcześniejsze szelakowe płyty 10-calowe były jednostronne. Płyty dwustronne, zawierające po jednej piosence na każdej ze stron, zostały wprowadzone w Europie przez Columbia Records i do końca lat 1910 stały się normą tak na Starym Kontynencie, jak i w USA. Do lat 30. ubiegłego wieku nie istniały jeszcze listy klasyfikujące utwory według popularności, więc podział na stronę A i B nie miał żadnego znaczenia.
W roku 1948 Columbia Records wprowadziła na rynek 10- i 12-calowe longplaye, jej rywal zaś - RCA Records - odpowiedział rok później wypuszczeniem 7-calowej płyty o zmniejszonej z 78 do 45 liczbie obrotów na minutę. Termin "singiel" stał się popularny na początku lat 50., kiedy pojawiły się krążki winylowe, zrobione z polichlorku winylu (PVC). Brak wyraźnego podziału na stronę A i B sprawił, że wielu ówczesnych artystów nagrało tzw. "dwustronne hity", gdzie obie piosenki z singla zajęły wysokie pozycje na listach przebojów.
Z czasem zmieniło się podejście do przypisywania stron utworom. Gdy single 45-obrotowe zdominowały rynek, wytwórnie płytowe zaczęły promować utwory zawarte na stronach A. W roku 1968 liczba nagrywanych albumów przewyższyła produkcję singli, toteż strony B stały się miejscem umieszczania piosenek nienadających się na płytę, "nieradiowych" lub instrumentalnych. Do początku lat 90. "dwustronne hity" stały się rzadkością.
Wraz z pojawieniem się kaset magnetofonowych i płyt kompaktowych, znów zatarła się różnica między stronami A i B singla. Wprawdzie na początku single w wersji kasetowej zawierały po jednej piosence na każdej ze stron kasety, co nie zmieniało w żaden sposób znanego z płyt winylowych układu, jednak w ostateczności bardziej popularne stały się maxi-single zawierające więcej niż 2 utwory. W momencie zastąpienia kaset płytami CD podział na strony praktycznie znikł, pozostając jedynie w świadomości ludzkiej; termin strona B jest wciąż używany do określenia tzw. utworów dodatkowych (bonusowych).
Pojawienie się możliwości legalnego ściągania plików z Internetu spowodowało znaczny spadek sprzedaży singli na CD, co jeszcze bardziej zmniejszyło popularność terminu strona B. Utwory niezawarte na płytach są dostępne na równi z tymi "albumowymi", oznaczone jedynie jako "niewydane", "niealbumowe" lub "rzadkie".
Niektóre wytwórnie płytowe używały nazwy "Strona 1" i "Strona 2" zamiast oznaczeń A i B.
Dziś, gdy single wydawane są zazwyczaj na CD lub w postaci cyfrowej, "strona B" określa najczęściej utwór niezawarty na żadnym EP ani LP.
Utwory wydawane na stronach B można podzielić na kilka głównych grup:
W latach 60. i 70. w gatunkach takich jak soul, funk i R&B popularne było dzielenie utworów na 2 części, zamieszczane potem na 2 stronach płyty. Za przykład służyć mogą np. "Shout" zespołu Isley Brothers, jak i pewna liczba nagrań Jamesa Browna, m.in. "Papa's Got a Brand New Bag", "Say It Loud - I'm Black and I'm Proud" i "Mother Popcorn". Część 1. miała być hitem radiowym, podczas gdy część 2 była jego kontynuacją. Metoda ta została porzucona wraz z pojawieniem się 12-calowych singli pod koniec lat 70.
Od kiedy obie strony singla otrzymywały jednakowe tantiemy, niektórzy kompozytorzy umieszczali swoje utwory na stronach B znanych artystów, dorabiając się pokaźnych fortun. Nazwano taką działalność "flipside'owym oszustwem" (ang. flipside racket).
Kilkakrotnie zdarzyło się, że strona B stała się bardziej popularna niż strona A. Wówczas strona B stawała się w pewnym sensie stroną A - jako preferowaną przez publiczność. Oto przykłady:
Zdecydowanie rzadziej obie strony singla stawały się hitami, np.:
"Podwójna strona A" (AA) to singel z dwiema głównymi piosenkami zamiast - jak bywa najczęściej - z jedną, oraz jedną drugoplanową (w sumie zawiera więc 3 utwory). Jak wiele innych innowacji w dziedzinie muzyki także tę wprowadzili The Beatles w 1965 roku na singlu zawierającym utwory "Rubber Soul" i "Day Tripper" na stronie A i piosenkę "We Can Work It Out" na stronie B po tym, jak uznali obie piosenki za równie dobre muzycznie i nie chcieli żadnej z nich nadawać statusu strony B.
Mimo że niektóre nagrania wcześniejsze niż wyżej wymienione również mogłyby być uznane za podwójne strony A, na przykład singel Presleya "Don't Be Cruel" / "Hound Dog", jednak nie było to zamierzone, ponieważ obie strony stały się hitami niezależnie od siebie. Poza tym w oryginalnym wydaniu "Hound Dog" znajdował się na stronie b tego singla.
Czasami grupy wydają single zawierające 2 strony B. Wśród przykładów wymienić można chociażby "Styrafoam" / "Texas Chainsaw Massacre Boogie" grupy The Tyla Gang (1976) i "Reasons to Be Miserable" / "Marvin I Love You" zespołu Marvin the Paranoid Android (1981).
"Everybodys Jesus" to podwójna strona B wydana przez australijską grupę hiphopową Butterfingers (2005). Jego wersja CD zawierała utwory "Jesus I Was Evil" i "Everybody's Ugly", zawarte później na albumie The Deeper You Dig (2006).
Singel "Don't Cry Wolf" / "One Way Love" zespołu The Damned (1977) nazwany został "Podwójną stroną D".
Wydany w 1988 roku singel "Stutter Rap (No Sleep 'Til Bedtime)" parodiującego zespołu Morris Minor and the Majors zawierał na stronie B piosenkę nazwaną "Another Boring B-side" (Kolejna nudna strona B). Tekst mówi o tym, jak zespół siedzi w studiu nagrywając 3 minuty muzyki po to, aby wypełnić stronę B jak najmniejszym nakładem sił i jak najszybciej udać się do domu.
Podobnie zespół Bad News nagrał wideoklip na stronie B wersji VHS singla Bohemian Rhapsody. The B-side Every Mistake Imaginable pokazuje muzyków dyskutujących o tym, że muszą nagrać dodatkowe 3 minuty materiału filmowego na singel tak, aby mógł on znaleźć się na liście przebojów.
"The Bears" zespołu The Fastest Group Alive z 1966 wydany został wraz z utworem "Beside", którego tekst składał się z powtórzeń wersu "It's cotton picking time in the valley" ("To czas zbierania bawełny w dolinie").
Singel Johna Safrana z roku 1997 zatytułowany (Not The) Sunscreen Song zawierał 2 strony B nazwane Ścieżka 2 i Ścieżka 3.
