 | Ten artykuł od 2011-08 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
.jpg)
Szczur (Rattus) – rodzaj gryzonia z rodziny myszowatych obejmujący około 50 gatunków. Do najbardziej rozpowszechnionych należą, występujące również w Polsce, szczur śniady i szczur wędrowny, oraz występujący w południowo-wschodniej Azji i na wyspach Pacyfiku szczur pacyficzny.
Potocznie mianem szczura określa się również inne taksony, np. szczurem wodnym bywa nazywany karczownik, rzeczywiście do szczura bardzo podobny, albo bandikot indyjski, zwany czasem szczurem indyjskim. Popularny szczur laboratoryjny, charakteryzujący się śnieżnobiałą barwą i udowodnioną naukowo inteligencją, to albinotyczna forma szczura wędrownego. Szczury hodowlane żyją do 40 miesięcy, zazwyczaj dożywają ok. dwóch lat.
Spis treści |
Szczur laboratoryjny to potoczna nazwa wielu szczepów szczurów, uzyskanych sztucznie w wyniku genetycznych krzyżówek międzygatunkowych, zapoczątkowanych w XIX wieku. Używane przez człowieka do celów doświadczalnych, badawczych lub „wystawowych”. Niektóre z tych krzyżówek, ze względu na swoiste cechy charakteru, budowę ciała, długość życia, są od pewnego czasu wykorzystywane jako zwierzęta domowe - powszechnie dostępne w sklepach zoologicznych.
Szczur od czasów masowych pomorów panujących w Europie, a w szczególności Wielkiej Zarazy Londyńskiej, kiedy to podejrzewano go o roznoszenie dżumy i innych plag (były to słuszne podejrzenia, gdyż jest on żywicielem pcheł, które bezpośrednio roznoszą tę chorobę), cieszy się bardzo złą opinią w kulturze europejskiej. Niezaprzeczalnie jest on szkodnikiem, niszczącym żywność i zbiory rolne, charakteryzującym się wielką ekspansywnością i łatwością adaptacyjną, obdarzonym swoistą inteligencją i zwinnością. Toteż przez wieki człowiek zmuszony był walczyć z nim. Niejednokrotnie była to walka o przetrwanie jednostek na danym terenie.
Zgoła inaczej jest on postrzegany w części Indii czy Chin, gdzie uważa się go za zwierzę inteligentne, przynoszące mieszkańcom szczęście i sukces na niwie zawodowej czy towarzyskiej. W indyjskim Radżastanie znajduje się świątynia bogini Karni Mata, w której żyją święte szczury, objęte opieką i dokarmiane przez pielgrzymów z całego kraju. W Chinach znak Szczura jest pierwszym znakiem zodiaku, ponieważ według chińskiej legendy, gdy Nefrytowy Cesarz wezwał przed swoje oblicze zwierzęta, by przydzielić im opiekę nad kolejnymi latami, szczur stawił się jako pierwszy. Według podobnej legendy buddyjskiej zwierzęta wezwał przed siebie Budda, odchodząc z tego świata. Istnieją różne wersje tej historii, w części z nich pojawia się Kot, który zostaje przez Szczura oszukany i spóźnia się na wezwanie; ma to być przyczyną wrogości między tymi zwierzętami.
Szczury pojawiają się w utworach literackich i filmach w bardzo różnych rolach. Jedną z najstarszych jest legenda o fleciście (szczurołapie) z Hameln. Częste jest wykorzystanie szczurów jako elementu budzącego grozę, jak np. w opowiadaniu Szczury w murach H.P. Lovecrafta, cyklu Szczury Jamesa Herberta, w filmie Indiana Jones i ostatnia krucjata, czy też w scenie tortur w Roku 1984 George'a Orwella.
Odmienny, pozytywny wizerunek szczurów jest przedstawiony m.in. w powieści Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie Terry'ego Pratchetta lub w cyklu o doktorze Dolittle Hugh Loftinga; akcentują one inteligencję, spryt i zaradność tych zwierząt. Do pozytywnych postaci szczurów w telewizji i filmie zaliczają się Remy i jego rodzina z animowanego filmu Ratatuj, oraz mistrz Splinter z serialu Wojownicze Żółwie Ninja.
Oswojone szczury posiadali m.in. Ron Weasley z cyklu powieści o Harrym Potterze i (krótko) Gregory House z serialu Dr House.
